Trans-Nieu-Guinese tale

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Trans-Nieu-Guinese tale
Geografiese
verspreiding:
Nieu-Guinee, Nusa Tenggara (Alor, Pantar, Timor), Molukke
Genetiese
klassifikasie
:

 Trans-Nieu-Guinese tale
Onderafdelings:
Trans-New Guinea languages.svg

Omvang van verskillende voorstelle vir die Trans-Nieu-Guinese tale:

   Taalfamilies volgens Usher[1]

   Ander deur Ross voorgestelde families (2005)

   Ander Papoeas-tale

   Austronesiese tale

   onbevolk

Die Trans-Nieu-Guinese tale is ’n uitgebreide familie Papoeastale wat in Nieu-Guinee en naburige eilande gepraat word. Dit is dalk die derde grootste taalfamilie in die wêreld volgens die hoeveelheid tale. Die kern van die familie is vermoedelik vasgestel, maar die grense daarvan en hoeveelheid tale is onbekend. Dit word deur sowat 3 miljoen mense gepraat.[2]

Die tale[wysig | wysig bron]

Die Trans-Nieu-Guinese tale word sterk verbind met die hoogland van Nieu-Guinee (rooi), en kon van omstreeks 10000 v.C. saam met landbou ooswaarts versprei het, en meer onlangs suidwaarts.

Papoeas is oor die algemeen nie goed gedokumenteer nie en daar was al baie voorstelle vir die interne klassifikasie daarvan.

Die meeste Trans-Nieu-Guinese tale word net deur ’n paar duisend mense gepraat; net sewe het meer as 100 000 sprekers elk.[3] Die taal met die meeste sprekers buite die vasteland van Nieu-Guinee is Makasae van Oos-Timor, met 100 000 sprekers in die ooste van die land. Enga is die taal met die meeste sprekers in Nieu-Guinee (sowat 200 000).

Volgens die Australiese linguis Malcolm Ross se indeling is die oorsprong van die prototaal moontlik die binnelandse hoogland van Papoea-Nieu-Guinee, in die omgewing van die sentraal- tot oostelike bergreeks. Die Indonesiese provinsie Papoea en die Papoease Skiereiland (die "voël se stert") het minder en meer uitgebreide takke van die familie en het moontlik bewoon geraak nadat die prototaal vertak het.

Ross glo die verspreiding van die taalfamilie het gepaard gegaan met die domestisering van taro. Dit het gou gevestig geraak in die hooglandvalleie van die bergreeks, maar stadiger in die malariageteisterde laeland en glad nie in die streek van die Sepikvallei nie, waar mense reeds jams gekweek het en die bevolkings dus groot was. Ross meen die taalfamilie het dalk 4 000 tot 4 500 jaar gelede sy westelike grens, die eilande naby Timor, bereik – voor die verspreiding van die Austronesiese tale na dié gebied.

Die Britse linguis Roger Blench verbind die verspreiding van die Trans-Nieu-Guinese tale met die domestisering van piesangs.[4]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. NewGuineaWorld Trans–New Guinea
  2. "Papuan". www.languagesgulper.com (in Engels). Besoek op 15 Oktober 2017.
  3. Palmer, Bill (2018). "Language families of the New Guinea Area". In Palmer, Bill (red.). The Languages and Linguistics of the New Guinea Area: A Comprehensive Guide. The World of Linguistics. 4. Berlyn: De Gruyter Mouton. pp. 1–20. ISBN 978-3-11-028642-7.
  4. Roger Blench (2017) "Things your classics master never told you: a borrowing from Trans New Guinea languages into Latin", McDonald Institute for Archaeological Research

Verdere leesstof[wysig | wysig bron]

  • Pawley, Andrew (1998). "The Trans New Guinea Phylum hypothesis: A reassessment". In Jelle Miedema; Cecilia Odé; Rien A.C. Dam (reds.). Perspectives on the Bird's Head of Irian Jaya, Indonesia. Amsterdam: Rodopi. pp. 655–90. ISBN 978-90-420-0644-7. OCLC 41025250.
  • Pawley, Andrew (2005). "The chequered career of the Trans New Guinea hypothesis: recent research and its implications". In Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson (reds.). Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 67–107. ISBN 0-85883-562-2. OCLC 67292782.
  • Wurm, Stephen A., ed. (1975). Papuan languages and the New Guinea linguistic scene: New Guinea area languages and language study 1. Canberra: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University. OCLC 37096514.AS1-onderhoud: extra text: authors list (link)

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]