Sleeswyk-Holstein
vanuit Wikipedia, die vrye ensiklopedie.
| Landsvlag | Landswapen |
|---|---|
 |
 |
| (Besonderhede) | (Besonderhede) |
| Leuse | |
| „Op ewig ungedeelt“ („Vir ewig ongedeel“) Leuse van die hertogdomme Sleeswyk en Holstein wat sedert 1460 verenig is |
|
| Basiese gegewens | |
| Ampstaal: | Duits |
| Hoofstad: | Kiel |
| Stigting: | 23 Augustus 1946 |
| Oppervlakte: | 15 799,38 km² (12de) |
| Bevolking: | 2 837 810 (9de) (30 November 2007) |
| Bevolkingsdigtheid: | 179,6 inwoners / km² (10de) |
| Volkslied: | Schleswig-Holstein meerumschlungen |
| Skuldlas: | 7 386 Euro per inwoner (einde 2005) |
| Werkloosheidsyfer: | 7,6 % (November 2007) |
| ISO 3166-2: | DE-SH |
| Amptelike webwerf: | schleswig-holstein.de |
| Politiek | |
| Eerste Minister: | Peter Harry Carstensen (CDU) |
| Regeringskoalisie: | CDU en SPD |
| Setels in die parlement (Landtag) (69 setels): |
CDU 30 SPD 29 FDP 4 B90/Grüne 4 SSW 2 |
| laaste verkiesing: | 20 Februarie 2005 |
| volgende verkiesing: | 2010 |
| Parlamentêre verteenwoordiging | |
| Stemme in die Federale Raad: | 4 |
| Kaart | |
 |
|
Sleeswyk-Holstein (Duits: Schleswig-Holstein, Deens: Slesvig-Holsten, Fries: Slaswik-Holstiinj, Nederduits: Sleswig-Holsteen) is die mees noordelike deelstaat van die Federale Republiek van Duitsland en word dikwels as die "Land tussen die oseane" (Noord- en Oossee) beskryf. Sedert die stigting van die huidige deelstaat in 1946 dien die hawestad Kiel as die administratiewe hoofstad.
Met 'n oppervlakte van 15 761,4 vierkante kilometer is Sleeswyk-Holstein - behalwe vir die stadstate Berlyn, Vrye Hansestad Hamburg en Vrye Hansestad Bremen - die kleinste Duitse deelstaat ná die Saarland. Sleeswyk-Holstein grens in die noorde aan Denemarke, aan die deelstate Hamburg en Nedersakse in die suide en Mecklenburg-Voorpommere in die suidooste.
Inhoud |
[wysig] Geografie
Sleeswyk-Holstein vorm in geografiese opsig die suidelike gedeelte van die skiereiland Jutland (Duits: Jütland, Deens: Jylland) en word omsluit deur die Noordsee in die weste, die Oossee en Mecklenburg-Voorpommere in die ooste, Hamburg en Nedersakse in die suide en Denemarke in die noorde.
Die belangrikste landskappe in wes-oostelike-rigting is die Marsch, die Geestland en die Oostelike Heuwelland. Die ooskus word deur fjorde en baaie in die kleiner skiereilande Angeln, Schwansen, Deense Wohld en Wagrien verdeel. Die grootste rivier is die Eider, terwyl die Bungsberg met 'n hoogte van 168 meter bo seevlak die hoogste bergspits is.
In histories-politieke opsig bestaan Sleeswyk-Holstein sedert meer as 1 000 jaar uit die twee landsdele Sleeswyk en Holstein wat deur die riviere Eider en Levensau van mekaar geskei word. Hierdie twee riviere het tot by die jare 1806 en 1864 ook die noordelike grens van die Heilige Romeinse Ryk en later die Duitse Bond gevorm. Die hertogdom Lauenburg is in 1876 by Sleeswyk-Holstein ingelyf, terwyl die Hansestad Lübeck danksy 'n ruilooreenkoms by die gebied ingesluit is nadat die Holsteinse stede Altona en Wandsbek met die Wet oor Groot-Hamburg in 1937 by Hamburg ingelyf is.
Sleeswyk-Holstein behels 189 natuurbewaringsgebiede en 275 sogenaamde Landschaftsschutzgebiete ("Landskapsbewaringsgebiede") met 'n totale oppervlakte van 2 000 vierkante kilometer (waarvan sowat 1 600 vierkante kilometer see- en waddenseegebiede). Naas vyf natuurparke in die binneland pronk die deelstaat ook met die grootste nasionale park in Sentraal-Europa, die die Nasionale Sleeswyk-Holsteinse Waddenseepark.
[wysig] Geskiedenis
Gedurende die Wiking-tydperk (omstreeks 800-1050) en die Middeleeue (1050-1500) was die handelstad Haithabu (Deens: Hedeby, Duits: Haddeby) en die stad Schleswig (Deens: Slesvig) die mees suidelike nedersettings in die Koninkryk Denemarke. Hulle was in die grensgebied tussen Denemarke en die Saksiese en Slawiese gebiede in die suide geleë.[1]
Argeologiese opgrawings het die destydse nou bande met Skandinawië bevestig, terwyl ook die huidige plekname noord van die Eiderrivier dikwels van Deense oorsprong is. Die weste van Holstein tussen die Eider en die benedeloop van die Elbe is deur Noord-Albingiese Saksers bewoon wat ná die Saksiese Oorloë van Karel die Grote die Frankiese gesag oor die gebied aanvaar het. Esesfeld naby Itzehoe het in die vroeë 9de eeu as militêre buitepos van die Frankiese Ryk gedien, terwyl Hamburg in die Laat-Karolingiese periode as die eerste biskopsetel noord van die Elbe ontstaan het.
Die ooste van Holstein en Wes-Mecklenburg is deur die Slawiese Abodriete (soms ook Obodriete) bewoon; die grenslyn (Latyns: limes Saxoniae) tussen hul gebied en die Saksers het vanuit die Kieler Förde (Kielse Fjord) in suidelike rigting tot by die Elbe geloop. Die Abodriete het deel uitgemaak van die Elbe- en Oossee-Slawiese volke wat by die Polabo-Pomoraniese taalgroep gereken word.[2] Net soos die oorspronklik Deense taalgebied van die noorde sy Skandinawiese name bewaar het, word ook Oos-Holstein in toponimiese opsig deur 'n groot aantal Slawiese plekname gekenmerk. Tydens die Slawiese periode tussen omstreeks 700 en die Duitse kolonisasie in die middel van die 12de eeu het die Slawiese dorpe en versterkings van Oldenburg, Ou-Lübeck en Ratzeburg 'n belangrike rol as Slawiese sentra gespeel.
Die weskus van Sleeswyk-Holstein noord van die Eider is deur Friese bewoon wat hul taal tot vandag op 'n aantal eilande en in dorpe op die vasteland bewaar het. Vanweë die Middeleeuse taalsituasie - met Oud-Fries (Noord-Fries) in die noordweste, Oud-Deens in die noorde, Oud-Saksies in die suide en Oud-Polabies in die ooste - vergelyk die destydse Sleeswyk-Holstein met die huidige Switserland.[3] In handelsentrums soos Haithabu is ook ander tale gebesig, terwyl Latyn as kerktaal gedien het. In die loop van die Middeleeue het Middelnederduits in die gebied geleidelik begin uitbrei, net soos Duitse plekname.
[wysig] Bevolking
Sleeswyk-Holstein het 'n bevolking van 2,82 miljoen mense en is met 'n bevolkingsdigtheid van 179 inwoners per vierkante kilometer op vyf ná die ylste bevolkte deelstaat van Duitsland. Daar is sowel 'n Deense asook 'n Friese minderheid in die landsdeel Sleeswyk. Die histories inheemse bevolking is van Nedersaksiese, Jutse en Friese afkoms. Ná die Tweede Wêreldoorlog was Sleeswyk-Holstein egter die Duitse deelstaat met die grootste aandeel van vlugtelinge uit die Russies- en Pools-besette Duitse oosgebiede, veral uit Agterpommere en Oospruise. In die tydperk tussen 1939 en 1949 het die bevolking met 1,1 miljoen mense gegroei.
Die bevolking is oneweredig oor die deelstaat versprei. Naas die groter stede, wat in administratiewe opsig selfregerende gebiede vorm, is die noordelike metropolitaanse gebied van Hamburg net soos die distrikte Pinneberg en Stomarn dig bevolk, terwyl die landsdeel Sleeswyk en die distrik Dithmarschen deur 'n baie lae bevolkingsdigtheid gekenmerk word.
Vanweë sy afgeleë geografiese ligging en stadiger ekonomiese groei is die persentasie buitelanders die laagste van alle Duitse deelstate. Drie kwart van die sowat 140 000 buitelanders is Europeërs, en 22 persent van alle buitelanders is in die ou lidstate van die Europese Unie gebore. Die grootste groepe buitelanders is Turke (42 000) en immigrante uit die voormalige Joegoslawië (14 000 immigrante).
[wysig] Tale
Terwyl Duits (Hoogduits) as amptelike taal dien, word Nederduits as streektaal en Deens, Fries en Romanes as minderheidstale erken. In sommige dorpe naby die Deense grens tussen Niebüll en Flensburg (Deens: Flensborg) word daarnaas ook Suid-Juts of Platdeens as omgangstaal gepraat.
In 2004 het die parlement van Sleeswyk-Holstein 'n wetsontwerp, die Friisk Gesäts ("Friese wet"), goedgekeur waarvolgens Fries in die distrikte Noordfriesland en op die eiland Helgoland in die distrik Pinneberg as tweede ampstaal ingevoer is. Die distrik Noordfriesland maak tans byvoorbeeld gebruik van tweetalige straatborde.
Die suidooste van die deelstaat is tot by die 12de eeu deur Slawiese volke bewoon, en daar is nog steeds 'n aantal plekname van Slawiese oorsprong soos Lübeck, Laboe, Eutin, Preetz en Ratzeburg.
[wysig] Verwysings
- ^ Von Freeden, Uta en Siegmar von Schnurbein: Germanica. Unsere Vorfahren von der Steinzeit bis zum Mittelalter. Uitgegee vir die Römisch-Germanische Kommission des Deutschen Archäologischen Instituts. Augsburg: Weltbild 2007, bl. 368
- ^ Von Freeden/von Schnurbein (2007), bl. 368
- ^ Von Freeden/von Schnurbein (2007), bl. 369
