Groenland

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Kalaallit Nunaat
Groenland
Vlag van Groenland Wapen van Groenland
Vlag Wapen
Volkslied: Nunarput utoqqarsuanngoravit
Ligging van Groenland
Hoofstad Nuuk

64°10′N 51°44′W

Grootste stad Nuuk
Amptelike tale Groenlands
Regering

Monarg
• Hoë Kommissaris
Eerste Minister
Parlementêre demokrasie binne
’n grondwetlike monargie
Margrethe II
Mikaela Engell
Aleqa Hammond
Onafhanklikheid
Outonomiteit
• Noorse heerskappy
• Kontak herstel
• Gesedeer aan Denemarke
• Amptelike status
• Tuisregering
• Verdere outonomie
en selfbestuur

in die Koninkryk van Denemarke
1261
1721
14 Januarie 1814
5 Junie 1953
1 Mei 1979

21 Junie 2009[1]
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
2 166 086 km2  (12de)
836 109 myl2
83,1
Bevolking
 - 2013-skatting
 - Digtheid
 
56 968[2] (159ste)
0,026 / km2 (244ste)
0,069 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2011-skatting

kr.11,59 miljard[3]
$37 009,047

MOI (2008) Green Arrow Up Darker.svg 0,869[4] (76ste)  –  baie hoog
Geldeenheid Kroon (DKK)
Tydsone
 - Somertyd
(UTC±0 tot -4)
(UTC±0 tot -4)
Internet-TLD .gl
Skakelkode +299

Groenland (amptelik: Kalaallit Nunaat, Deens: Grønland) is 'n eiland in die noordelike Atlantiese Oseaan, noordoos van Kanada. Met 'n oppervlakte van 2 166 086 km² is dit die grootste eiland ter wêreld. Dit maak deel uit van die Koninkryk van Denemarke. Dit het sedert 1979 'n onafhanklike posisie ten opsigte van Denemarke (status aparte) en dit behoort sedert 1985 nie meer tot die Europese Unie nie. Die hoofstad en grootste stad is Nuuk.

Groenland hoort geografies by Noord-Amerika, en geologies gesien tot die Kanadese plaat. 80% van die land is bedek met 'n yslaag van tot 3km dik. Slegs die kusstrook van 15-150 km breed, veral in die suide en weste, is bewoonbaar, as gevolg van die invloed van die Golfstroom. Die kus is ingekerf met enorme fjorde en gletsers, waarvan ysberge afbreek. Groenland het 'n poolklimaat.

Die oorspronklike inwoners, die Inuit (ook eskimo's genoem), is vanouds nomade. Hulle vorm egter slegs 'n klein groep. Verreweg die meeste inwoners lewe in die suidweste en is Groenlanders, 'n vermenging van Dene en Inuit. Hulle praat Groenlands, wat 'n dialek is van die Inuit. Deens en Inuit is die amptelike tale. 'n Derde groep inwoners bestaan uit Europeërs, veral Dene. Soldate van die VSA is in die Thule basis gestasioneer.

Die Groenlandse ekonomie steun hoofsaaklik op vissery, jag, skaapboerdery en mynbou. Groenland voer onder andere pelse en mynbouprodukte soos krioliet, kwarts, glimmer, lood, sink en ystererts uit. Dit het in die verlede ook walvisprodukte uitgevoer.

Die belangrikste geloof is, soos in Denemarke, Lutheranisme. Die Christendom is in ongeveer die eerste millennium n.C. deur die Deense kolonis Leif Eriksson ingevoer.

Geskiedenis[wysig]

Kaart van Groenland.
  • 8ste eeu - Die Inuit is die eerste bewoners van Groenland.
  • 981 - Erik die Rooie land via Ysland op die Groenlandse kus.
  • 987 - Vestiging van die eerste koloniste.
  • ca. 1000 - Invoer van die christendom deur Leif Eriksson.
  • 1261 - Groenland onder Noorse bestuur.
  • 1397 - Groenland amptelik Deense gebied (Unie van Kalmar).
  • 15de eeu - Die Wikingkolonies verdwyn deur die kouer word van die klimaat (klein ystydperk).
  • 1721 - Begin van herkolonisering deur Denemarke.
  • 1774-1951 - Handel met Groenland is 'n staatsmonopolie
  • 1951 - Deens-Amerikaanse verdrag met betrekking tot gemeenskaplike verdediging van Groenland.
  • 1953 - Groenland verkry beperkte selfbestuur binne die Deense koninkryk.
  • 1979 - Groenland verkry volledige selfbestuur binne die Deense koninkryk.
  • 1982 - Groenland stem in 'n referendum vir uittrede uit die Europese Gemeenskap.
  • 1985 - Groenland verlaat die Europese Gemeenskap.

Verwysings[wysig]

  1. (en) "Self-rule introduced in Greenland", BBC News, 21 Junie 2009. URL besoek op 22 Julie 2014.
  2. (en) Greenland
  3. (en) Greenland in Figures 2013. Statistics Greenland. ISBN 978-87-986787-7-9. Besoek op 22 Julie 2014. 
  4. (en) Filling Gaps in the Human Development Index, United Nations ESCAP, Februarie 2009

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Groenland (kategorie)


Vlag van die Koninkryk van Denemarke Koninkryk van Denemarke Wapen van die Koninkryk van Denemarke
Denemarke · Faroëreilande · Groenland


 
Lande in Noord-Amerika
Antigua en Barbuda | Bahamas | Barbados | Belize | Costa Rica | Dominica | Dominikaanse Republiek | El Salvador | Grenada | Guatemala | Haïti | Honduras | Jamaika | Kanada | Kuba | Meksiko | Nicaragua | Panama | St. Kitts en Nevis | St. Lucia | St. Vincent en die Grenadines | Trinidad en Tobago | Verenigde State van Amerika
Afhanklike gebiede: Koninkryk van Denemarke: Groenland | Frankryk: Guadeloupe - Martinique - Saint-Barthélemy - Saint-Martin - Saint-Pierre en Miquelon - Clipperton | Koninkryk van die Nederlande: Aruba - Curaçao - Sint Maarten | Nederland: Bonaire - Saba - Sint Eustatius | Verenigde Koninkryk: Anguilla - Bermuda - Britse Maagde-eilande - Kaaimanseilande - Montserrat - Turks- en Caicos-eilande | Verenigde State: Amerikaanse Maagde-eilande - Navassa - Puerto Rico

Lande van: Afrika Asië Europa Oseanië Suid-Amerika