Anton Goosen

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Anton Goosen
Geboorte 5 Maart 1946
Beroep(e) Sanger, liedjieskrywer
Instrument(e) Kitaar, stem
Aktiewe jare 1979-nou
Webwerf antongoosen.co.za
Portal.svg Musiekportaal

Anton Goosen is 'n Suid-Afrikaanse musikant. Goosen het meer suksesvolle liedjies (treffers) agter sy naam as enige ander Suid-Afrikaanse sanger. Sy treffers sluit in Silwer de Lange, Boy van die suburbs, Byeboerwa en Simone. In 1979 het Anton die temamusiek vir die rolprent Pretoria O Pretoria! geskryf wat die oorspronklike weergawe van Kruidjie-roer-my-nie was, en sy eerste kommersieel suksesvolle opname was. Die eerste weergawe van Kruidjie-roer-my-nie is vier dae na die vrystelling daarvan verban.

Lewe en werk[wysig | wysig bron]

Vroeë lewe en opleiding[wysig | wysig bron]

Anton Lodewyk Goosen is op 5 Maart 1946 op Middelburg in die Kaapprovinsie gebore. Hy is die seun van Anthonie en Mari Goosen. Sy pa is ’n ouditeur in die Poswese en het onder andere vir Noord-Vrystaat rugby gespeel. Hy bring sy eerste vyf lewensjare in die Oos-Kaap deur. Sy laerskoolloopbaan begin by die Volkskool in Kroonstad. Hier bly die gesin op ’n kleinhoewe langs die Valsrivier. In standerd ses wil sy pa hê hy moet klavieropleiding kry, maar hy verkies rugby, ’n besluit wat hy later berou. Hy stig sy eerste rockorkes en sing hoofsaaklik Engelse liedjies terwyl hy nog op skool is, na aanleiding waarvan ’n skoolsielkundige in standerd nege hom meedeel dat daar vir hom geen toekoms in musiek is nie.[1]

Na skool studeer hy aan die Heidelbergse Onderwyskollege waar hy ’n Onderwysdiploma verwerf asook ’n Diploma in Psigopatologie vir spesiale onderrig vir verstandelik gestremde kinders. Dan word hy ’n Afrikaans onderwyser, eers by ’n Afrikaanse skool en daarna by St. Stithians in Johannesburg in 1974.[2] In hierdie tyd skryf hy ’n musiekblyspel, Jantjie, wat deur die leerlinge opgevoer word.[1]

Musiekloopbaan[wysig | wysig bron]

In 1976 verlaat hy die onderwys en werk as deeltydse musiekresensent by die nuutgestigte Beeld en ook in dieselfde hoedanigheid onder die skuilnaam Jantjie Blom by Huisgenoot. Intussen gee hy ook kitaarklasse en pottebakkeryklasse. As musiekresensent ontmoet hy vir Sonja Herholdt en sy begin om van sy liedjies op te neem, wat lei tot ’n baie suksesvolle werkverhouding wat bykans vier jaar duur en baie treffers tot gevolg het, waarvan Jantjie die eerste was en ook treffers soos Waterblommetjies, Harlekyn, Hanoverstraat, Trein na Matjiesfontein, Ta’ Mossie se sakkie-sakkie boeredans en Oberammergau insluit. Hy skryf ook vir Carike Keuzenkamp (Hoeka toeka en Byeboerwa) en Laurika Rauch (Straattroebadoere en Atlantis). Beide Richard Clayderman en Francis Goya neem Waterblommetjies op.

Saam met Merwede van der Merwe werk hy as musiekadviseur en liedjieskrywer aan die opspraakwekkende televisieprogram, Musiek en Liriek, wat ’n nuwe standaard in Afrikaanse musiek daarstel en hom as huishoudelike naam in Suid-Afrika vestig. Hy onderneem uitgebreide toere voor vol sale regdeur Suid-Afrika en Namibië en verkope van sy albums en kortspelers is baie goed. Hy onderneem ook toere deur Kenia, Uganda, Tanzanië, Malawi, Mosambiek en Zimbabwe en tree ook twee kere in Londen op. Ook as regisseur bewys hy homself deur sy produksie in 1994 van Koos Kombuis se eerste album, Elke boemelaar se droom, en die CD van liedjies in 2000 van Breyten Breytenbach se gedigte, Om te Breyten. Sy opname van Danzer op die Danzer-album behaal gelyktydig die nommer een-posisie op die Radio 5fm treffersparade asook Radio Metro.

Sy eerste langspeler, Anton sing, verskyn in 1972. Dit is nie merkwaardig nie en bevat hoofsaaklik sy opnames van ander se liedjies. Hy reik in 1979 sy tweede langspeler (Boy van die suburbs) uit, wat die eerste is deur ’n skrywer-sanger in Afrikaans. Die liedjie Blommetjie gedenk aan my op hierdie album word allerweë beskou as die eerste rockliedjie in Afrikaans. Hierna volg verskeie verdere albums, insluitende Tweede Laan 28 (1980), Liedjieboer (1981), Jors Troelie (1982), Tussen twee rooi mure (1983), Lappiesland (1985), Liedjieboer innie city/stad (1987), Winde van verandering (1989) en Danzer (1992). In 1985 sluit hy ’n opnamekontrak met Peter Gallo op ’n melkbottel en ’n handdruk en hierdie kontrak bestaan steeds.

In 2012 behartig hy vir dertien weke sy eie radioprogram oor Radiosondergrense, Liedjieboer rumoer, waarin hy sy keuse van wêreldmusiek speel.[3][4]

Anti-'Estabishment'[wysig | wysig bron]

Hy is waarskynlik die eerste gewilde Afrikaanse sanger wat ernstig protes aanteken teen die vergrype van die apartheidsbeleid en die regering van die dag. In 1979 skryf hy die musiek vir die rolprent Pretoria O Pretoria en die temamusiek word binne vier dae na uitreiking verbied deur die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie. Dit is die begin van ’n lang reeks van SAUK-inperkings op hom. Hy herskryf die lirieke en reik die liedjie weer uit onder die titel Kruidjie-roer-my-nie, wat sy eerste kommersiële treffer is. Die ATKV verbied hom om op hulle verhoë op te tree nadat hy by ’n vertoning grappies maak oor die landsvlag, terwyl die liedjie Winde van verandering weens die politieke protes daarin deur die SAUK verbied word, maar ontban word kort voor die politieke veranderinge van 1990. Benewens beperkings op liedjies met politieke strekking verbied hulle ook Begrafnistyd in Zeerust en Boude omdat dit moontlik aanstoot kan gee aan sensitiewe luisteraars. Liedjies soos Antjie Somers en Hanoverstraat is van die eerste Afrikaanse politiese liedjies oor gedwonge verhuising, terwyl Mpanzaville die Soweto-onluste as tema het.

Persoonlike lewe[wysig | wysig bron]

Hy vestig hom in 1987 op sy plasie Gansbaailapa naby die Hennopsrivier. Hier word hy vroeg in 2007 beroof en aangerand en kaal langs die pad agter gelaat. Dan trek hy na Kleinbaai naby Gansbaai in die Wes-Kaap, terwyl hy ’n kothuis naby Stellenbosch huur vir wanneer hy moet reis om op te tree. In 2012 skenk hy sy memorabilia (notas, briewe en lirieke) aan die dokumentasiesentrum vir musiek aan die Universiteit van Stellenbosch om studente in staat te stel om ’n studie van sy musiek te maak. Hy is twee keer getroud en geskei. Sy eerste vrou, Antjie, het hy ontmoet terwyl hy aan die Heidelberg Onderwyskollege gestudeer het. Hy het twee dogters (Mariza en Moya), een uit elk van hierdie huwelike.

Skryfwerk[wysig | wysig bron]

Hy bundel die lirieke van sy liedjies in Liedjieboer en later in Hitte vannie teerpad.[5] Kenmerkend is die gebruik van volksvertellings en menslike situasies wat hy in ’n volkse idioom weergee.[6][7] Antjie Somers en Afrika word opgeneem in Gerrit Komrij se bloemlesing Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte. Van sy gedigte word ook opgeneem in versamelbundels soos Goudaar.

Eerbewyse[wysig | wysig bron]

Elf van sy albums bereik Goue status. In 1979 ontvang hy twee Sarie-toekennings, naamlik as Sanger van die Jaar en ook met Kruidjie-roer-my-nie as Liedjie van die Jaar. Hy weier ’n ATKV-toekenning in 1999 omdat hulle ook mense beloon wie se werk hoofsaaklik bestaan uit vertaalde Engelse liedjies. In April 2001 kry hy die Sama-toekenning vir Beste Afrikaanse kontemporêre album met Om te Breyten. ’n Geraas-toekenning word in November 2001 aan hom gemaak vir sy lewensbydrae tot Afrikaanse musiek en in Mei 2002 verower hy sy tweede Sama-toekenning vir Beste Afrikaanse kontemporêre album met Vis innie bos. In April 2002 word hy aangestel as beskermheer van die Aardklopfees. Hy ontvang ’n toekenning vir lewenslange bydrae tot Afrikaanse musiek by die Huisgenoot-skouspel in September 2003. In Januarie 2004 word hy toegelaat tot die South African Rock Digest’s Hall of Fame.[2] Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vereer hom in 2009 met ’n eeufeesmedalje vir sy baanbrekerswerk in die kunste en in dieselfde jaar ontvang hy ’n Suid-Afrikaanse Musiekprys (Sama-toekenning) vir sy lewenswerk. Die ATKV vereer hom in 2011 met ’n toekenning vir sy bydrae tot Afrikaans as liedjieskrywer. In 2011 vereer die Voortrekkerbeweging hom met ’n goue penning vir uitstekende jeugdiens.[8]

Publikasies [wysig | wysig bron]

  • Liedjieboer, 1981
  • Hitte vannie teerpad, 2005

Albums[wysig | wysig bron]

  • Anton sing, 1972
  • Boy van die suburbs, 1979
  • 2de Laan, 1980
  • Liedjieboer, 1980
  • Jors Troelie, 1981
  • Lappiesland, 1985
  • Liedjieboer in die stad/city, 1986
  • Winde van verandering, 1988
  • Danzer, 1992
  • Riviersonderend21 Greatest Hits, 1994
  • Bushrock (of a white kaffir in Africa), 1996
  • Putonnerwater, 1999
  • Vis innie bos, 2001
  • Anton en Vrinne Live in die Staatsteater, 2003
  • Die Groen Blomme-projek, 2005
  • 33 A-sides (Grootste treffers), 2008
  • 33 B-sides (Getye van verandering), 2008
  • 33 Sea-sides (Om te rock ’n roll), 2008

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

Boeke[wysig | wysig bron]

  • Kannemeyer, J.C. Die Afrikaanse literatuur 1652–2004. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005
  • Pretorius, Danie C. Musieksterre van gister en vandag. J.P. van der Walt, Pretoria, Eerste Uitgawe 1998

Tydskrifte en koerante[wysig | wysig bron]

  • Bouwer, Anna-Retha. Anton rus en vernuwe. Beeld, 17 September 2007
  • Coetzee, Terésa. Anton vind rus en groener gras. Rapport, 27 Julie 2008
  • De Bruin, Philip. Goosen dagvaar Kombuis. Naweek-Beeld, 26 Februarie 2011
  • Fourie, Hilda. 15 Jaar vir aanval op Anton Goosen. Beeld, 12 Maart 2008
  • Jordaan, Dirk. Vier aspekte van Anton Goosen se musiekpoësie: hitte vannie teerpad. Kakkerlak.  Uitgawe 4, 2005
  • Malan, Mariana. ’n Liedjieboer of ’n Voortrekker? Plus, 5 Mei 2009
  • Roets, Twana. Kuier by Anton Goosen op Gansbaailapa. Kakkerlak, Uitgawe 4, 2005
  • Van Wyk, Pauli. Goosen se goed na US. Beeld, 4 Junie 2012
  • Van Wyk, Sanri. Anton Goosen lyk of hy ‘teen Mike Tyson verloor’. “Beeld, 4 Februarie 2010
  • Viviers, Etienne. ’n Ph.D. in die Liedjieboer. By, 11 Augustus 2012

Ander verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,0 1,1 Tarentaalteater: http://tarentaalteater.co.za/anton-goosen-biografie/
  2. 2,0 2,1 Who’s Who SA: http://whoswho.co.za/anton-goosen-6256
  3. Steyn, Pieter. Goosen gaan op RSG ‘rumoer’. Beeld, 19 Maart 2012
  4. RSG: http://rsg.co.za/Aanbieder/153/Anton-Goosen
  5. Malan, Mariana. Goosen se liedjies nou gebundel. Beeld, 20 Augustus 2005
  6. Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 22 no. 2, Junie 1982
  7. Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982
  8. Van der Walt, Sarel. Liedjieboer Goosen vereer vir jeugdiens. Beeld, 19 September 2011

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]