Breyten Breytenbach

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Breyten Breytenbach
’n Beeld van die betrokke persoonlikheid.
Breytenbach by die 2009 Brooklyn Book Festival

Gebore 16 September 1939
Bonnievale, Wes-Kaap
Nasionaliteit Suid-Afrika, Frankryk
Beroep Skrywer, kunstenaar
Bekend vir Sy skryfwerk
Huweliksmaat Yolande Ngo Thi Hoang Lien

Breyten Breytenbach (16 September 1939, Bonnievale) is 'n Suid-Afrikaanse skrywer en kunstenaar met Franse burgerskap.

Biografie[wysig]

Breytenbach is gebore op 16 September 1939 in Bonnievale, 'n dorp in die Wes-Kaap, ongeveer 180 km van Kaapstad en 100 km van die suidelikste punt van Afrika by Kaap Agulhas. Hy matrikuleer aan die Hugenote Hoërskool op Wellington. Hy het kuns studeer aan die Universiteit van Kaapstad en het 'n toegewyde teenstander van die apartheidsbeleid geword. Hy verlaat Suid-Afrika en gaan na Parys, Frankryk in die 1960's.

In Parys ontmoet hy Yolande Ngo Thi Hoang Lien, 'n Franse vrou van Viëtnamese oorsprong, met wie hy later getroud is. Kragtens die Wet op Verbod van Gemengde Huwelike 55 van 1949 was Breytenbach se huwelik in sy vaderland ongeldig. Dit was onmoontlik om 'n gesamentlike visum vir hom en sy onwettige eggenote te bekom en hy kon dus nie terugkeer nie. In 1972 word so 'n visum vir die eerste keer aan hom en Yolande toegeken en keer hulle, te midde van groot mediadekking, na Suid-Afrika terug vir 'n skrywerskongres aan die Universiteit van Kaapstad.

Breytenbach is een van die van die merkwaardigste stemme van die tweede helfte van die twintigste eeu in die literatuur. Hy kan gesien word as 'n surrealis. Sy werk word grotendeels beinvloed deur die Zen-Boeddhisme, dit kan onderskryf word aan die "ek" wat net 'n middel van waarneming word, waardeur die boodskap oorgedra word. Sy digkuns is kenmerkend aan die vrye vers en betrokke politieke kwessies.

Sy debuutbundel, Die ysterkoei moet sweet, kan as 't ware as een van die grootste vernuwende werke van die tyd gesien word. Die surrealistiese invloed en die verkenning van die Zen-Boeddhisme word met gemengde gevoelens in Suid-Afrika ontvang. Dit is egter hierdie bundel wat hom groepeer met ander sogenaamde Sestigers, vernaam Jan Rabie en André P. Brink wat ook rondom daardie tyd in Parys gewoon en geskryf het.

Breytenbach se politieke aktiwiteite is ook berug. In Frankryk was hy 'n stigtingslid van Okhela, 'n weerstandsgroep wat apartheid uit ballingskap beveg het. Tydens 'n onwettige besoek aan Suid-Afrika in 1975 is hy verraai, gearresteer en gevonnis tot nege jaar tronkstraf vir hoogverraad.Na baie internasionale bemiddeling is hy vrygelaat in 1982 en keer hy terug na Parys en verkry Franse burgerskap. Tydens sy gevangeniskap skryf hy vyf digbundels. Sy oeuvre kan verdeel word in drie fases, naamlik 'n voor-tronkfase (1964-1973), bestaande uit sewe digbudels, tronkfase (1975-19850, bestaande uit vyf digbundels en 'n na-tronkfase (1990-1997), bestaande uit drie digbundels

Die omstandighede en voorwaardes waaronder Breytenbach in die tronk geskryf het, word beskryf in die prosateks Boek (geskryf tussen Desember 1975 en Julie 1977 in die Sentrale Gevangenis in Pretoria) en The True Confessions of an Albino Terrorist (geskryf na Breytenbach se vrylating). Dit is 'n vreemde ironie dat hy vir 'n ongewone lang tyd in eensame opsluiting was maar tog toestemming gekry het om te skryf, iets wat politieke gevangenisse meestal nie toegelaat is om te doen nie. Daar het egter sekere voorwaardes gegeld, onder andere dat hy dit aan geen ander gevangene of bewaarder mag wys nie en dat dit onmiddellik na voltooiing oorhandig moes word aan die gevangenisowerhede (Confessions, 141). Die manuskripte is uiteindelik by sy vrylating aan hom oorhandig; daarsonder sou hy nie die gevangenis verlaat het nie, skryf hy in sy tronkmemoir (Confessions, 294)

Tans verdeel hy sy tyd tussen Europa, Afrika en die VSA. Hy is 'n gasdosent by die Universiteit van Kaapstad in die Geesteswetenskappe (sedert Januarie 2000) en is ook betrokke by die Gorée-instituut in Dakar, Senegal en by die Columbia Universiteit van New York.

Breytenbach se werk sluit volumes gedigte, romans en opstelle in, waarvan baie in Afrikaans is, met sommige vertaal in Engels, en 'n aantal wat oorspronklik in Engels gepubliseer is. Hy is ook bekend vir sy skilderwerk. Toonsettings van sy poësie is ook deur hom vrygestel. Uitstallings van sy skilderye en afdrukke is gehou in verskeie stede insluitend Johannesburg, Kaapstad, Hongkong, Amsterdam, Stockholm, Parys, Brussel, Edinburgh, en New York

Oeuvre[wysig]

Breyten Breytenbach se oeuvre word hoofsaaklik deur die Zen-Boeddhisme beinvloed. Die konsep van Boeddhistiese selfloosheid kan as 'n sentrale interteks van Breyten se oeuvre beskou word. Die beginsel kan vervolgens as 'n verduideliking dien van sy oeuvre. Volgens die Moderne Westerse denke vloei die "ek" voort uit die siening dat die individu as 'n afsonderlike entiteit optree en in hierdie verband die subjek van sy eie handeling inwerk op die omgewing rondom hom. Die sujek raak bewus van homself en vandaar die verwydering tussen die omgewing en die individu. Tydens Breytenbach se gevangenisskap being hy homself in 'n opgeslote ommgewing en as gevolg hiervan moet hy staat maak op herinnering aan die interaksie met die wereld en vandaar sy behoefte om binne die tronkopset skeppende werk te skryf wat dien as vergoeding vir die afweisgheid van die "ek" of stabiele ego-identiteit.

Dit kan gesien word in die struktuur van Mourior (1983 a, die subtitel "bespieelende notas van 'n roman" wat dien as metofoor vir Breytenbach se identiteitskrisis. Die sogenaamde Soto-skool van die Zen-Boeddhisme waaronder Breytenbach hom skaar speel 'n groot rol in hoe Breytenbach die bewussyn identifiseer.

Die Sjinese Taoisme sowel as die Mayahana Boeddisme werp lig op Breytenbach se oeuvre. Die Tao is die alles en impliseer dat die heelal uit polariteite bestaan wat voortdurend in wisselwerking met mekar tree en konstante tranformasie ondergaan. Volgens die Mayahana siening is leegheid (Sunyata) fundamentaal. Dit kan bereik word deur meditasie. Die term Sunyata word vergelyk met 'n vlam (sigbaar in Breytenbach se digbundel, Eklips (1983:102), slotgedig "om te lewe is om te brand". Die Sunyata beteken nie dat die heelal leeg is nie, maar dat dit 'n konsep is wat deurbreek en "verby gegaan" moet word, (aan die begin van die bundel YK, 1983).

Breytenbach se siening van die mens se ervaring van die werlikheid, sowel as die doelvan kennis word sterk beinvloed deur die Zen-Boeddhistiese beskouing van kennis. Die doel van kennis word beskou as dit wat lei na die verlossing wat reeds ontstaan as gevolg van die individuele en ontologiese beginsel van leegheid en selflooshied.

Breytenbach vind ook aanklank by die beginsel van relatiwiteit wat twee teenstellende dinge in verband met mekaar bring, maar ook as identies beskou word. In (Lewendood, 1985) geimpliseer dat die lewe en dood nie net teenstellend is nie, maar reeds inherent in die ander teenwoordig is. Volgens Breytenbach (1987) gaan dit nie oor die "ek", die individu Breytenbach nie, maar dat hy homself, gelyktydig met die elke ander wese as wese as deel van die wyer wereld ervaar. Die Zazen (term vir die meditasie proses) impliseer 'n manie van "sien" en Breytenbach beskryf dit as "die suiwer sien" wat nie net na die werklikheid kyk nie, mar as die werkliheid kyk. Die Zazen gee ook betekenis aan die kreatiewe proses van die gedig.

Die manier waarop Breytenbach tyd in sy poesie manipuleer vind aanklank by hoe tyd getransendeer word in die poesie. "nog 'n uur nog/ van tyd tot tyd/ van bestaan/ al is dit nog 'n tydjie, nog 'n uur nog 'n dag" (Buffulo Bill, 1984, 71).

Die "ek" en die "ander", in Breytenbach se poesie is die verhouding tussen hom en die ander/ die leser van groot belang, aangsien die ander. Dit sluit aan by die Zen beskouing van die "ek", dat die ander se realiteit so werklik is soos die "ek", die "ek" is die ander. Die "ek" mag die ander geen kwaad aandoen nie.

Poësie[wysig]

  • Die ysterkoei moet sweet, Johannesburg, 1964
  • Die huis van die dowe , Kaapstad, 1967
  • Kouevuur, Kaapstad, 1969
  • Lotus, Kaapstad, 1970
  • Skryt. Om 'n sinkende skip blou te verf, Amsterdam, 1972
  • Met ander woorde, Kaapstad, 1973
  • Voetskrif, Johannesburg, 1976
  • Sinking Ship Blues, Toronto, 1977
  • And Death White as Words. An Anthology, Londen, 1978
  • In Africa even the flies are happy, Londen 1978
  • Blomskryf (Bloemlesing?) Emmarentia, 1979
  • Eklips, Emmarentia, 1983
  • ('Yk'), Taurus, 1983
  • Buffalo Bill, Emmarentia, 1984
  • Lewendoon, Emmarentia, 1985
  • Judas Eye, Londen - New York, 1989
  • Soos die so, Emmarentia, 1990
  • Nege landskappe van ons tye bemaak aan 'n beminde), Groenkloof, 1993
  • Die hand vol vere, Kaapstad, 1995 (bloemlesing?)
  • Oorblyfsels, 'n Roudig, Kaapstad, 1997
  • Papierblom, Kaapstad, 1998
  • Lady One, Kaapstad, 2000 (Keurversameling liefdesgedigte)
  • Ysterkoei-blues, Kaapstad, 2001 (Versamelde gedigte 1964-1975)
  • Lady One: Of Love and other Poems, New York, 2002
  • Die Ongedanste Dans, Kaapstad, 2005 (Gevangenisgedigte 1976-1983)
  • Windvanger, Kaapstad, 2007

Prosa[wysig]

  • Katastrofes, 1964 ('n Versameling kort-kortverhale, wat deur Breytenbach as deel van die poësie van sy oeuvre gesien behoort te word. Die hele Katastrofes verskyn dus ook in die bloemlesing Ysterkoei-blues.)
  • Om te vlieg, Kaapstad, 1971 (roman)
  • De boom achter de maan, Amsterdam, 1974
  • Die miernes swell op ...), Emmarentia, 1980 (stories)
  • A Season in Paradise (Een seizoen in het paradijs), Amsterdam - New York - Londen, 1980 (Roman, weergawe nie aan sensuur onderwerp nie)
  • Mouroir: Mirror Notes of a Novel, Londen - New York, 1983
  • The True Confessions of an Albino Terrorist, Londen - New York, 1983
  • Spiegeldood, Amsterdam , 1984
  • End Papers, Londen, 1985 (essays)
  • Memory of Snow and of Dust, Londen - New York, 1987 (roman)
  • Boek. Deel een, Emmarentia, 1987 (essays)
  • All One Horse. Fiction and Images, Londen, 1989
  • Hart-Lam, Emmarentia, 1991 (essays)
  • Return to Paradise. An African journal, Londen - New York, 1992
  • Memory of Birds in Times of Revolution Londen - New York, 1996 (essays)
  • Dog Heart. A travel memoir, Kaapstad, 1998
  • Woordwerk, Kaapstad, 1999
  • A veil of footsteps, Kaapstad 2008

Kompakskywe[wysig]

Sien ook[wysig]

Bibliografie[wysig]

  • Van Vuuren, H. 2006. "Die taal asyn aan die lippe": 'n oorsig van Breytenbach se poesie- oeuvre. Tydskrif vir Letterkunde, 43(2):46-50. Datum van toegang: 20 Maart 2015
  • [1]
      • Breytenbach, B. 1984. Buffulo Bill. Printpak beperk: Kaapstad.
      • [1]
        • Breytenbach, B. 1983. Yk. Printpak beperk :Kaapstad.
        • [1]
          • Brink, A. P. 2008. Groot verseboek. Nb uitgewers :Kaapstad.
          • [1]


          Eksterne skakels[wysig]

            • Sienaert, M. 1993. Zen-Boeddhistiese selfloosheid as sentrale interteksvan die Breytenbach oeuvre. Literator. 14(1). Universiteit van Durban. Westville. Datum van toegang: 20 Maart 2015
            • [1]

            .* 'n Bladsy oor Breytenbach by die Universiteit van New York