Dublin

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Dublin
Baile Átha Cliath
DublinMontage.jpg

Kaart Wapen
Ireland map County Dublin City.png
Coat-of-arms-of-Dublin.svg
Vlag
IRL Dublin flag.svg
 Land Flag of Ireland.svg Ierland
 Provinsie Flag of Leinster.svg Leinster
 Koördinate 53°20′N 6°15′O
 Stigting 842
 Stadstatus 1172
 Oppervlak:  
 - Totaal 114,99 vk km
 Hoogte bo seevlak 20 m
 Bevolking:  
 - Totaal (2011) 525 483
 - Metropolitaanse gebied 1 045 769
 - Admin. gewes (Dublin Region) 1 186 821
 - Groter Dublin 1 661 185
 - Bevolkingsdigtheid 4 398/vk km
 Tydsone UTC +0
 Burgemeester (Lord Mayor) Oisín Quinn
 Amptelike Webwerf dublincity.ie

Dublin (Iers: Baile Átha Cliath), is die hoofstad en grootste stad van die Republiek van Ierland, geleë naby die middel van Ierland se oostelike kus, by die mond van die Liffey Rivier in die Ierse See en in die middel van die provinsie Leinster. Die stad was sedert die Middeleeue altyd die hoofstad van die Lordskap en die Koninkryk van Ierland.

Etimologie[wysig]

Die stad se huidige naam is 'n Iers-Engelse afleiding van die oorspronklike Iers-Gaeliese naam Dubh Linn (letterlik "Swart Vywer"). Die historiese Gaeliese skryfwyse was 'Duḃ Linn' of 'Duḃlinn', tog het die Franssprekende Noormanne die kolletjie weggelaat en die stadsnaam as Develyn of Dublin gespel.

In moderne Iers word daar gewoonlik na Dublin as Baile Átha Cliath verwys (letterlik "Die Nedersetting by die Riethekkiesdrif"). Áth Cliath is 'n pleknaam wat na 'n drif in die Liffeyrivier naby die huidige Heuston-stasie verwys. Die naam Baile Átha Cliath is later gebruik om na 'n vroeë Christelike klooster te verwys wat waarskynlik in die gebied van Aungierstraat op die erf van die huidige Rooms-Katolieke Sint-Valentynskerk bestaan het. Die lang Ierse naam word soms afgekort tot BÁC. In Ierse Engels word bewoners van die stad of die distrik Dublin dikwels Dubs genoem.

Geskiedenis[wysig]

Die 18de eeu: Tweede stad van die Britse Ryk[wysig]

Die 18de eeu was 'n periode van voorspoed vir Dublin. As setel van 'n eie Ierse parlement en danksy die invloed van die landadel het die stad veral in die tweede helfte van die 18de eeu ongekende groei beleef. Stygende pryse vir landbouprodukte het vir Protestantse landeienaars die finansiële middele verskaf om die groot pleine en statige stadhuise van Georgiaanse Dublin te bou. Omstreeks 1800 was Dublin die onbestrede tweede stad van die Britse Ryk en een van die leidende stedelike nedersettings van sy tyd - kleiner as Londen, Wene of ander keiserlike en koninklike hoofstede, maar nogtans een van die belangrikste stede wat tweede in rang na dié metropole gekom het.[1]

Die 19de eeu: Ekonomiese en politieke agteruitgang[wysig]

In die dekades ná die Napoleontiese Oorloë het Europa, indertyd die sentrum van die ontwikkelde wêreld, 'n ongekende fase van ekonomiese groei en modernisering beleef. Die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland het as moederland van die nywerheidsomwenteling tot die magtigste moondheid in Europa ontwikkel - onder meer omdat sy staatsgebied die verwoestings van die oorlog gespaar gebly het. Meganisering en die vervanging van water- deur stoomkrag het net soos die bou van 'n spoorwegnetwerk en die invoering van stoomskepe op internasionale roetes industriële groei op die Britse Eilande verder aangewakker, net soos die beskikbaarheid van groot steenkool- en ysterertsreserwes. Die Britse kolonies het onverwerkte goedere verskaf en was daarnaas belangrike uitvoermarkte vir die Britse ekonomie. Die ekonomiese vooruitgang is in 'n snelle bevolkingsgroei en die opkoms van 'n nuwe sosiale klasse - fabriekswerkers en 'n nuwe middelklas - weerspieël.

Die hoek van Eden-kaai en O'Connell-brug omstreeks 1900

Maar terwyl Britte in die Victoriaanse tydperk een van die vinnigste en omvattendste omwentelings in die geskiedenis van die mensdom beleef het en Groot-Brittanje tot die dinamiese sentrum van die wêreld ontwikkel het, is Ierland as die tweede element in die Verenigde Koninkryk nouliks deur hierdie gebeure geraak. Sy ekonomie het nog grotendeels op landbou gebaseer, en sy bevolking het as Rooms-Katolieke nie net 'n ander geloof aangehang as die res van die land nie, hulle was ook arm en ontnugter.

Nadat die regeringsetel volgens die Uniewet van 1800 na Westminster in Londen verskuif is, het Dublin in die 19de eeu 'n periode van politieke en ekonomiese agteruitgang beleef. Anders as Belfast in Noord-Ierland het die stad geen noemenswaardige rol in die nywerheidsomwenteling gespeel nie, maar dit was nogtans 'n belangrike administratiewe sentrum en 'n spilpunt van vervoer vir die grootste deel van Ierland. Aangesien die eiland nie oor beduidende steenkoolreserwes beskik nie (indertyd die belangrikste brandstof vir nywerhede en vervoer) en Dublin ook nooit tot 'n sentrum van skeepsbou ontwikkel het nie (een van die drywende kragte in die nywerheidsomwenteling in Groot-Brittanje en Noord-Ierland), het Belfast in hierdie tydperk danksy sy internasionale handelsbande, linnebedryf en skeepsbouwerwe vinniger gegroei as sy susterstad in die suide. Omstreeks 1900 het Belfast ook ten opsigte van sy inwonertal by Dublin verbygesteek.

Verwysings[wysig]

  1. Michael Barry: Victorian Dublin Revealed. The Remarkable Legacy of Nineteenth-Century Dublin. Kindle e-boek. Dublin: Andalus Press 2014, pos. 198