Kosovo

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Kosowo)
Spring na: navigasie, soek
Republika e Kosovës (Albanees)
Република Косово (Serwies)
Republika Kosovo
Republiek van Kosovo
Vlag van Kosovo Wapen van Kosovo
Vlag Wapen
Volkslied: Europa[1]
Ligging van Kosovo
Hoofstad Pristina

42°40′N 21°10′O / 42.667°N 21.167°O / 42.667; 21.167

Grootste stad Pristina
Amptelike tale Albanees en Serwies
Regering Parlementêre republiek
Hashim Thaçi
Isa Mustafa
Onafhanklikheid
Vorming
• Outonome provinsie
• Republiek van Kosovo
• UNSCR 1244
• VN-administrasie
• Onafhanklikheid
• Volle soewereiniteit
• Brussel-ooreenkoms


31 Januarie 1946
2 Julie 1990
10 Junie 1999
Junie 1999
17 Februarie 2008
10 September 2012
19 April 2013
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
10 908 km2  
4 212 myl2
1,0[2]
Bevolking
 - 2014-skatting
 - 2011-sensus
 - Digtheid
 
1 859 203[3] (-)
1 739 825
159 / km2
412 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2015-skatting

$17,780 miljard[4]
$9 570[4]

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2015-skatting

$7,813 miljard[4]
$4 420[4]

MOI (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,786[5] (-)  –  hoog
Gini 30,0[6] –  medium
Geldeenheid Euro (€) (EUR)
Tydsone
 - Somertyd
MET (UTC+1)
MEST (UTC+2)
Internet-TLD .xk
Skakelkode +383

Kosovo (Albanees: Kosova [kɔsɔva], Serwies: Косово и Метохија; Kosowo i Metochija) is ’n politieke entiteit op die Balkanskiereiland wat hom op 17 Februarie 2008 eensydig onafhanklik verklaar het van Serwië. Dit is voorheen bestuur deur die VN-missie Unmik. De jure is Kosovo ’n outonome provinsie van Serwië en sy onafhanklikheid word nog nie heeltemal deur die internasionale gemeenskap erken nie. Die Republiek van Kosovo word deur 111 lande erken.[7]

Kosovo het sowat 2 miljoen inwoners, van wie ongeveer 92% etniese Albaniërs is.[8] Dit grens aan Montenegro, Serwië, Masedonië en Albanië. Die hoofstad is Pristina met 200 000 inwoners, wat ook die ekonomiese en kulturele sentrum is.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Vroeë geskiedenis[wysig | wysig bron]

Eerste bewoners[wysig | wysig bron]

Die oudste bekende bewoners van die voormalige Joego-Slawië is die Illiriërs: Hulle beset omstreeks 1000 v.C. groot dele van die land en vestig hulle veral in die kusstrook. In die 1ste eeu v.C. beset die Romeine groot dele van die Illiriese binneland - tot aan die Donau.

Die eerste Slawiese stamme steek die Donau in die 5de eeu oor en trek deur die land suid (joeg = suid) van die vroeëre Romeinse grensrivier. Hulle kom onder invloed van die Romeins-Bisantynse kultuur en maak kennis met die Christendom.

In die 6de eeu beset die Slawiese Serwiërs die huidige Serwië. Daar vorm hulle klein vorstedomme (bestuur deur ’n župan) wat in ’n voortdurende staat van oorlog met mekaar leef. Eers in die 12de eeu slaag Stefan Nemanja daarin om ’n Serwiese koninkryk te stig wat voortdurend deur sy opvolgers uitgebrei word. Dit word ’n magtige Balkanstaat onder Dušan (1331-1355), wat in 1346 vir hom die titel keiser (tsaar) toeëien.

Turkse besetting[wysig | wysig bron]

Die Slag op die "Amselfeld" in 1389
Die Vilayet van Kosovo binne die Ottomaanse Ryk tussen 1875 en 1878

In 1354 begin die Turke die Balkanskiereiland bewoon. Die Serwiese Keiserryk kom op 28 Junie 1389 tot ’n einde toe die Serwiese leër deur die Turke verpletter word by Kosowo Polje. Die veldslag duur sestien dae, waarin sowel die Serwiese tsaar Lazar as die Turkse sultan Moerad I sterf. Ná Moerad se dood volg Bajezzid I hom op.

Tydens die Derde Heilige Liga (of Groot Turkse Oorlog van 1683-1699) word Kosovo verower deur Oostenrykse troepe met die hulp van ongeveer 6 000 Albanese onder leiding van die Katolieke aartsbiskop Pjetër Bogdani. In 1690 lei die Serwiese patriarg Peć Arsenije III 30 000 families, waaronder moontlik ook nie-Serwiërs, uit Kosovo om te ontsnap aan die wraak van die Ottomaanse Turke toe hulle die gebied herower. Talle mense trek uit die gebied weg weens die wreedhede deur die Turke.

Die Turke sluit Kosovo in in die bestuurhervormings van 1864. Dit sorg vir ’n groot volksverhuising; talle Islamitiese en Rooms-Katolieke Albanese en Turke kom vestig hulle in Kosovo, in so ’n mate dat die Albanese die meerderheid word. Baie Serwiërs neem ook die Islam en die Albanese Moslems se kultuur en taal aan.

Serwiese opstande word in 1804, 1809 en 1815 op bloedige wyse gewreek. Ná die Russies-Turkse Oorlog, wat eindig met die algehele nederlaag van die Turke (vandaar die gevoel van solidariteit tussen Serwië en Rusland), word Serwië in 1878 ’n onafhanklike staat. By die Kongres van Berlyn verkry Serwië die gebied wat tans bekend is as Suid-Serwië (ongeveer die grootte van Kosovo). Binne twee maande word die gebied etnies gesuiwer deur die Serwiërs en die bevolking verdryf na Kosovo, Macedonië en veral die huidige Turkye.

Twintigste eeu[wysig | wysig bron]

Balkanoorlog[wysig | wysig bron]

Die Vilayet van Kosovo binne die Ottomaanse Ryk tussen 1881 en 1912
Besetting van Kosovo tydens die Tweede Wêreldoorlog in 1941

Tydens die Balkanoorloë word Kosovo en Albanië in 1912 deur Serwië verower en die westelike deel van Kosovo deur Montenegro. Die Serwiërs wil Kosovo weer suiwer van Albanese, maar ná onderhandelinge met Turkye word afgespreek dat die Albanese toegelaat sal word om na Turkye te trek, ’n plan met weinig sukses.

In 1912 verklaar Albanië hom onafhanklik van die Ottomaanse Ryk nadat Serwië, Montenegro en Griekeland hul aanspraak op die gebied ophef. Ná die einde van die Tweede Balkanoorlog verleen die Groot Lande in 1913 op die Konferensie van Londen onafhanklikheid aan Albanië. Kosovo word egter beskou as ’n integrale onderdeel van Serwië en verkry nie onafhanklikheid nie.

Die Koninkryk van die Serwiërs, Kroate en Slowene[wysig | wysig bron]

Ná die Eerste Wêreldoorlog smelt Serwië, Montenegro, Slowenië, Kroasië, Bosnië en Herzegowina en Macedonië saam tot die staat Joegoslawië: ’n bont allegaartje van die mees uiteenlopende kulture, onder die naam "Koninkryk van die Serwiërs, Kroate en Slowene". Later word dit Joego-Slawië genoem.

Onder Tito[wysig | wysig bron]

Die autonome provinsie Kosovo binne Joego-Slawië

Tydens Josip Broz Tito se staatshervorming van 1974 word Kosovo (net soos Vojvodina) ’n outonome provinsie van die deelstaat Serwië, waarmee Kosovo feitlik ewe veel seggenskap verkry as ’n deelstaat (met sy eie parlement, regering en regbank).

Ná die val van Joego-Slawie vorm Serwië en Montenegro ’n nuwe federasie terwyl die ander deelstate onafhanklik word. Serwië het twee provinsies met beperkte outonomie: Vojvodina (met ’n belangrike Hongaarse minderheid) en Kosovo (met ’n belangrike Albanese meerderheid).

Konflikte om Kosovo[wysig | wysig bron]

Ná onderdrukkende optrede teen die Albanese in Kosovo in 1974 en 1976 kom die Albanese inwoners op 11 Maart 1981 in opstand. Hulle eis dat Kosovo nes al die ander deelstate behandel word. Ná die onderdrukking van die opstand word sowat 2 000 Albanese gevange geneem, waaronder ’n belangrike deel van die Albanese intelligentsia en partykaders.

Dit was net ’n proeflopie vir die opstand van 1986, wat eindelik ook ’n uitwerking op die ander Joego-Slawiese republieke. In 1989 beëindig president Slobodan Milosevic die outonomie van Kosovo en kom die gebied weer geheel en al onder Serwiese bestuur. Honderdduisende Albanese verloor hul werk en hul parlement word ontbind. Die Albanese bevolking van Kosovo reageer daarop deur hulle onder leiding van Ibrahim Rugova ondergronds te organiseer. Hierdie skadusamelewing in Kosovo het sy eie regering en parlement, ’n universiteit, skole en hospitale. Dit word gefinansier deur middel van ’n eie belastingstelsel en met behulp van Kosovare wat in die buiteland werk). Intussen is daar vanuit die internasionale gemeenskap min belangstelling in die onderdrukking van Albanese in Kosovo.

Kosovo-oorlog[wysig | wysig bron]

Etniese groepe in Kosovo in 2005
Die Serwiese Region Noord-Kosovo

In 1997 verander dit egter. Milosevic sien dat sy posisie deur die opposisie bedreig word. Ekonomiese probleme weens internasionale boikotte en grootskaalse korrupsie en misdaad het die meeste Serwiërs van hom vervreem. Tegelykertyd raak deel van die Albaniese bevolking radikaal omdat agt jaar van vreedsame verset geen verbetering opgelewer het nie. Hulle stig die Kosowaarse Bevrydingsleër (UÇK), wat die wapens opneem teen die Serwiërs. Dit word gevolg deur aanslae op Albanese wat van sameswering beskuldig word.

Amerika het die UÇK in die begin nog as ’n terroriste-organisasie beskou, maar verander van mening in die stryd teen Milosevic. Die land en NAVO steun die stryd van die UCK sedertdien. In Februarie 1997 antwoord Belgrado op die konstante provokasies van die UÇK met ’n groot militêre aanval.

In Februarie 1999 word die Kosovo-konferensie in die Franse Rambouillet gehou. Hier ontstaan die plan om vir ’n periode van drie jaar selfbestuur aan Kosovo te verleen, maar geen onafhanklikheid nie. Die Kosovare teken die plan in Maart 1999 in Parys. Maar die Serwiërs is daarteen omdat die plan ook ’n NAVO-troepemag in Kosovo insluit: Die besetting van Serwiese grondgebied deur buitelandse troepe is vir hulle onaanvaarbaar. Ook dreigement van NAVO-lugaanvalle staan Serwië nie aan nie.

Einde Maart begin die lugaanvalle, waarvoor die toestemming van die VN-veiligheidsraad nie gekry is soos wat die oorlogsreg vereis nie. Die teikens van die aanvalle is sowel militêr as burgerlik: brûe, spoorlyne, chemiese fabrieke en selfs ’n televisiesender in Belgrado word deur NAVO-vliegtuie verwoes, ten koste van burgerlike slagoffers. Ná 78 dae van bombardering van Serwiese teikens in Serwië, Montenegro en Kosovo teken Belgrado die Ooreenkoms van Kumanovo vir die terugtrekking van die Serwiese leër uit Kosovo.

Status[wysig | wysig bron]

Kosovo is sedertdien onder bestuur van die Verenigde Nasies, wat die missie Unmik (United Nation Interim Administration Mission in Kosovo) daarvoor geskep het. ’n NAVO-vredesmag met die naam KFOR (Kosovo Force) hou toesig op die openbare orde. Die Kosovaarse parlement sorg in oorleg met Unmik vir wetgewing, wat op sommige terrein (soos die strafreg) die Serwiese wetgewing heeltemal vervang.

Onafhanklikheid[wysig | wysig bron]

Internasionale erkenning van Kosovo
Internasionale erkenning van Kosovo se paspoort
Erkenning van Kosovo in die Europese Unie

Die eensydige onafhanklikverklaring is op voorstel van premier Hashim Thaçi op Sondag 17 Februarie 2008 om 16:00 eenparig uitgeroep deur die Kosovaarse parlement. Daar was tien afwesiges, onder andere die afgevaardigdes van die Serwiërs uit Kosovo.

In die verklaring staan onder meer:[9]

  • Kosovo se stigting is gebaseer op die plan van Martti Ahtisaari, die Finse diplomaat wat ’n bloudruk opgestel het van die beginsels waaraan Kosovo moet hou, soos internasionale toesig deur die EU en die beskerming van minderhede.
  • Kosovo is ’n multi-etniese en demokratiese staat
  • Kosovo sal hom wy aan vrede en stabiliteit in die streek
  • Kosovo stem in tot internasionale toesig en die aanwesigheid van ’n vredesmag.

Dit was in werklikheid Kosovo se tweede onafhanklikheidsverklaring. Die eerste is uitgeroep op 7 September 1990, maar is toe slegs deur die buurland Albanië erken.

Duitsland, Frankryk, die Verenigde Koninkryk en die Verenigde State het reeds die nuwe staat erken, terwyl Griekeland, Roemenië, Rusland, Siprus, Slowakye en Spanje dit as onwettig beskou en bang is dit wakker oproer onder hul eie minderheidsgroepe aan. Hierdie lande is nog onseker oor hoe om te reageer.

Die Serwiese premier, Vojislav Kostunica, het die onafhanklike Kosovo ’n "onegte" staat genoem wat gestig is in oortreding van internasionale wette. Serwië weier verdere samewerking met Kosovo en wil sy betrekkinge met lande wat die onafhanklikheid erken, heroorweeg.

Rusland het die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies vir ’n spoedberaad byeengeroep om die situasie te bespreek. Rusland eis maatreëls van Unmik en die NAVO-troepe om die onafhanklikheid ongedaan te maak. Die sekretaris-generaaal van die VN, Ban Ki-moon, het in ’n verklaring sy besorgdheid uitgespreek en het gevra "dat afgesien word van enige optrede of verklaring wat die vrede in Kosovo en die omliggende gebied in gevaar kan stel, mense kan oprui tot geweld of die veiligheid in gevaar kan stel.

Op 22 Julie 2010 het die Internasionale Geregshof verklaar, dat die Kosovariese onafhanklikheidsverklaring nie in stryd is met die internasionale reg nie.[10]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Assembly approves Kosovo anthem", b92.net, 11 Junie 2008. Besoek op 27 Julie 2014.
  2. (en) Water percentage in Kosovo (Facts about Kosovo; 2011 Agriculture Statistics)”. Kosovo Agency of Statistics, KAS.
  3. (en) Kosovo”. The World Factbook. Central Intelligence Agency. URL besoek op 9 April 2016.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 (en) Kosovo”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 9 April 2016.
  5. (en) Kosovo Human Development Report 2014”. (PDF) Swiss Cooperation Office Kosovo: 2014. URL besoek op 9 AApril 2016.
  6. (en) Distribution of family income – Gini index”. The World Factbook. Central Intelligence Agency. URL besoek op 9 April 2016.
  7. (en) International recognitions of the Republic of Kosovo
  8. Indikatorë demografik
  9. (en) Die Onafhanklikheidsverklaring
  10. (fr) La CIJ considère légale la déclaration d'indépendance du Kosovo

Bronne[wysig | wysig bron]

  • (en) Noel Malcolm (1998). Kosovo: A Short History. Macmillan. ISBN 0333666127. 
  • (en) Robert Elsie (2004). Historical Dictionary of Kosova. Scarecrow Press. ISBN 0810853094. 

Verdere leesstof[wysig | wysig bron]

  • (en) Dušan T. Bataković, The Kosovo Chronicles, Plato Books, Belgrado 1992.
  • (en) The Serbs and Their National Interest, N. Von Ragenfeld-Feldman & D. T. Bataković (eds.), SUC, San Francisco & Belgrado 1997
  • (en) Kosovo and Metohija. Living in the Enclave, D. T. Bataković (ed.), Institute for Balkan Studies, SASA, Belgrado 2007.
  • (en) Dušan T. Bataković, Kosovo. Un conflit sans fin ?, Lausanne, L`Age d`Homme 2008.
  • (en) Dušan T. Bataković, Serbia’s Kosovo Drama. A Historical Perspective, Čigoja Štampa, Belgrado 2012.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:

Van Kosovo[wysig | wysig bron]

Van Serwië[wysig | wysig bron]

Internasionale organisasie[wysig | wysig bron]