John Daniel Kestell
Dr. John Daniel Kestell, ook bekend as Vader Kestell, (Pietermaritzburg, 15 Februarie 1854 - Bloemfontein, 9 Februarie 1941) was predikant van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, Bybelvertaler, skrywer en kultuurleier.
Inhoud |
[wysig] Jeug en opleiding
Hy was die seun van Charles Kestell, afkomstig uit Devonshire, Engeland, wat in 1820 saam met sy ouers (Charles en Grace Kestell) as lede van Morgan se groep 1820-Setlaars na Suid-Afrika gekom het. Hulle vestig hulle in die Zuurveld, waarvandaan Kestell se vader in 1845 na Natal trek. Hy was 'n innige Christen en sluit aan by die gemeente van die NG Kerk op Pietermaritzburg, was hy eers as diaken en later as ouderling dien. Sy eerste huwelik, waaruit Kestell gebore is, was op Pietermaritzburg op 31 Oktober 1831 met 'n Afrikaanse vrou, Dorothea Louisa Weyer (1820-1858). Kort na haar dood trou Kestell op 24 Augustus 1859 met Johanna Susanna van den Berg van Pietermaritzburg.
In 1871 vertrek Kestell saam met sy vader per ossewa na die nuwe diamantveld op Kimberley waar hulle twee jaar lank delf. Hy vertrek op 20 Februarie 1873 na die Stellenbosch Gymnasium vir sy hoërskoolopleiding en studeer daarna aan die teologiese Kweekskool. In September 1880 gaan hy na Utrecht in Nederland waar hy 'n jaar lank verder in die teologie studeer. Hy keer terug na Suid-Afrika en word in 1881 gelegitimeer waarna hy 'n beroep aanvaar as hulpprediker van die NG gemeente Dutoitspan, Kimberley. Op die diamantdorp van destyds met al sy verarmdes en verwaarloosdes rig hy in 1891 die Newton-tehuis vir hawelose kinders op. Hy die jaar toe hy op Kimberley predikant word is Kestell op 28 Februarie 1882 getroud met Geertruida Anna Hofmeyr (1858-1943), die oudste dogter van prof. Nicolaas Jacobus Hofmeyr van die Kweekskool. Uit die huwelik is twee seuns en twee dogters gebore.
[wysig] Anglo-Boereoorlog
Sy volgende standplaas was die NG gemeente Harrismith waar hy op 21 Januarie 1894 bevestig word. Met die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog trek hy in 1899 saam met die Harrismith-kommando as veldprediker uit en word later die vertroude raadsman van pres. M.T. Steyn en genl. Christiaan de Wet. Op kommando was hy onverskrokke, manmoedig, vasberade en blymoedig onder swaarkry. Hy het onselfsugtige hulp verleen aan siekes en gewondes, byvoorbeeld in Januarie 1900 in die Slag van Platrand by Ladysmith, waar in 1965 'n monument ter ere van Kestell onthul is. Die Vrystaatse driemanskap, Steyn die staatsman, De Wet die krygsman en Kestell die Godsman, het tot die bittere einde saam in die veld gebly en Steyn het op 'n keer van Kestell gesê: "Vir my was hy meer werd as 'n kommando." By die vredesonderhandelinge, eers op Klerksdorp en later op Pretoria en Vereeniging, was Kestell saam met D.E. van Velden notulehouer. Saam publiseer hulle De vredesonderhandelingen tussen de regering der twee Zuid-Afrikaansche republieken en de vertegenwoordigers der Britse regering (1909). 'n Engelse vertaling het later verskyn as The peace negotiations between the governments of the South African Republic and Orange Free State, and the representatives of the British government (1912). Sy ervarings op kommando het hy te boek gestel in Met de Boere-commando's (1903), wat ook in Engels en Duits verskyn het. Van sy vriend De Wet het hy die eerste biografie geskryf wat in 1920 verskyn het as Christiaan de Wet: 'n lewensbeskrywing.
[wysig] Ná die Anglo-Boereoorlog
Ná die vredesluiting is Kestell in Augustus 1902 saam met drie Boeregeneraals na Europa om geldelike bystand vir die Boereweduwees en -kinders te gaan soek. In Februarie 1903 word hy na Ficksburg beroep waar hy as argitek optree van die dorp se klipkerk. Tydens sy bediening daar word hy in 1907 benoem as redakteur van De Fakkel, orgaan van die NG Kerk in die Vrystaat. Hiervandaan vertrek hy in 1912 na die Bloemfonteinse moedergemeente.
Op drie agtereenvolgende sinodesittings in 1909, 1912 en 1916 is hy tot moderator verkies van die NG Kerk in die Oranje-Vrystaat. Hy lewe reuse-bydraes as godsdienstige leier en neem ook daadwerklik deel aan die Afrikaanse taalstryd. Dit was hoofsaaklik aan sy taktvolle optrede te danke dat 'n skuering wat weens die 1914-Rebellie in die Vrystaatse NG Kerk gewoed het, afgeweer kon word. In die ontstaan uit die uitvloeisel van die Rebellie, die Helpmekaarbeweging, het Kestell 'n leidende en inspirerende aandeel gehad. Hy het die geskiedenis van die beweging se ontstaan te boek gestel in Die Helpmekaar-gedenkboek (1918). Vir die versorging van weeskinders in die Vrystaat neem hy die voortou met die insameling van £50 000 waarmee Ons Kinderhuis in Bloemfontein opgerig is.
[wysig] Redakteur van die Kerkbode
Op 13 Januarie 1919 neem hy afskeid van sy gemeente en vertrek na Kaapstad waar hy redakteur van die Kerkbode word. Uit sy weeklikse rubriek Het stille uur is later twee bloemlesings saamgestel: Die stille uur (1930) en Uitgevryfde koringkorrels (1941). Hy het later, na sy terugkeer na Bloemfontein, die stigtelike rubriek Ons kerklike lewe in Die Volksblad van 1929 tot sy dood behartig.
[wysig] Rektor van Grey-kollege
Aan die einde van September 1920 keer hy terug na Bloemfontein en word rektor van die Grey-universiteitskollege. Hy het hom sterk beywer vir die verafrikaansing van die instelling sowel as vir 'n selfstandige universiteit vir die Vrystaat. In September 1927 tree hy as rektor af omdat sy aandeel aan die vertaling van die Bybel in Afrikaans, waarmee hy sedert 1924 besig was, te veel van sy tyd in beslag geneem het.
[wysig] Bybelvertaling
In 1916 het die Vrystaatse NG Kerk Afrikaans as amptelike taal aanvaar en 'n Bybelvertalingskommissie benoem met Kestell as voorsitter. Hy het die pos bly beklee nadat die kommissie 'n breë kommissie geword het wat verteenwoordigers van al drie Afrikaanse Kerke ingesluit het en totdat die vertaling voltooi is. Aan die einde van 1923 word Kestell benoem as een van die drie eindvertalers (in 1924 is nog twee benoem) en die vertaling van die Nuwe Testament word sy opdrag. Hy voltooi sy vertaling en revideer dit in November 1926 met prof. B.B. Keet se vertaling van die Nuwe Testament. Dit was 'n vakkundige prestasie wat sy naam in verband met die Afrikaanse Bybelvertaling verewig het.
[wysig] Kultuurleier
Op volksfeeste en talryke geleenthede soos die Voortrekkereeufeesjaar in 1938 was Kestell 'n gewilde spreker. Die tema van sy toesprake was gewoonlik die reddingsdaadgedagte. In die Voortrekkereeufeesjaar word hierdie ideaal - 'n volk wat homself red - 'n heuglike werklikheid met die stigting van die Reddingsdaadbond. Dit is die grootste monument wat Kestell nagelaat het.
Hy kry erkenning vir sy bydra tot die uitbou van die Afrikaanse taal, kultuur en sakelewe toe die Universiteit van Suid-Afrika in 1933 die eregraad D.D. aan hom toeken. In 1934 ontvang hy van die Universiteit van Pretoria die eregraad D.Litt. en in dieselfde jaar die eregraad LL.D. van die Universiteit van Kaapstad. Die kroon op al die erkennings word gespan deur die Federasie van Afrikaanse Kultuurverenigings (FAK) wat op 4 Oktober 1938 'n groot kultuurfees ter ere van hom in Bloemfontein gereël het.
[wysig] Skrywer
Kestell was 'n uitmuntende kenner van Grieks, maar ook deeglik onderlê in Hebreeus en Frans. Daarby het hy 'n groot liefde vir Nederlandse en Engelse letterkunde gehad. Onder die skuilnaam 'Africanus Jr.' skryf hy artikels in Het Zuid-Afrikaansche Tijdschrift. Onder die skuilnaam Leinad' (Daniel omgekeerd) skryf hy The struggle for freedom: or The Rebellion of Slagters Nek (1881). Uit Afrikaansche boerenleven (1898) was 'n bundel kortverhale en sketse oor die landelike lewe wat oorspronklik in Het Gereformeerde Maandblad verskyn het. Dit is later in Afrikaans uitgegee as Modderrivier (1928). De Voortrekkers (1893) was 'n geskiedkundige studie wat later as Die Voortrekkers: 'n geskiedsverhaal (1917) uitgegee is. De Voortrekkers: of Het dagboek van Izak van der Merwe (1898) skryf hy in medewerking met Nico Hofmeyr. Johanna Cloete en ander verhalen (1899) was 'n novelle eb verhale wat Kestell oorspronklik in Ons Tijdschrift publiseer, wat in 1927 in Afrikaans verskyn. Die lewe van sy skoonvader beskryf hy in Het leven van prof. N.J. Hofmeyr (1911). In Abraham Paul Kriel, sy lewe en werk (1932) beskryf hy die lewe van ds. Abraham Kriel, wat saam met hom in die branding gestaan het. My nasie in nood (1940) en die brosjure Terug na die God van ons vaders (1940) was van sy laaste geskrifte.
[wysig] Afrikaanse taalstryder
Kestell het hom in lesings en publikasies sterk beywer vir die aanname en gebruik van Afrikaans in die plek van Hollands. In 1909 hou hy byvoorbeeld voor die Stellenbosse tak van die Afrikaanse Taalvereniging 'n lesing oor Die uitdrukkingsvermoge van die Afrikaanse taal, wat groot invloed uitgeoefen het in die stryd om Afrikaans. Hy was 'n stigter van die Zuid-Afrikaansche Akademie voor Taal, Lettere en Kunst (later die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns) in Bloemfontein in 1909. Jare lank speel hy 'n leidende rol in die werksaamhede van dié liggaam en hy dien ook lank in die Akademieraad.
Mettertyd het Kestell begin bekend staan as "Vader Kestell weens die hoë agting wat almal vir hom gehad het. By sy afsterwe is sy oorskot aan die voet van die Vrouemonument in Bloemfontein begrawe langs die twee lede van die groot Vrystaatse driemanskap wat voor hom oorlede is: Steyn en De Wet.
Die Vrystaatse dorpie Kestell, geleë tussen Bethlehem en Harrismith, is na hom vernoem.
[wysig] Bronne
- De Kock, W.J. 1968. Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek. Pretoria: Nasionale Raad vir Sosiale Navorsing, Departement van Hoër Onderwys.
- Nienaber, P.J. 1963. Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek. Kaapstad, Johannesburg: Suid-Afrikaanse Boeksentrum.
