Nauru

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Republic of Nauru (Engels)
Ripublik Naoero (Nauruaans)
Republiek Nauru
Vlag van Nauru Wapen van Nauru
Vlag Wapen
Nasionale leuse: God's will first
(Engels vir: "God se wil eerste")
Volkslied: Nauru Bwiema
(Nauruaans vir: "Nauru, ons tuisland")
Ligging van Nauru
Hoofstad Geen (de jure)
Yaren (de facto)

0°33′S 166°55′O / 0.550°S 166.917°O / -0.550; 166.917

Grootste stad Yaren
Amptelike tale Engels en Nauruaans
Regering Unitêre parlementêre
republiek onder 'n
onpartydige demokrasie
Lionel Aingimea
Onafhanklikheid van VN-trusteeskap


31 Januarie 1968
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
21 km2  (193ste)
8,1 myl2
0,57
Bevolking
 - 2011-skatting
 - 2018-sensus
 - Digtheid
 
9 378[1] (234ste)
11 200[2]
480 / km2 (25ste)
1 243,2 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2019-skatting

$161 miljoen[3] (192ste)
$12 433[3] (94ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2019-skatting

$114 miljoen[3]
$8 853[3]

Geldeenheid Australiese dollar (AUD)
Tydsone
 - Somertyd
(UTC+12)
nie toegepas nie (UTC+12)
Internet-TLD .nr
Skakelkode +674

Nauru (Nauruaans: Naoero), amptelik die Republiek Nauru (Engels: Republic of Nauru, Nauruaans: Ripublik Naoero), voorheen Pleasant Island (letterlik: "aangename eiland"), is 'n klein eilandnasie in die Stille Oseaan en Oseanië net suid van die ewenaar. Die koraaleiland van 21 km² is deur fosfaatmynbou erg verwoes, en fosfaatreserwes is nou byna uitgeput. Nauru, wat jare gelede een van die welvarendste nasies wêreldwyd was, kon die bates van die fosfaatmynbou nie winsgewend belê nie en is vandag weer een van die ontwikkelende lande. Die eiland het 'n bevolking van 11 200 in 2018 gehad. Engels en Nauruaans is die twee amptelike tale en die Australiese dollar is die amptelike geldeenheid. Klein hoeveelhede fosfaat, piesangs en kokosprodukte is die hoofsaaklike uitvoerprodukte. Australië se ambassades neem die diplomatieke verteenwoordiging vir Nauru in die buiteland waar. De jure het Nauru geen hoofstad of stede nie; die parlement en regering van Nauru is in Yaren gesetel, wat as de facto hoofstad beskou word.

Die parlement van Nauru
Die distrikte Denigomodu en Nibok

Met 'n oppervlakte van net 21 km² is Nauru die derde kleinste land ná die Vatikaanstad en Monaco, die kleinste land in die Stille Oseaan en Oseanië, die kleinste land buite Europa, die kleinste eilandnasie, en die kleinste republiek. Daarbenewens het dit met 'n bevolking van 11 200 (in 2018) die wêreld se derde kleinste bevolking, ná die Vatikaanstad en Tuvalu.

As gevolg van sy sterk afhanklikheid van Australië word Nauru dikwels as 'n soort satellietstaat beskou.[4][5][6]

Geografie[wysig | wysig bron]

Nasa-Satellietbeeld van Nauru
Kaart van Nauru

Nauru bestaan uit net een atol van sowat 21 km² met 'n omvang van 19 km en 'n middellyn van 6 km. Die eiland lê slegs 51 km suid van die ewenaar, halfweg tussen Honolulu en Sydney. Die eiland se kuslyn word hoofsaaklik deur 'n sandstrand gevorm. 'n Binnelandse landbougordel van enkele honderd meter breedte lewer piesangs, pynappels, kokospalms en groente op. 'n Plato van rotse vorm die hartland van Nauru, waar fosfaat in oop myne ontgin word. Die mynbou laat 'n verwoeste landskap agter.

Nauru lê in die ooste van Papoea-Nieu-Guinee, in die suide van die Gefedereerde State van Mikronesië, in die weste van Kiribati en in die noorde van die Solomoneilande.

Klimaat[wysig | wysig bron]

Nauru se klimaat is tropies, met 'n gemiddelde temperatuur van 27,5 °C en 'n gemiddelde reënval van 1 500 mm (met uiterstes tussen sowat 100 en 4 500 mm). Die reënseisoen tussen November en Februarie gaan gepaard met 'n hoë lugvogtigheid van tot by 85%.

Bevolking[wysig | wysig bron]

Van die bevolking van 11 200 (2018) is slegs sowat die helfte inheemse Nauruers. Die res is Europese en Chinese werknemers betrokke by die fosfaatmynbou en mense van ander eilande in die Suidelike Stille Oseaan, veral van Kiribati en Tuvalu. Die inwoners is hoofsaaklik Protestante, sowat 30% is Rooms-Katoliek. Die groot welvaart, wat die Nauruers danksy die fosfaatmynbou dekades lank kon geniet, het ook 'n nadelige invloed op die gesondheid van die bevolking, waarvan sowat 30% nou diabeetlyers is.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Anneksasie deur die Duitse Keiserryk in 1888
Nauru tydens die Tweede Wêreldoorlog

Die geskiedenis van die eerste menslike nedersettings is tans nie bekend nie. Waarskynlik is skipbreukelinge die eerste bewoners van die eiland. Die eerste Europese ontdekker van Nauru is die Engelse kaptein John Fearn wat hier in die jaar 1798 voet aan wal sit. Hy noem dit vanweë sy natuurskoon Pleasant Island ("aangename eiland") en eers sowat negentig jaar later word hierdie naam ten gunste van Nauru verander. Vanaf 1830 doen walvisvaarders gereeld by Nauru aan om vars proviand te kry en saam met hulle kom ontvlugte strafgevangenes en deserteurs na die eiland om hier 'n bestaan as strandgoedjagters te vind.

In die sewentigerjare van die 19de eeu stig Duitse handelaars die eerste handelsposte; hulle slaag daarin om Nauru in die jaar 1888 by die Duitse protektoraat van die Marshalleilande te laat inlyf. Duitse en Amerikaanse sendelinge begin in 1899 met die kerstening van die inwoners.

Met die ontdekking van Nauru se ryke fosfaatafsettings in 1900 begin 'n nuwe tydperk op die eiland. Die Duitsers en Britte stig in 1906 'n maatskappy wat met die fosfaatmynbou begin. Die inheemse bevolking baat baie min by hierdie ekonomiese aktiwiteite, en die swaar werk in die myne word deur buitelanders, veral Gilberteilanders en Chinese, gedoen.

Tydens die Eerste Wêreldoorlog beset Australiese troepe in 1914 Nauru en 1919 word die eiland 'n mandaatgebied van die Volkerebond. Australië is volgens 'n ooreenkoms met die Verenigde Koninkryk en Nieu-Seeland verantwoordelik vir die administrasie van Nauru. Ook tydens die Tweede Wêreldoorlog beset vreemde troepe die eiland. Die Japanners land op die eiland, terwyl Duitse oorlogskepe dit al vroeër onder vuur bestook het. Naastenby die hele bevolking word as dwangarbeiders na die Karoline-eilande geneem, waar een derde van hulle beswyk. Die oorlewendes keer in 1946 terug.

Op 31 Januarie 1968 verkry Nauru, wat sedertdien die kleinste republiek ter wêreld is, onafhanklikheid en word 'n spesiale lid van die Britse Statebond. Die fosfaatmynboumaatskappy word in 1970 genasionaliseer. In 1993 sluit Nauru en Australië 'n ooreenkoms wat Nauru AUS$ 107 miljoen skadevergoeding vir ekologiese verwoesting as gevolg van die fosfaatmynbou toeken.

In 1999 word Nauru 'n lid van die Verenigde Nasies en 'n gewone lid van die Britse Statebond.

Vandag huisves Nauru volgens 'n ooreenkoms met Australië 'n vlugtelingekamp vir asielsoekers wat nog geen verblyfsvergunning gekry het nie; die reëling is deel van Australië se "Pasifiese oplossing" vir die asielprobleem.[7]

Administratiewe afdelings[wysig | wysig bron]

Kaart van Nauru se distrikte
No. Distrik Vroeëre naam Oppervlakte
(ha)
Bevolking
(2011)
Aantal dorpe Bevolkingsdigtheid/ha
1 Aiwo Aiue 110 1 220 8 11,1
2 Anabar Anebwor 150 452 15 3,0
3 Anetan Añetañ 100 587 12 5,9
4 Anibare Anybody 310 226 17 0,7
5 Baitsi Beidi, Baiti 120 513 15 4,3
6 Boe Boi 50 851 4 17,0
7 Buada Arenibok 260 739 14 2,8
8 Denigomodu Denikomotu 118 1 804 17 15,3
9 Ewa Eoa 120 446 12 3,7
10 Ijuw Ijub 110 178 13 1,6
11 Meneng Meneñ 310 1 380 18 4,5
12 Nibok Ennibeck 160 484 11 3,0
13 Uaboe Ueboi 80 318 6 3,0
14 Yaren Moqua 150 747 7 4,0
  Nauru Naoero 2 120 10 084 169 4,8

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Nauru". Central Intelligence Agency. Besoek op 28 Augustus 2019.
  2. (en) "National Report on Population ad Housing" (PDF). Nauru Bureau of Statistics. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 24 September 2015. Besoek op 9 Junie 2015.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) "Nauru". Internasionale Monetêre Fonds. April 2019. Besoek op 28 Augustus 2019.
  4. (en) "Pacific correspondent Mike Field". Radio New Zealand. 18 Junie 2015. Besoek op 28 Augustus 2019.
  5. (en) "Nauru's former chief justice predicts legal break down". SBS News. Special Broadcasting Service. 13 Maart 2014. Besoek op 28 Augustus 2019.
  6. (en) Ben Doherty (28 Oktober 2015). "This is Abyan's story, and it is Australia's story". The Guardian. Besoek op 28 Augustus 2019.
  7. (en) "Nauru refugees: The island where children have given up on life". BBC. 1 September 2018. Besoek op 28 Augustus 2019.

Verdere leesstof[wysig | wysig bron]

  • (en) Gowdy, John M.; McDaniel, Carl N. (2000). Paradise for Sale: A Parable of Nature. University of California Press. ISBN 978-0-520-22229-8.
  • (en) Williams, Maslyn; Macdonald, Barrie (1985). The Phosphateers. Melbourne University Press. ISBN 0-522-84302-6.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]