Rekenaarwetenskap

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Rekenaarwetenskap is die studie van berekening en inligtingverwerking, asook die implementering daarvan in inligtingstegnologie, in beide hardeware (apparatuur) en sagteware (programmatuur). In die praktyk omvat dit 'n wye aantal velde – van die abstrakte studie van algoritmes, en formele grammatikas tot meer konkrete onderwerpe soos programmeertale, bedryfstelsels, rekenaarnetwerke, databasisse en beheerstelsels. As 'n wetenskaplike dissipline, sluit dit aan by wiskunde, fisika en elektronika, maar verskil heelwat en is 'n dissipline in eie reg.

Rekenaarwetenskaplikes bestudeer wat programme kan of nie kan doen nie (onderwerpe soos berekenbaarheid en kunsmatige intelligensie is ter sprake), hoe programme sekere take effektief kan doen, hoe programme verskillende tipes inligting moet stoor en terugkry, en hoe programme en mense met mekaar kommunikeer.

Rekenaarwetenskap gaan net so veel oor rekenaars as wat sterrekunde oor teleskope gaan.
- toegeskryf aan Edsger Dijkstra
Computer science is not as old as physics; it lags by a couple of hundred years. However, this does not mean that there is significantly less on the computer scientist's plate than on the physicist's: younger it may be, but it has had a far more intense upbringing!
- Richard Feynman

Die Church-Turing-stelling sê dat alle bekende algemene rekentoestelle in wese ekwivalent is in wat hulle doen, alhoewel hulle verskil wat tyd- en ruimtedoeltreffendheid betref. Meeste navorsing in rekenaarwetenskap het te make met von Neumann-rekenaars of Turing-masjiene (rekenaars wat een klein, toegewyde taak op 'n slag uitvoer). Hierdie modelle stem ooreen met meeste werklike rekenaars wat vandag gebruik word. Rekenaarwetenskaplikes bestudeer ook ander masjiene, soos parallelle- en kwantumrekenaars.

Rekenaarwetenskap het sy wortels in elektroniese ingenieurswese, wiskunde en linguistiek. In die laaste paar dekades van die 20ste eeu is rekenaarwetenskap erken as 'n dissipline in eie reg en het dit sy eie metodes en terminologie ontwikkel.

By universiteite is rekenaarwetenskap aanvanklik gedoseer vanuit die wiskundedepartemente, maar deesdae het meeste universiteite aparte departemente vir rekenaarwetenskap en/of informatika.

Die grootste eerbewys in rekenaarwetenskap is die Turing-toekenning.

Verwante terreine[wysig | wysig bron]

Rekenaarwetenskap is naverwant aan verskeie ander wetenskapdissiplines. Hierdie dissiplines oorvleuel heelwat, alhoewel daar ook belangrike verskille bestaan.

  • Inligtingswetenskap is die studie van data en inligting, hoe om dit te interpreteer, analiseer, stoor en oor te dra. Inligtingswetenskap het begin as die grondslag van die wetenskaplike analise van kommunikasie en databasisse.
  • Programmering beklemtoon die ontwerp en skryf van programme in rekenaartale en vertaling na masjienkode.
  • Sagteware-ingenieurswese beklemtoon bestuur van analise, ontwerp, bou en toets van programme.
  • Inligtingstelsels is die toepassing van berekening om die aktiwiteite van 'n organisasie te ondersteun: werking, installering en onderhoud van die rekenaars, sagteware en data.
  • Bestuursinligtingstelsels (BIS) is die subterrein van inligtingstelsels wat finansiële en personeelbestuur beklemtoon.
  • Wiskunde deel baie tegnieke en onderwerpe met rekenaarwetenskap, maar is meer algemeen. In 'n sekere sin is rekenaarwetenskap die wiskunde van berekening.
  • Rekenaaringenieurswese is die analise, ontwerp en bou van rekenaarhardeware.
  • Inligtingsekerheid is die analise en inwerkingstelling van inligtingstelselsekuriteit, insluitend kriptografie.

Vakgebiede van groot belang vir rekenaarwetenskap[wysig | wysig bron]

Wiskundige fondasies[wysig | wysig bron]

Teoretiese rekenaarwetenskap[wysig | wysig bron]

  • Algoritmiese inligtingsteorie
  • Berekenbaarheid
  • Kriptografie
  • Formele semantiek
  • Teorie van berekening
    • analise van algoritmes en probleme se kompleksiteit
    • Logika's en die betekenis van programme
    • Logika and formele tale
  • Tiperingsteorie

Hardeware[wysig | wysig bron]

(sien ook elektroniese ingenieurswese)

  • Beheerstrukture en mikroprogrammering
  • Geheuestrukture
  • Afvoer en datakommunikasie
  • Logika-ontwerp
  • Geïntegreerde stroombane
    • Grootskaalintegrasie-ontwerp
  • Werkverrigting en betroubaarheid

Rekenaarstelsel organisasie[wysig | wysig bron]

(sien ook elektroniese ingenieurswese)

  • Rekenaarargitektuur
  • Rekenaarnetwerke
    • Verspreide verwerking
  • Werkverrigting van stelsels
  • Rekenaarstelselinwerkingstelling

Sagteware[wysig | wysig bron]

Data en inligtingstelsels[wysig | wysig bron]

  • Datastrukture
  • Datavoorstelling
  • Data-enkripsie
  • Datasamepersing
  • Inligtingsteorie
  • Lêers
    • Lêerformate
  • Inligtingstelsels
    • Databasisse
    • Inligtingberging en verkryging
    • Inligtingkoppelvlakke en voorstelling

Metodologieë[wysig | wysig bron]

Rekenaartoepassings[wysig | wysig bron]

  • Administratiewe dataverwerking
  • Wiskundige sagteware
  • Fisiese wetenskappe en Ingenieurswese
    • Berekeningschemie
    • Berekeningsfisika
  • Lewens- en Mediese wetenskap
    • Bio-informatika
    • Berekeningsbiologie
    • Mediese informatika
  • Sosiale en gedragswetenskappe
  • Geesteswetenskappe
  • Rekenaargesteunde ingenieurswese
  • Robotika
  • Mens-rekenaar-interaksie

Rekenaarmilieu[wysig | wysig bron]

  • Rekenaarindustrie
  • Geskiedenis van rekenaarhardeware
  • Rekenaars en opvoeding
  • Rekenaars en die gemeenskap
    • Rekenaargesteunde samewerking
  • Regsaspekte van rekenaargebruik
  • Bestuur van rekenaar- en inligtingstelsels
  • Persoonlike rekenaars
  • Rekenaar- en inligtingsekerheid

Rekenaarwetenskap-pioniers[wysig | wysig bron]

  • Gottfried Wilhelm Leibniz, die universele genie van die baroktyd, wat die binêre stelsel uitgevind het, die Leibnizrekenaar[1] – alhoewel hy destyds nie eens geweet het waarvoor mens dit kan gebruik nie, maar besef het dat dit baie nuttig sal kan wees. Daar is ook 'n boek oor hom gestryf, 'Rekene met nulle en ene', (Duits: Rechnen mit Null und Eins).
  • Charles Babbage. Hy het verskeie meganiese optelmasjiene en een meganiese programmeerbare rekenaar ontwerp, maar nooit sy planne tot uitvoer gebring nie.
  • John Backus, uitvinder van FORTRAN, die eerste praktiese hoërvlakprogrammeertaal en die Backus-Naur-vorm om formele taaksintaks mee te beskryf.
  • James W. Cooley en John W. Tukey vir die Fast Fourier Transform en die impak op wetenskaplike navorsing.
  • Ole-Johan Dahl en Kristen Nygaard, uitvinders van die protovoorwerpgeoriënteerde taal SIMULA.
  • Edsger Dijkstra vir algoritmes, Goto considered harmful, nougesetheid en pedagogiek.
  • Admiraal Grace Murray Hopper vir pionierswerk in die 1940's, een van die eerstes wat die noodsaaklikheid van hoërvlakprogrammeertale herken. Sy skryf die eerste vertaler. Haar idees beïnvloed die COBOL-taal grootliks.
  • Kenneth Iverson, uitvinder van APL, vir sy bydrae tot interaktiewe programmering.
  • William Kahan vir die IEEE-dryfpuntstandaard.
  • Donald Knuth vir die The Art of Computer Programming-reeks.
  • Ada Lovelace, beroemd as die wêreld se eerste rekenaarprogrammeerder.
  • John von Neumann vir die ontwerp van die von Neumann-argitektuur waarop meeste hedendaagse rekenaars gebaseer is.
  • Claude E. Shannon vir inligtingsteorie.
  • Alan Turing vir berekenbaarheidsleer, het ook die Pilot ACE ontwerp.
  • James H. Wilkinson vir die tegniek van "terugwaartse foutanalise" en vooruitgang op die gebied van matriksberekeninge. Wilkinson was ook 'n belangrike rolspeler in die ontwikkeling van die Pilot ACE, die eerste Britse rekenaar, in die laat 1940's.
  • Konrad Zuse, bouer van 'n binêre rekenaar in die 1930's, waarvoor hy na bewering (as eerste) 'n teoretiese hoërvlakprogrammeertaal, Plankalkül, ontwerp het.

Sien ook[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:

Bron[wysig | wysig bron]

Hierdie artikel is grotendeels 'n vertaling van die ooreenstemmende Engelse artikel in die Engelse wikipedia.