Jagter (sterrebeeld)
| Jagter | ||||
 |
||||
| Latynse naam | Orion | |||
| Genitief | Orionis | |||
| Afkorting | Ori | |||
| Waarnemingsdata (Epog J2000) | ||||
| Regte klimming | 5 h | |||
| Deklinasie | +5º | |||
| Grootte | 594 vk. grade (26ste) | |||
| Kwadrant | NQ1 | |||
| Besonderhede | ||||
| Hoofsterre | Rigel (β Ori) | |||
| Helderste ster | Rigel | |||
| Naaste ster | GJ 3379 | |||
| Sterre helderder as 3 m | 8 | |||
| Sterre met planete | 8 | |||
| Messier-voorwerpe | 3 | |||
| Bayer-/Flamsteed-sterre | 81 | |||
| Simboliek | Griekse mitologie | |||
| Meteoorreëns | 2 | |||
| Aangrensende sterrebeelde | ||||
| Tweeling, Bul, Eridanus, Haas, Eenhoring | ||||
|
||||
Die Jagter (Latyn: Orion) is ’n sterrebeeld op die hemelewenaar wat oral ter wêreld te sien is. Dit is een van die 48 konstellasies wat deur die 2de-eeuse sterrekundige Ptolemeus beskryf is en is steeds een van die 88 moderne sterrebeelde.
Dit is een van die opvallendste en bekendste sterrebeelde.[1] Sy Latynse naam, Orion, verwys na ’n jagter in die Griekse mitologie.
Inhoud |
Sterrepatrone [wysig]
Die Jagter se Belt, Gordel van Orion of Drie Konings[2] is ’n asterisme of sterrepatroon in die sterrebeeld wat uit drie helder sterre bestaan: Alnitak, Alnilam en Mintaka. Deur na die drie sterre aan die naghemel te soek, is die maklikste manier om die Jagter te vind.
Rondom die Belt, teen rofweg dieselfde afstand, is nog vier helder sterre, wat die Jagter se buitelyne vorm. Van die Belt af is daar ’n kleiner ry van drie sterre (waarvan die middelste een nie werklik ’n ster is nie, maar die Orion-newel), bekend as die Jagter se Swaard.
In kunswerke word die omringende sterrebeelde soms uitgebeeld as verwant aan die Jagter: Hy staan langs die rivier Eridanus met sy twee jaghonde, die Groot Hond en die Klein Hond, en veg teen die Bul. Soms word hy uitgebeeld waar hy die Haas jag en soms het hy ’n leeukop in sy hand.
Sigbaarheid [wysig]
Die Jagter word maklik gesien van November tot Februarie elke jaar – die laat-lente tot somer in die Suidelike Halfrond en die laat-herfs tot winter in die Noordelike Halfrond. In die tydperk Mei tot Julie (winter in die Suidelike Halfrond en somer in die Noordelike Halfrond) is die Jagter aan die daghemel en dus in die grootste deel van die wêreld nie sigbaar nie.
Die sterrebeeld kan maklik gebruik word om ander sterre te vind. Deur die lyn van die Belt suidooswaarts te verleng, kan Sirius (α CMa) gevind word, en noordweswaarts Aldebaran (α Tau). ’n Lyn ooswaarts oor die twee skouers dui die rigting aan na Procyon (α CMi). ’n Lyn van Rigel deur Betelgeuse wys in die rigting van Castor en Pollux (α en β Gem).
Ruimtevoorwerpe [wysig]
Sterre [wysig]
- Betelgeuse, ook bekend as Alpha Orionis, is ’n massiewe M-tipe rooi superreus wat naby die einde van sy leeftyd is. Wanneer dit ontplof, sal dit selfs in die dag sigbaar wees. Dit is die tweede helderste ster in die sterrebeeld en die agtste helderste in die naghemel.[3]. Dit is ’n veranderlike ster en die regterskouer van die Jagter (as die sterrebeeld van voor af gesien word).
- Rigel, of Beta Orionis, is ’n B-tipe blou superreus wat die sesde helderste ster in die naghemel is. Nes Betelgeuse is dit na aan sy einde en sal dit binnekort óf ’n supernova óf ’n wit dwerg word. Dit dien as die Jagter se linkervoet.[4]
- Bellatrix, of Gamma Orionis, is die 27ste helderste ster aan die naghemel.[5] Dit is ’n B-tipe blou reus, maar is te klein om te ontplof en ’n supernova te vorm. Sy helderheid is eerder vanweë sy hoë temperatuur as sy radius.[6]
- Mintaka, of Delta Orionis, is die dofste van die drie Belt-sterre. Dit is ’n dubbelster, wat bestaan uit ’n groot B-tipe blou reus en ’n massiewer O-tipe wit ster.
- Alnilam word ook Epsilon Orionis genoem en is die middelste ster van die Jagter se Belt. Dit is ook ’n B-tipe blou reus. Hoewel dit amper twee keer so ver van die son af is as Mintaka en Alnitak, die ander twee Belt-sterre, lyk hy net so helder soos hulle. Alnilam verloor vinnig massa as gevolg van sy grootte; dit is sowat vier miljoen jaar oud.[7]
- Alnitak, die laaste Belt-ster, is ’n driedubbele ster; die helderste een is ’n warm blou superreus en die helderste klas O-ster aan die naghemel.
- Saiph, of Kappa Orionis, is die Jagter se regtervoet. Dit is net so groot en so ver as Rigel, maar lyk dowwer omdat hy die meeste van sy lig in die ultraviolet-deel van die spektrum uitstraal.
| Naam | Sonradiusse | Oënskynlike magnitude |
~Afstand (Ligjare) |
|---|---|---|---|
| Betelgeuse | 667 | 0,43 | 643 |
| Rigel | 78 | 0,18 | 772 |
| Bellatrix | 7.0 | 1,62 | 243 |
| Mintaka | ? | 2,23 (3,2/3,3) / 6,85 / 14,0 | 900 |
| Alnilam | 26 | 1,68 | 1 359 |
| Alnitak | ? | 1,70/~4/4,21 | 800 |
| Saiph | 11 | 2,06 | 724 |
Ander voorwerpe [wysig]
Van die Jagter se belt af hang sy swaard, wat bestaan uit twee sterre, θ1 en θ2 Orionis, en die Orion-newel (M42). Laasgenoemde is ’n skouspelagtige voorwerp wat met die blote oog van ’n ster onderskei kan word. Deur ’n verkyker kan sy newels van sterre in wording, helder gas en stof gesien word. Die Trapesium-sterreswerm bevat talle nuwe sterre, insluitende bruin dwerge, wat almal sowat 1 500 ligjare weg is. Dit is genoem na die vier helder sterre wat ’n trapesium (vierhoek met twee ewewydige sye) vorm.
Nog ’n bekende newel is die Perdekop-newel, naby ζ Orionis. Dit bevat ’n donker stofwolk wat aan hom sy naam gee.
Nog voorwerpe wat met ’n klein teleskoop gesien kan word, is die newel Messier 43 en veelvoudige sterre soos Iota Orionis en Sigma Orionis.
Al die newels is deel van die groter Orion-kompleks, wat sowat 1 500 ligjare van die aarde en honderde ligjare in deursnee is. Dit is een van die dele van die kosmos met die volopste streke van stervorming sigbaar vanuit die Melkweg.
Verwysings [wysig]
- ↑ Dolan, Chris. “Orion”. URL besoek op 2011-11-28.
- ↑ Three Kings and the Cape Clouds at psychohistorian.org
- ↑ “Betelgeuse”. Chris Dolan's Constellations. University of Wisconsin: 2009. URL besoek op 2009-02-26.
- ↑ “Rigel”. Jim Kaler's Stars. University of Illinois, Urbana-Champaign Campus: 2009. URL besoek op 2009-02-26.
- ↑ “Bellatrix”. Chris Dolan's Constellations. University of Wisconsin: 2009. URL besoek op 2009-02-26.
- ↑ “Bellatrix”. Jim Kaler's Stars. University of Illinois: 2009. URL besoek op 2009-02-26.
- ↑ “Alnilam”. Jim Kaler's Stars. University of Illinois, Urbana-kampus: 2009. URL besoek op 2011-11-28.
Bibliografie [wysig]
- Ian Ridpath en Wil Tirion (2007). Stars and Planets Guide, Collins, Londen. ISBN 978-0-00-725120-9. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.
Eksterne skakels [wysig]
- The Deep Photographic Guide to the Constellations: Orion
- Views of Orion from other places in our Galaxy
- The clickable Orion
- Star Tales – Orion
Wikimedia Commons het meer media verwant aan: Jagter (sterrebeeld)
Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
| Die 88 moderne sterrebeelde |
|
Agterdek • Akkedis • Altaar • Andromeda • Arend • Beeldhouer • Beker • Berenice se Hare • Boogskutter • Bul • Cassiopeia • Cepheus • Dolfyn • Draak • Driehoek • Duif • Eenhoring • Eridanus • Feniks • Graveerstif • Groot Beer • Groot Hond • Haas • Hercules • Horlosie • Indiër • Jaghonde • Jagter • Kameelperd • Kameleon • Kiel • Klein Beer • Klein Hond • Klein Leeu • Koetsier • Kompas • Kraai • Kraanvoël • Kreef • Net • Leeu • Lier • Lugpomp • Maagd • Mikroskoop • Noordelike Kroon • Noordelike Waterslang • Oktant • Oond • Paradysvoël • Passer • Perseus • Pou • Pyl • Ram • Rooikat • Seile • Sekstant • Sentour • Skerpioen • Skild • Skilder • Slang • Slangdraer • Steenbok • Suidelike Driehoek • Suidelike Kroon • Suidelike Vis • Suidelike Waterslang • Suiderkruis • Swaan • Swaardvis • Tafel • Teleskoop • Toekan • Tweeling • Veewagter • Visse • Vlieënde Perd • Vlieënde Vis • Vlieg • Vos • Vul • Walvis • Waterdraer • Weegskaal • Winkelhaak • Wolf |
