Molteno, Oos-Kaap

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Molteno
'n Tipiese straattoneel op Molteno.
'n Tipiese straattoneel op Molteno.
Ligging van Molteno op 'n kaart (Oos-Kaap)
Molteno
Molteno
Ligging van Molteno op 'n kaart (Suid-Afrika)
Molteno
Molteno
Koördinate: 31°23′46″S 26°21′47″O Koördinate: 31°23′46″S 26°21′47″O
Land Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
Provinsie Oos-Kaap
Distriksmunisipaliteit Chris Hani
Plaaslike Munisipaliteit Inkwanca
Stigting 1874
Oppervlak
 - Stad 11,50 km²  (4,4 vk m)
Bevolking (2011)
 - Stad 11 553
 - Digtheid 1 004/km² (2 600,3/myl2)
Tydsone SAST (UTC+2)
Poskode 5500
Skakelkode(s) 045
Die kerkgebou van die NG gemeente Molteno, hier afgeneem in 2012. Ds. A.J. Pepler, Molteno se tweede NG predikant, het die hoeksteen in Mei 1905 gelê.
Die landdroskantoor spog met die kloktoring wat in 1903 ter ere van koningin Victoria opgerig is.
Die Hoërskool Molteno bedien lank al nie meer die gemeenskap waarvoor hy oorspronklik tot stand gebring is nie.
Die gebou wat die dorpsbiblioteek huisves, is in 1881 opgerig, maar in 1924 aan die dorpsraad geskenk ter herinnering aan George Vice.
Die NG kerkgebou omstreeks 1905 afgeneem deur die plaaslike fotograaf en apteker Ambrose Lomax.
'n Uitsig op die dorp omstreeks 1900, ook deur Ambrose Lomax.

Molteno is 'n dorp in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika.

Geskiedenis[wysig]

Die ekonomie van die dorp was eers op steenkool gegrond. Daar is 'n steenkoolsoom in die 1860's by Molteno ontdek, terselfdertyd as by Dordrecht en Indwe. 'n Myndorp met die naam van Cyphergat het sowat 10km suidoos van Molteno ontstaan. Cyphergat is vandag 'n spookdorp omrede steenkool van beter gehalte vanaf Natal en Transvaal beskikbaar geword het. Steenkoolproduksie is in 1949 finaal gestaak by Cyphergat.

Die dorp is in 1874 gestig en na sir John Molteno, die eerste eerste minister van die Kaapkolonie vernoem.[1][2]

Molteno is hoog in die Stormberge geleë en is een van Suid-Afrika se koudste dorpe. Tydens die Tweede Vryheidsoorlog het die Slag van Stormberg 20 km noordwes van Molteno plaasgevind.

NG gemeente[wysig]

Vir hoofartikel sien NG gemeente Molteno

Die gemeente is in 1881 gestig en op 22 Julie daardie jaar vergader die eerste kerkraadslede, soos benoem deur die Ringskommissie van die Ring van Burgersdorp, onder voorsitterskap van ds. J.G.S. de Villiers, destyds predikant van die NG gemeente Tarkastad. Die eerste vergadering is op Sterkstroom gehou en die volgende dekade sou die vergaderings om die beurt daar en op Molteno self gehou word, totdat Sterkstroom in 1891 selfstandig geword het. Dit was weens die geografiese ligging van die gemeente wat die gesamentlike bearbeiding van die twee dorpies moeilik gemaak het. Op die eerste vergadering is ook besluit dat die Heilige Nagmaal op Molteno bedien sou word.

In 1883 is prop. J.F. Marais as eerste predikant van die gemeente georden. Hy vertrek in 1899 na Dordrecht en in September daardie jaar word hy opgevolg deur ds. A.J. Pepler. Naas die stigting en eerste leraar, was die volgende mylpaal in die gemeente se bestaan die bou van die nuwe kerk. Die kerkraad het dié besluit op sy vergadering van 18 Februarie 1899 geneem. Die fondse vir die nuwe kerk is hoofsaaklik ingewin deur middel van die tiendestelsel. In Mei 1905 lê ds. A.J. Pepler die hoeksteen en op 20 April 1906 wy die gemeente sy indrukwekkende en stewige kerkgebou in. Die gebou is opgerig op 'n straatblok wat altesaam 10 erwe beslaan. Die koste was destyds net £7 000. Hoewel dit moeilik is om in hedendaagse geldwaarde om te skakel, is 'n goeie raaiskoot sowat R3,5 miljoen.

Bekende uitvoerprodukte[wysig]

Die Burger berig op 21 Julie 2001[3] as volg oor twee van Molteno se bekende uitvoerprodukte: "Molteno is in 1874, 22 jaar na steenkool in die omgewing ontdek is, gestig. Die dorp is vernoem na Sir John Molteno, destydse Eerste Minister van die Kaapkolonie. Die gebied is ryk aan geskiedenis met drie uitgewerkte vulkane wat besigtig kan word. Behalwe die steenkoolvelde - nou in onbruik - word vertel dat die beste klei ter wêreld etlike dekades gelede nog op die plaas Zyfergat in die distrik ontgin is.

"Dit is ook in dié omgewing dat die 'Rebelle van die Stormberge' in die Anglo-Boereoorlog bekendheid verwerf het. Molteno is geleë in 'n gebied wat ryk is aan sandsteen en drome van Molteno as 'Sandstone City' is eens op 'n tyd gedroom. Die geskiedkundige Ou Meul (1874) wat pragtig gerestoureer is, asook die statige NG Kerk (1903) en landdroskantoor, is geboue wat met sandsteen uit die omgewing gebou is.

"Twee handelsname wat Molteno op die internasionale landkaart geplaas het, is die Kloktoring Medisyne-reeks en die bekende Ouma Beskuit waarvan daar na raming 1 000 miljoen per jaar geëet word. Die eerste baksel Ouma Beskuit is in die winter van 1939 op die plaas Friedenheim net buite die dorp gebak. Daar word vertel dat die destydse AGS-pastoor op 'n dag - op die hoogtepunt van die depressie - na die Bybelstorie oor 'talente' verwys het en toe aan elk van sy vrouelidmate 'n halfkroon (25c) gegee het om mee te gaan woeker. (Dit was waarskynlik nie die AGS-pastoor nie, maar die predikant van die NG gemeente Molteno, ds. Els[4].)

"Mev. Nannie (Ouma) Greyvensteyn het toe bestanddele vir beskuit gekoop en die eerste baksel uit die oond van die houtstoof op Friedenheim was die voorloper van 'n produk wat vandag na verskeie lande toe uitgevoer word. Met 140 werknemers is die beskuitfabriek net buite Molteno die grootste werkverskaffer in die omgewing.

"Die eerste medisyne in die bekende Kloktoringreeks was 'n hoesmiddel, Borstol, wat die plaaslike apteker, mnr. Ambrose Lomax, in die winter van 1894 vir die mense van Molteno gemaak het. Gedurende die Groot Griep (1918) het Borstol 'n huismiddel geword. Salf en 'n senupynmiddel is later by die reeks gevoeg. Lomax het die kloktoring op Molteno gekies as kenteken vir sy medisyne. Dié toring - vandag 'n nasionale gedenkwaardigheid - is in 1903 ter ere van koningin Victoria opgerig.

"Besoekers aan Molteno besoek ook graag die Johannes Meintjes-kunsgallery by die plaaslike hoërskool terwyl damfeeste by die dorpsdam ook baie gewild is. Winterbesoekers moet onthou, die Buffelsfontein-weerstasie, waar die koudste temperature in die land elke winter aangeteken word, is in dié omgewing geleë!"

Distrik[wysig]

Die distrik is 1 880km2 groot en word beskou as een van die beste merinostreke in die land. By die plaaslike hoërskool kan die kunswerke van Johannes Meintjies gesien word. Meintjes is nie op Molteno gebore, maar het wel sy eerste vyf lewensjare op die familieplaas, Grootzeekoegat, in die distrik deurgebring asook die laaste 15 jaar van sy lewe tot sy dood in 1980. Foodcorp besit die Ouma Rusk fabriek wat buite Molteno geleë is..[5]

Noemenswaardige inwoners / boorlinge[wysig]

Galery[wysig]

Sien ook[wysig]

Verwysings[wysig]

  1. Molteno, routes.co.za, Besoek op 23 November 2009
  2. History of the Wesleyan Methodist Church of South Africa”. pp. 145 E. Stock: 1906. URL besoek op 23 November 2009.
  3. Die Burger
  4. Farmer's Weekly
  5. Die verhaal van Ouma-beskuit op Foodcorp se webtuiste.
  6. Meintjes, Johannes. 1974. Dorp van drome. Die geskiedenis van Molteno, 1874 - 1974. Molteno: Munisipaliteit.
  7. Pam Golding Eiendomme

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Molteno, Oos-Kaap (kategorie)