Ceres (dwergplaneet)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf 1 Ceres)
Jump to navigation Jump to search
Hierdie artikel handel oor die dwergplaneet Ceres. Vir ander artikels met 'n soortgelyke benaming, sien Ceres (dubbelsinnig).

Ceres   Ceres se sterrekundige simbool
Die dwergplaneet Ceres
Ceres, soos op 19 Februarie 2015 waargeneem deur die Dawn-ruimtetuig.
Ontdekking[1]
Ontdek deur Giuseppe Piazzi
Datum 1 Januarie 1801
Kleinplaneet-benaming1 Ceres
Alternatiewe nameA899 OF; 1943 XB
Kleinplaneet-kategorie Dwergplaneet
Etimologie Ceres
Wentelbaaneienskappe[2]
Epog 18 Junie 2009
(JD 2455000,5)
Afelium 2,9858 AE
446 669 320 km
Perihelium 2,5468 AE
380 995 855 km
Semihoofas 2,7663 AE
413 832 587 km
Wentelperiode 4,60 jaar
1680,5 dae
Gem. omwentelingspoed 17,882 km/s
Gem. anomalie 27,448°
Hellingshoek 10,585° (tot Sonnebaan)
Lengteligging van stygende nodus 80,399°
Periheliumhoek 72,825°
Natuurlike satelliete 0
Fisiese eienskappe
Radius by ewenaar 487,3 ± 1,8 km[3]
Radius na pole 454,7 ± 1,6 km[3]
Oppervlakte 2 850 000 km²
Massa 9,43 ± 0,07×1020 kg[4]
(0,00015 Aardes)
(0,0128 Mane)
Gem. digtheid 2,077 ± 0,036 g/cm3[3]
Oppervlak-
aantrekkingskrag
0,27 m/s2
0,028 g
Ontsnapping-
snelheid
0,51 km/s
Sideriese
rotasieperiode
0,3781 dae
9,074170 h[5][6]
Ashelling sowat 3°[3]
Regte styging van noordpool 19h 24 m
291°[3]
Deklinasie 59°[3]
Temperatuur maks. ~168 K
Skynmagnitude 6,7[7] tot 9,32[8]
Absolute magnitude 3,36 ± 0,02[9]
Hoekgrootte 0,84" tot 0,33"
Hierdie fotosamestelling met vals kleure van die gebied om die Ernutet-krater is gemaak van data van Nasa se Dawn-ruimtetuig. Die rooi dele word verbind met getuienis van organiese materiaal.

Ceres, amptelik 1 Ceres, is die kleinste dwergplaneet in ons Sonnestelsel. Dit is die enigste een in die asteroïdegordel en binne Neptunus se wentelbaan. Sy naam is afgelei van Ceres, die Romeinse godin van groeiende plante, die oes en moederliefde.

Ceres is op 1 Januarie 1801 deur Guiseppe Piazzi ontdek. Met ’n deursnee van sowat 950 km is dit verreweg die grootste liggaam met die grootste massa in die asteroïdegordel; dit maak sowat ’n derde van die gordel se massa uit.[10] Ceres is saamgestel uit rots en ys.

Omdat dit die eerste asteroïde is wat ontdek is,[11] is dit aanvanklik as ’n planeet beskou. Dit is egter in die 1850's as ’n asteroïde herklassifiseer nadat baie ander voorwerpe met soortgelyke wentelbane ontdek is.

Die dwergplaneet is sferies, anders as die kleiner asteroïdes wat ’n kleiner swaartekrag het. Weens sy skynbare magnitude van 6,7 tot 9,3 is dit selfs op sy helderste te dof om met die blote oog van die Aarde af te sien, behalwe in uiterse donkerte.

Dit lyk of Ceres gedifferensieer is, met ’n rotsagtige kern en ’n ysagtige mantel. Dit kan ’n interne oseaan van vloeibare water onder ’n yslaag hê.[12][13] Die oppervlak is ’n mengsel van waterys en verskeie gehidreerde minerale soos karbonate en klei. In Januarie 2014 is die uitskeiding van waterdamp uit verskeie streke van Ceres waargeneem.[14] Dit was onverwags, aangesien groot liggame in die asteroïdegordel gewoonlik nie damp uitskei nie; dit is ’n kenmerk van komete.

Eienskappe[wysig | wysig bron]

Nasa het die Dawn-ruimtetuig op 27 September 2007 gelanseer om Ceres en Vesta van nader te ondersoek. In Februarie 2017 is berig die Dawn-ruimtetuig het organiese verbindings, wat dikwels met lewe verbind word, in die Ernutet-krater op Ceres waargeneem.[15]

Die lae van Ceres

Spektroskopiese waaarnemings in sigbare en infrarooigebied wys dat Ceres se oppervlak bedek is met ammoniumhoudende, magnesiumryke filosilikate, die filosilikaat serpentyn, Mg/Ca-ryke karbonate en 'n donker komponent. Bewys vir olivien of pirokseen is nie aangetref nie. Die samestelling is opmerklik gelykmatig, maar die helderste plekke het 'n samestelling wat ryk is aan natriumkarbonaat met ammoniumkarbonaat en chloriede. Die teenwoordigheid van baie ammoniumhoudende kleisoorte wys dat 'n tydperk van verandering oor die hele planeet plaasgevind het wat die beweging van water vereis het. Daar word vermoed Ceres het 'n ondergrondse oseaan gehad. Volop bewyse bestaan vir die teenwoordigheid van waterys wat van binne die dwergplaneet stam.

Die elementsamestelling van die regoliet aan die ewenaar lyk baie soos die CI- en CM-chondriete. Geleerdes het vroeër vermoed dat hierdie tipe meteoriete verwant aan Ceres is, maar die samestelling op Ceres is tog effens anders. Die ystergehalte op Ceres is duidelik laer as in die meteoriete wat hier op aarde aangetref word. Die yster het dalk in die ondergrondse oseaan versink. Die oppervlak wys onlangse geologiese aktiwiteit wat deur pekel veroorsaak word. Ahura Mons toon helder strepe wat natriumkarbonaat bevat.

Ceres het waarskynlik 'n kors van omtrent 40 km dik wat waterys bevat en op 'n laag met hoër digtheid lê wat uit gehidrateerde silikate bestaan en 'n paar persent pekel bevat waardeur dit 'n soort modderoseaan vorm.[16]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) Schmadel, Lutz (2003). Dictionary of minor planet names (5th uitg.). Germany: Springer. p. 15. ISBN 978-3-540-00238-3. 
  2. (en) Yeomans, Donald K. (5 Julie 2007). "1 Ceres". JPL Small-Body Database Browser. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2011-10-05. Besoek op 2009-04-10. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 (en) Thomas, P. C.; Parker, J. Wm.; McFadden, L. A.; et al. (2005). “Differentiation of the asteroid Ceres as revealed by its shape”. Nature 437 (7056): 224–226. doi:10.1038/nature03938.
  4. (en) Carry, Benoit; et al. (November 2007). “Near-Infrared Mapping and Physical Properties of the Dwarf-Planet Ceres” (PDF). Astronomy & Astrophysics 478 (1): 235–244. doi:10.1051/0004-6361:20078166.
  5. (en) Williams, David R. (2004). “Asteroid Fact Sheet”.
  6. (en) Chamberlain, Matthew A.; Sykes, Mark V.; Esquerdo, Gilbert A. (2007). “Ceres lightcurve analysis – Period determination”. Icarus 188 (2): 451–456. doi:10.1016/j.icarus.2006.11.025.
  7. (en) Menzel, Donald H.; and Pasachoff, Jay M. (1983). A Field Guide to the Stars and Planets (2nd uitg.). Boston, MA: Houghton Mifflin. p. 391. ISBN 978-0-395-34835-2. 
  8. (en) Horizons (Ephemeris: Observer Table: Quantities = 9,13,20,29) . 2011-10-05 http://www.webcitation.org/62D6JuAKM.  Ontbrekende of leë |title= (help)
  9. (2006) “Photometric analysis of 1 Ceres and surface mapping from HST observations”. Icarus 182 (1): 143–160. doi:10.1016/j.icarus.2005.12.012. Besoek op 8 Desember 2007.
  10. Williams, Matt (23 Augustus 2015). "What is the Asteroid Belt?". Universe Today. Besoek op 30 Januarie 2016. 
  11. "Ceres". Solar System Exploration: NASA Science. Besoek op 20 Oktober 2018. 
  12. McCord, T.B. (21 Mei 2005). “Ceres: Evolution and current state”. Journal of Geophysical Research: Planets 110 (E5). doi:10.1029/2004JE002244.
  13. (Maart 2015) "The Potential for Volcanism on Ceres due to Crustal Thickening and Pressurization of a Subsurface Ocean". 46th Lunar and Planetary Science Conference: 2831. Besoek op 1 Maart 2015. 
  14. Tony Phillips, red. (22 Januarie 2014). "Water Detected on Dwarf Planet Ceres". Science@NASA. Nasa. 
  15. "Dawn discovers evidence for organic material on Ceres (Update)". Phys.org. 16 Februarie 2017. Besoek op 18 Februarie 2017. 
  16. Primitive Meteorites and Asteroids: Physical, Chemical, and Spectroscopic Observations Paving the Way to Exploration Neyda M. Abreu Elsevier, 2018ISBN 0-12-813326-0, ISBN 978-0-12-813326-2

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Die Sonnestelsel
SonMercuriusVenusMaanAardePhobos en DeimosMarsCeresAsteroïdegordelJupiterJupiter se natuurlike satellieteJupiter se ringeSaturnusSaturnus se natuurlike satellieteSaturnus se ringeUranusUranus se natuurlike satellieteUranus se ringeNeptunusNeptunus se natuurlike satellieteNeptunus se ringePlutoCharon, Nix en HydraHaumeaHaumea se natuurlike satellieteMakemakeKuiper-gordelErisDysnomiaVerstrooide skyfHills-wolkOort-wolkSolar System Template Final.png
Beeldinligting
SonMercuriusVenusAardeMarsCeresJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaMakemakeEris
Mane: AardeMarsAsteroïdiesJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaErisRinge: JupiterSaturnusUranusNeptunus
PlaneteDwergplaneteKleinplanete
MeteoroïdesAsteroïdesAsteroïdegordelSentoureTrans-Neptunus-voorwerpeKuipergordelVerstrooide skyfKometeHillswolkOortwolk