Broenei

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Nation of Brunei, Abode of Peace (Engels)
Negara Brunei Darussalam (Maleis)
نڬارا بروني دارالسلام (Jawi)
Nasie van Broenei, woning van Vrede
Vlag van Broenei Embleem van Broenei
Vlag Embleem
Nasionale leuse: الدائمون المحسنون بالهدى
Sentiasa membuat kebajikan dengan petunjuk Allah
(Maleis vir: "Altyd in diens met God se leiding")
Volkslied: Allah Peliharakan Sultan
(Maleis vir: "God seën die Sultan")
Ligging van Broenei
Hoofstad Bandar Seri Begawan

4°54′N 114°57′O

Grootste stad Bandar Seri Begawan
Amptelike tale Engels en Maleis
Regering

Sultan
• Kroonprins
Unitêre Islamitiese
absolute monargie
Hassanal Bolkiah
Al-Muhtadee Billah
Onafhanklikheid
Vorming
• Sultanaat
• Britse protektoraat
• Onafhanklikheid van die
Verenigde Koninkryk


1368
1888

1 Januarie 1984
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
5 765 km2  (172ste)
2 226 myl2
8,6
Bevolking
 - 2013-skatting
 - Digtheid
 
415 717[1] (175ste)
67,3 / km2 (134ste)
174,4 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2012-skatting

$21,907 miljard[2]
$50 440[2]

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2012-skatting

$17,092 miljard[2]
$39 355[2]

MOI (2013) 0,852[3] (30ste)  –  baie hoog
Geldeenheid Dollar (BND)
Tydsone
 - Somertyd
BDT (UTC+8)
nie toegepas nie (UTC+8)
Internet-TLD .bn[4]
Skakelkode +673a
a. +080 vanaf Oos-Maleisië.

Broenei is 'n soewereine staat geleë aan die noordkus van Borneo-eiland in Suidoos-Asië.

Geskiedenis[wysig]

In die glorietyd van die Broeneise Ryk, het Sultan Bolkiah (regeer 1485-1528) na bewering beheer gehad oor die noordelike streke van Borneo, insluitende hedendaagse Sarawak en Sabah, sowel as die Sulu eilandsee langs die noordoostelike punt van Borneo, Seludong (hedendaagse Manila), en die eilande langs die noordwestelike punt van Borneo. Die maritieme staat is in 1521 deur Spanje se Magellan Expedition besoek en Broenei het in 1578 die Castille Oorlog teen Spanje geveg.

Tydens die 19de eeu het die Broeneise Ryk begin kwyn. Die Sultan het ​​Sarawak aan James Brooke gegee as beloning vir sy hulp om 'n rebellie te onderdruk, en hom ook as 'n Rajah benoem. Sabah is afgestaan ​aan die Britse Noord-Borneo Geoktrooieerde Maatskappy. In 1888 het Broenei 'n Britse protektoraat geword en aan 'n Britse inwoner as koloniale bestuurder opgedra in 1906. Na die Japannese besetting tydens die Tweede Wêreldoorlog, is 'n nuwe grondwet geskryf in 1959. In 1962 is 'n klein gewapende rebellie teen die monargie vinnig beëindig met die hulp van die Britte.[5]

Geografie[wysig]

Kaart wat Broenei vertoon

Afgesien van sy kuslyn met die Suid-Sjinese See, word dit op land heeltemal omring deur die provinsie van Sarawak, Maleisië; en dit word deur die Sarawakdistrik Limbang in twee dele verdeel. Dit is die enigste soewereine staat wat geheel en al op die eiland Borneo is; die res van die eiland se grondgebied is verdeel tussen die lande Maleisië en Indonesië.

Bevolking[wysig]

Broenei se bevolking het 408 786 getel in Julie 2012[6], waarvan ongeveer 150 000 in die hoofstad Bandar Seri Begawan gewoon het.

Etniese verdeling (2004)[wysig]

  • 66,3% Maleis
  • 11,2% Sjinees
  •  3,4% Inheems
  • 19,1% ander

Tale[wysig]

Engels en Maleis (amptelik) plus ongeveer 10 ander tale.

Ekonomie[wysig]

Broenei het weer sy onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk verkry op 1 Januarie 1984. Ekonomiese groei gedurende die 1990's en 2000's (gemiddeld 56% in 1999-2008) het Broenei omskep in 'n nuwe geïndustrialiseerde land. Dit het sy rykdom ontwikkel uit uitgebreide olie- en natuurlike gasvelde. Broenei het die tweede hoogste menslike ontwikkelingsindeks onder die Suidoos-Asiënasies na Singapoer, en is as 'n ontwikkelde land geklassifiseer.[7] Volgens die Internasionale Monetêre Fonds (IMF), is Broenei vyfde in die wêreld volgens bruto binnelandse produk per capita op koopkragpariteit. Die IMF beraam in 2011 dat Broenei een van twee lande (die ander een is Libië) is met 'n openbare skuld van 0% teen die nasionale bruto binnelandse produk. "Forbes" reken ook Broenei as die vyfde rykste nasie uit 182, wat gebaseer is op sy petroleum- en natuurlike gasvelde.[8]

Verwysings[wysig]

  1. (en) The World Factbook”. Central Intelligence Agency. URL besoek op 9 Augustus 2014.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 (en) Broenei”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 9 Augustus 2014.
  3. (en) 2014 Human Development Report Summary”. pp. 21-25 United Nations Development Programme: 2014. URL besoek op 9 Augustus 2014.
  4. (en) (2011) Brunei Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah Handbook. IBP USA, 10. ISBN 9781433004445. Besoek op 9 Augustus 2014. 
  5. (en) Pocock, Tom (1973). Fighting General – The Public &Private Campaigns of General Sir Walter Walker, First, London: Collins. ISBN 0-00-211295-7. 
  6. (en) U.S. Department of State
  7. (en) Human Development Reports”. United Nations. URL besoek op 5 Oktober 2009.
  8. (en) Forbes ranks Brunei fifth richest nation”. 25 Februarie 2012.


 
Lande van Asië

Afghanistan | Armenië2 | Azerbeidjan1 | Bahrein | Bangladesj | Bhoetan | Broenei | Egipte | Filippyne | Georgië1 | Indië | Indonesië | Irak | Iran | Israel | Japan | Jemen | Jordanië | Kambodja | Kasakstan1 | Katar | Kirgisië | Koeweit | Laos | Libanon | Maledive | Maleisië | Mianmar | Mongolië | Nepal | Noord-Korea | Oesbekistan | Oman | Oos-Timor | Pakistan | Palestina | Rusland1 | Saoedi-Arabië | Singapoer | Siprus2 | Sirië | Volksrepubliek van Sjina (Sjina) | Sri Lanka | Suid-Korea | Tadjikistan | Thailand | Turkmenistan | Turkye1 | Verenigde Arabiese Emirate | Viëtnam

Omstrede gebiede: Abchasië - Nagorno-Karabach - Republiek van Sjina (Taiwan) - Suid-Ossetië - Turkse Republiek van Noord-Siprus

Afhanklike gebiede: Australië: Kerseiland - Kokoseilande | Verenigde Koninkryk: Akrotiri en Dhekelië2 - Britse Indiese Oseaangebied | Volksrepubliek van Sjina: Hongkong - Macau

1. Land deels in Europa. 2. Geografies in Asië, maar gereeld beskou as deel van Europa a.g.v. kulturele en historiese oorwegings.

Lande van: Afrika Europa Noord-Amerika Oseanië Suid-Amerika