Afghanistan

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
د افغانستان اسلامي جمهوریت (Pasjtoe)
Da Afġānistān Islāmī Jomhoriyat
جمهوری اسلامی افغانستان (Dari)
Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Afġānestān
Islamitiese Republiek van Afghanistan
Vlag van Afghanistan Embleem van Afghanistan
Vlag Embleem
Volkslied: ملی سرود Millī Surūd (Pasjtoe)
سرود ملی Sorūde Mellī (Dari)
Ligging van Afghanistan
Hoofstad Kaboel

34°32′N 69°08′O

Grootste stad Kaboel
Amptelike tale Pasjtoe en Dari[1]
Regering Presidensiële
republiek
Ashraf Ghani
Abdullah Abdullah
Onafhanklikheid
Onafhanklikheid
• Eerste Afghaanse staat
• Afghaanse ryk
• Erken

van Persië
April 1709
Oktober 1747
19 Augustus 1919
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
652 864[2] km2  (41ste)
251 827 myl2
feitlik niks
Bevolking
 - 2014-skatting
 - 1979-sensus
 - Digtheid
 
31 822 848[3] (40ste)
15,5 miljoen[4]
43,5 / km2 (150ste)
111,8 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2014-skatting

$36,838 miljard[5]
$1 177[5]

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2014-skatting

$21,747 miljard[5]
$695[5]

MOI (2013) 0,468[6] (169ste)  –  laag
Gini (2008) 29[7] –  laag
Geldeenheid Afghani (AFN)
Tydsone
 - Somertyd
D† (UTC+04:30)
nie toegepas nie (UTC+04:30)
Internet-TLD .af, افغانستان.
Skakelkode +93
Ligging van Afghanistan
Kaart van Afghanistan

Afghanistan, ook Afganistan, (Pasjtoe/Dari: افغانستان, Afġānistān, amptelik die Islamitiese Republiek van Afghanistan (Pasjtoe: د افغانستان اسلامي جمهوریت Da Afġānistān Islāmī Jomhoriyat, Dari: جمهوری اسلامی افغانستان Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Afġānestān), is 'n land in die hartjie van Asië. Die hoofstad en grootste stad is Kaboel. Die land het godsdienstige, taalkundige en geografiese konneksies met die meese van sy buurlande. Afghanistan word begrens deur Iran in die weste, Pakistan in die suide en ooste, Turkmenistan, Oesbekistan en Tajikistan in die noorde, en Sjina in die mees oostelike deel van die land. Die naam, "Afghanistan", beteken "Land van die Afghane".

Afghanistan is ’n kultureel gemengde nasie: dit is 'n kruispad tussen die Ooste en die Weste en was die antieke middelpunt van handel en migrasie. Dit het ’n belangrike geostrategiese ligging, deurdat dit Suid-Asië, Sentraal-Asië en die Midde-Ooste saam verbind. Tydens Afghanistan se uitgestrekte geskiedenis het die land verskeie indringers en veroweraars gesien, terwyl plaaslike entiteite die omliggende, uitgestrekte streke ingeval het om self ryke te vorm. Ahmad Shah Durrani het ’n groot ryk in die middel van die agtiende eeu geskep, met die hoofstad by Kandahar. Vervolgens was meeste van die gebiede afgestaan aan voormalige nabygeleë lande. In die 19de eeu het Afganistan ’n bufferstaat geword in Die Groot Spel, wat gespeel was tussen die Britse Ryk en Russiese Ryk. Op 19 Augustus 1919, ná die derde Anglo-Afghaanse oorlog, herwin die land volle onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk oor sy buitelandse sake.

Sedert die laat 1970's het Afghanistan gely onder voortdurende en brutale burgerlike oorlog. In die tydperk het die land ook ingrypings ervaar in die vorm van die 1979 Sowjetse inval van Afghanistan en die 2001 Amerikaanse inval van Afghanistan, waartydens die heersende Taliban-regering omvergewerp is. In Desember 2001 het die Verenigde Nasies se sekuriteitsraad die stigting van die International Security Assistance Force ("internasionale sekuriteit bystandsmag", ISAF) goedgekeur. Dié mag, wat bestaan uit NAVO-troepe, is aktief gewees in die bystand van die regering van President Hamid Karzai en dié se pogings om gesag oor die land te vestig. In 2005 het die Verenigde State en Afghanistan 'n strategiese vennootskap onderteken wat beide nasies tot 'n langtermynverhouding bind. In die tussentyd is ongeveer VS$40 biljoen reeds deur die internasionale gemeenskap aan die land besorg vir die herbouing van die land.

Geskiedenis[wysig]

Hoofartikel: Geskiedenis van Afghanistan.

Alhoewel Afghanistan groot ryke en baie handel gesien het oor twee millennia, was die area se heterogene groepe nie in 'n enkele politiese entiteit saamgesnoer voor die bewind van Ahmad Shah Durrani nie. Durrani stig die monargie in 1747 wat oor die land heers tot 1973. Die laaste Shah was Zahir Shah.

Die Islam het 'n sleutelrol gespeel in die geskiedenis van Afghanistan (en ander lande in die omliggende streek).

Verwysings[wysig]

  1. (en) Article Sixteen of the 2004 Constitution of Afghanistan”. 2004. URL besoek op 8 Augustus 2014.
  2. (en) Central Statistics Organization of Afghanistan: Statistical Yearbook 2012-2013: Area and administrative Population
  3. (en) The World Factbook: Afghanistan”. URL besoek op 8 Augustus 2014.
  4. (en) Chapter 2. The Society and Its Environment”. (PDF) Afghanistan Country Study. pp. 105–06 Illinois Institute of Technology. URL besoek op 8 Augustus 2014.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 (en) Afghanistan”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 8 Augustus 2014.
  6. (en) 2014 Human Development Report Summary”. pp. 21–25 United Nations Development Programme: 2014. URL besoek op 8 Augustus 2014.
  7. (en) Gini Index”. Wêreldbank. URL besoek op 8 Augustus 2014.


 
Lande van Asië

Afghanistan | Armenië2 | Azerbeidjan1 | Bahrein | Bangladesj | Bhoetan | Broenei | Egipte | Filippyne | Georgië1 | Indië | Indonesië | Irak | Iran | Israel | Japan | Jemen | Jordanië | Kambodja | Kasakstan1 | Katar | Kirgisië | Koeweit | Laos | Libanon | Maledive | Maleisië | Mianmar | Mongolië | Nepal | Noord-Korea | Oesbekistan | Oman | Oos-Timor | Pakistan | Palestina | Rusland1 | Saoedi-Arabië | Singapoer | Siprus2 | Sirië | Volksrepubliek van Sjina (Sjina) | Sri Lanka | Suid-Korea | Tadjikistan | Thailand | Turkmenistan | Turkye1 | Verenigde Arabiese Emirate | Viëtnam

Omstrede gebiede: Abchasië - Nagorno-Karabach - Republiek van Sjina (Taiwan) - Suid-Ossetië - Turkse Republiek van Noord-Siprus

Afhanklike gebiede: Australië: Kerseiland - Kokoseilande | Verenigde Koninkryk: Akrotiri en Dhekelië2 - Britse Indiese Oseaangebied | Volksrepubliek van Sjina: Hongkong - Macau

1. Land deels in Europa. 2. Geografies in Asië, maar gereeld beskou as deel van Europa a.g.v. kulturele en historiese oorwegings.

Lande van: Afrika Europa Noord-Amerika Oseanië Suid-Amerika