Genesis

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Bladsy van die nuutste Nederlandse bybelvertaling

Genesis (Grieks Γένεσις = ontstaan ; Hebreeus בראשית beres'jiet = in die begin ) is die eerste boek van die Joodse Tanag, die Samaritaanse Pentateug asook die Christelike Ou Testament (ook Hebreeuse Skrifte genoem). Dit is sodoende die eerste boek van die Bybelse kanon.

Die boek vertel van die begin van die heelal, die mens, die sonde en die volk Israel en eindig met die verblyf van Jakob se seuns in Egipte:

In die begin het God die hemel en die aarde geskep. Die aarde was heeltemal onbewoonbaar, dit was donker op die diep waters, maar die Gees van God het oor die waters gesweef.

Inhoud

Hooftrekke van die boek[wysig | wysig bron]

  • Die skepping 1:1-2:4
  • Die sondeval 2:4-3:23
  • Adam se nageslag tot op Noag 4:1-6:8
  • Noag en die sondvloed 6:9-9:29
  • Die mense word meer en versprei oor die aarde 10:1-11:32
  • Abraham 12:1-25:18
  • Isak en sy twee seuns Jakob en Esau 25:19-36:43
  • Josef en sy broers 37:1-45:28
  • Jakob en sy nageslag in Egipte 46:1-50:26

Temas[wysig | wysig bron]

Genesis begin reg by die begin. God het die wêreld geskep. 'n Wêreld wat goed is. Hy het die mens gemaak, die kroon van sy skepping.

Die goeie skepping van God versleg gaandeweg as gevolg van die sonde van die mens, wat homself wou oortref deur te probeer om soos God te word. Dan word alles weggevee deur die groot vloed. 'n Nuwe begin word gemaak - om maar net weer in die dwaasheid te verval.

In hoofstuk 12 verskuif die klem. Daar word nou gefokus op een man, Abram, en sy familie. God wil nie sy skepping vernietig nie. Daarom werk Hy, deur een uitverkore man, en een uitverkore nasie, om die wêreld te vernuwe.Genesis voer die verhaal verby Isak en Jakob tot by die dood van Josef in Egipte.

Die Skepping[1][wysig | wysig bron]

Visuele voorstelling van die skeppingsverhaal in die tuin van die klooster St. Marienstern, deelstaat Sakse, Duitsland

Die groot drama van die oorsprong van alle dinge begin by God:

  1. die ontstaan van die wêreld en van die lewe was geen toeval nie. Daar is 'n skepper God;
  2. God het alles wat bestaan, gemaak;
  3. alles wat God gemaak het was goed;
  4. die hoogtepunt van God se skeppingsdade was die skepping van die mens;
  5. die mens word in twee opsigte van ander skepsele onderskei: hy alleen is na die beeld van God self geskape en hy is oor alles aangestel;
  6. die ses dae waarin God sy skeppingswerk verrig het is gevolg deur 'n dag van rus.

Die skepping is in twee fases gedoen. Genesis 1-2 lees as volg:

"In die begin het God die hemel en die Aarde geskep. Die aarde was heeltemal onbewoonbaar, dit was donker op die diep waters, maar die Gees van God het oor die waters gesweef" Daarna het God die Aarde georden. Derhalwe hoef die mens nie bekommerd te wees as die wetenskaplikes sê dat die aarde miljoene jare oud is nie. Niemand weet hoe lank die twee fases van God se skeppingswerke van mekaar was nie. In die ses skeppingsdae is daar agt skeppingsdade, wat elk inglei word met die woorde: "Toe het God gesê..."

  1. Dag 1 lig en duisternis word geskei;
  2. Dag 2 atmosfeer van die Aarde (die uitspansel);
  3. Dag 3 skeiding van droë land en seë en plante en bome;
  4. Dag 4 Son, Maan en sterre, seisoene, dae en jare;
  5. Dag 5 seediere en voëls;
  6. Dag 6 landdiere en die mens;
  7. Skepping voltooi. God rus.

Fokus op die mens[2][wysig | wysig bron]

Hierdie tweede beskrywing van die skepping is nie net 'n herhaling van die 1ste nie. Dit gaan hier met die fokus op die mens. Hier word ook 'n ander naam vir God gebruik. In die 1ste weergawe was dit Elohim (God die Skepper, die groot en verhewe een wat in die ewigheid woon). Nou is dit Jahwe (Die God in verhouding tot sy mense).

God skep die mens (die Hebreuse word wat met Adam vertaal word, beteken man). Hy plant 'n tuin in Eden, waar die mens moet woon.

Maar die mens is nie gemaak vir 'n eensame, selfgenoegsame bestaan nie. Voëls en diere bied nie die soort kameraadskap wat hy nodig het nie. Derhalwe skep God die vrou, 'n nuwe wese, wat die ere-aard van die man deel.

Die mens is aan God ongehoorsaam[3][wysig | wysig bron]

God het gesê hulle mag alles gebruik en eet, maar net nie van die 2 bome in die middel van die tuin nie. Die slang bevraagteken egter die woord van God en noem God 'n leuenaar. Die slang oorreed die vrou om van die aanloklike vrugte van die boom van "Goed en Kwaad" te eet, wat weer vir Adam oorreed om van die vrugte te eet.

Die gevolge is onvermydelik. 'n Heilige God kan nie met sonde saamleef nie. Hy bestraf die slang en die mens. Die mens word uit Eden verban. Maar voor hulle gaan, sorg Hy eers weer vir hulle deur hulle te klee.

Die eerste gesin en die eerste moord[4][wysig | wysig bron]

Kaïn vermoor Abel. Beeldbouwerk by die katedraal van Milaan

Nadat Adam en Eva uit Eden gedryf word kry hulle 2 seuns, Kain, die boer en Abel, die veewagter. Later bring hulle elk 'n offer aan God. Abel se offer word aanvaar, maar Kain se offer nie. Dit is nie wat Abel geoffer het nie, maar sy geloof, wat gemaak het dat sy offer aanvaar is.

Kain bewys waarom sy offer nie aanvaar is nie, deur vir Abel te vermoor.

God verban Kain tot 'n swerwerslewe, maar beskerm hom teen menslike wraak.

Hierna volg dan 'n opgawe van sommige van sy afstammelinge en toon ook die begin van die beskawing aan.

Die eerste stad word gebou, hulle leer om musiek te maak en om yster en brons te smee.

Die laaste twee verse verleen hoop. Set word vir Adam en Eva gebore en die mense begin om die naam van die Here aan te roep.

Geslagsregister[5][wysig | wysig bron]

Daar moet gelet word dat al die geslagsregisters in die Bybel dieselfde patroon volg: "Toe A x jaar oud was, het hy die vader van B geword. Na die geboorte van B het hy nog y jaar gelewe en ander seuns en dogters gehad. So was al sy dae z jaar, en hy het gesterwe."

Die sondvloed[6][wysig | wysig bron]

Redding en God se belofte aan Noag[7][wysig | wysig bron]

Vloedverhale is uit die meeste wêreldele en in baie tale oorgelewer. Die Babeloniese weergawes stem aansienlik ooreen met die vehaal wat hier opgeteken is. Dit is nie verbasend nie, want albei berus op dieselfde gebeurtenis.

Die ark, die Hebreeuse woord beteken "kis". Dit word elders net gebruik vir die waterdigte mandjie waar die baba, Moses, op die Nyl gedryf het.

Die ark was geweldig groot en ontwerp om te dryf en nie om te seil nie. Die ark was 135x22½x14 meter, in ons mate.

Die verbond met Noag[8][wysig | wysig bron]

'n Belangrike tema wat herhaaldelik in die Skrif voorkom: God bevestig sy verbond agtereenvolgens met Noag, Abraham, die volk Israel deur Moses en met Dawid. Elke verbond bevat verdere, ryker beloftes, totdat die koms van Christus die "nuwe vebond" inlei.

In elke geval neem God die inisiatief - dit is geen ooreenkoms tussen gelykes nie. God bepaal die voorwaardes. Hy maak hulle bekend, en Hy alleen waarborg dat hulle gehou sal word. Die mens geniet die seëninge van die verbond soverre as wat hy die bevele van God gehoorsaam.

Noag se dronkenskap[wysig | wysig bron]

Selfs 'n algemene nuwe begin verander nie die mens se sondige natuur nie.

Gam minag sy dronk vader dronk vader en Noag vervloek hom deur sy afstammelinge, die Kanaäniete. Hulle het onderdane van Israel, wat van Sem afstam, geword.

Van Noag tot die roeping van Abraham[9][wysig | wysig bron]

Die families van Noag se drie seuns[wysig | wysig bron]

Sien weereens die artikel in Wikepedia nl. "Geslagsregister van Adam tot Jesus."

Die ander geslagsregisters is interresant, maar die belangrikste is die laaste een, nl. die van Sem. Uit hom word die stam van Juda gebore.

Babel[10][wysig | wysig bron]

In Sinar, koningkryk van Nimrod die jagter[11], span mense saam in 'n groot bouprojek - 'n stad en 'n toring wat tot in die hemel reik word gebou. God kyk af na hierdie gesamentlike poging van die mens om homself te vergoddelik, die begin van hernieude opstand teen Hom.

Hy verdeel die mense deur taalverskille en verstrooi hulle in verskillende landstreke - juis dit wat hulle wou verhoed.

Die toring van Babel was waarskynlik 'n tempeltoring met baie verdiepings, soos die wat in die vroeë derde millennium vC in Babelonië gebou is.

Geslagsregister Sem tot Abraham[12][wysig | wysig bron]

Hier is die name weer selektief en word die totale tydsduur waarskynlik verkort. Noag se voorsade het aansienlik langer gelewe as Tera s'n en die ouderdom vir die ouerskap is baie jonger.

By Tera se naam word meer besonderhede gegee. Tera se drie seuns word genoem, asook hul geboorteplek. Na die dood van Haran, vertrek Tera na kanaänan met sy kleinseun Lot en sy seun Abraham en kinderlose skoondogter Sarai.

Hulle trek nie verder as Haran nie. Tera sterf en die toneel is gereed vir die verhaal van Abraham, om "die vader van baie nasies te word.[13]

Abraham 'n nuwe begin[14][wysig | wysig bron]

God se roeping van Abraham en die reis na Kanaän[15][wysig | wysig bron]

God roep een man en maak aan hom beloftes, wat Abraham gehoorsaam beantwoord. Abram se antwoord lei regstreeks tot die geboorte van 'n nuwe nasie en lei later tot seën vir die hele aarde.

Abram trek weg op bevel van God met sy kinderlose vrou en sy neef Lot.

By Sigem in die landstreek Kanaän praat God weer met hom. Hierdie land sal die erfdeel van Abram se nakomelinge word. Steeds gaan die reis voort, suidwaarts na die Negeb, 'n droë landstreek van sowat 7 500 km, wat strek vanaf Berseba tot by die Sinai-gebergtes. Hier is weiveld vir die nomade se vee.

Die skeding van Lot[16][wysig | wysig bron]

Abram en Lot se veekuddes brei so uit dat dit hulle nie meer kon dra nie. Dit lei tot 'n familiebreuk. Lot wat deur sy groorhartige oom die geleentheid gegun word om te kies, soek die vrugbare aarde van die Jordaanrivier uit.

Oorlog teen die konings en die ontmoetinge met Melgisedek[17][wysig | wysig bron]

Hoewel 'n half-nomadiese lewe in Abram se tyd niks buitengewoon was nie, was daar ook gevestigde lewe in dorpe en ommuurde stede. Sjeiks wat op hul beurt vasalle van konings was, het plaaslik regeer.

Daar het oorlog uitgebreek tussen Kedorlaomer en ander konings teen die konings van oa. Sodom en Gomorra.

In die Siddimvlakte was daar oral asfaltgate. Die konings van Sodom en Gemorra het gevlug en baie van hulle het in die gate geval. Die wat oorleef het, het berge toe gevlug. Koning Kedorlaomer het al die besittings van Sodom en Gomorra gebuit en weggevat. Ook Lot, wat in Sodom gewoon het is weggevoer.

Toe Abram hoor dat Lot weggevoer was, het hy sy volgelinge, 318 slawe wat by hom gebore is, hulle wapens laat vat en die konings agtervolg.

Die nag het Abram en sy manne hulle van alle kante af aangeval, hulle oorwin en al die besittings teruggekry. Hy het ook vir Lot, al die vrouens en ander mense gered.

Nadat Abram teruggekom het, het die konings van Sodom en Gomorra, asook Melgisedek, die koning en priester van Salem, kos en wyn gebring en vir Abram geseën. Abram het aan Melgisedek 'n 10de van alles gegee.

Abram het ook geweier om enigiets uit die hand van die konings van Sodom en Gomorra te aanvaar. Hy het egter seker gemaak dat die manne by hom hulle deel kry.

Die verbond word bevestig[18][wysig | wysig bron]

Die argeologie het getoon dat die gebruike wat hier en in latere hoofstukke, die bekende sosiale en kulturele gedragspatroon van noordelike Mesopotanië weerspieël.

Die woord van God het in 'n gesig tot Abram gekom:

"Moenie bang wees nie, Abram, Ek beskerm jou. Jou beloning sal baie groot wees".

Verder het die Here met Abram 'n verbond gesluit:

"Aan jou nageslag gee Ek hierdie land, van Egiptespruit af tot by die Eufraat, die grootrivier; die land van die Keniete, die Kenessiete en die Kadmoniete, die Hetiete, die Feresiete en die Refaïte, die Amoriete, die Kanaäniete, die Girgasiete en die Jebusiete".

In verse 3 en 4 kom die "erfgename" voor. Dit was nie ongewoon in daardie tyd om 'n erfgenaam aan te neem nie. Soms soos hier, was dit 'n slaaf.

In vers 6 staan: "Toe het Abram in die Here geglo". Hy is dus gered deur sy geloof en nie oor sy goeie werke nie.

Die ritueel wat hom afspeel in verse 9-11 is 'n tipiese prosedure vir die bevestiging van 'n verdrag[19].

'n Seun by 'n slavin[20][wysig | wysig bron]

Soos altyd dink die mens hy moet die Here so 'n bietjie help. Sarai val terug op 'n ou gebruik deur haar slaaf aan Abram te gee. Die kind wat uit hierdie verbintenis gebore word, word Sarai se kind. Maar Sarai se emosies maak dat sy Hagar later laat weg jag.

Die besnydenis as verbondsteken en gee van nuwe name[21][wysig | wysig bron]

Die vyfde bevesting van die verbond van God met Abram gaan gepaard met die gee van nuwe name. Abram word Abraham en Sarai word Sara. Daarby kom die fisieke teken van die besnydenis. 24 jaar na die vertrek uit Haran word die geboorte van Abraham se erfgenaam aangekondig.

Drie besoekers en Abraham se gebed vir Sodom[22][wysig | wysig bron]

Abraham het 'n vreemdeling verwelkom, en heeltemal ontwetend, die Here self in sy huis ingeneem. Die gullle ontvangs en versorging (tenspyte daarvan dat die besoekers in die middel van die middagslapie aangekom het), is tipies van die gasvryheid van die nomadiese woestynbewoners.

Met die woorde: "Is iets te buitengewoon vir die Here"[23] onthul die besoekers hul werklike identiteit en Sara se ongelowige lag maak plek vir vrees.

Abraham se gebed vir Sodom gee ons insig in die kwaliteit van sy verhouding tot God.

Sodom kon nie eers 10 goeie mense oplewer nie, maar God het sy lankmoedigheid gewys.

Die vernietiging van Sodom en Gomorra en Lot se redding[24][wysig | wysig bron]

Daar is uiteenlopende konkretiserings van Sodom se sondigheid in Bybeltekste, soos hoogmoed en gierigheid (Es. 16, 49) of 'n verbreking van die ongeskrewe wet van gasvryheid (Gen 19, in teenstelling met Abraham in Gen 18). Op die seksuele aspek daarvan word eers in latere Christelike tradisies gefokus.[25] Geslagsgemeenskap dui hier op seksuele vernedering deur gedwonge geslagsomgang - dit wil sê die verkragting van een heteroseksuele man deur 'n ander. In die betrokke nie-Europese oosterse samelewings was dit 'n ritueel waardeur die verkragter sy dominante status op 'n gewelddadige manier beklemtoon het.

Gedwonge geslagsomgang met Abraham se gaste, die engele, sou 'n dubbele vernedering vir Abraham gewees het (iets wat vandag in Engels as gang rape beskryf word)[26][27]. Elke man in die stad is betrokke - nie een ondersteun Lot se protes teen die skending van die grondbeginsels van gasvryheid en van menslikheid nie.

Argeologiese bevindinge getuig van 'n katastrofe in hierdie gebied. Die vlak water vanbdie Dooie See bedek nou die stede.

Niks kon die stede red nie, maar om lot se ontwil spaar die HereSoar en vertraag die oorstroming totdat Lot veilig is nie.

Lot se vrou, onwillig om te volg, bly staan, kyk om en verander in 'n soutpilaar. In plaaslike ootleweringe word die soutrotse langs die Dooie See nou nog na haar vernoem.

Abraham en koning Abimelek[28][wysig | wysig bron]

Adam het van Mamre af weggetrek na die suidland en hom gevestig tussen Kades en Sur. Hy het op 'n keer in Gerar gewoon en voorgegee dat Sara sy suster is. Koning Abimelek het haar laat haal om met haar te trou.

Een nag het God in 'n droom aan Abimelek verskyn en gesê:

"Jy gaan sterf omdat jy met hierdie vrou wil trou, sy is al getroud".

Abimelek het met Abraham geraas, maar aan hom geskenke en Sara teruggegee. Abraham het vir Abimelek gebid en die Here het vir Abimelek gesond gemaak.

Isak word gebore en Hagar en Ismael vertrek[29][wysig | wysig bron]

Tussen die die belofte van Isak se geboorte en die vervulling daarvan het 25 jaar verloop. Die bejaarde ouers het rede om verheug te wees. Sara se bevel om Hagar weg te stuur was in stryd met die gebruike van daardie tyd, daarom raadpleeg Abraham eers die Here voordat hy daartoe instem.

Paulus verduidelik waarom dit onvermydelik was[30]

"Maar wat sê die Skrif hiervan? Jaag die slavin en haar seun weg, want die seun van die slavin mag hoegenaamd nie saam met die seun van die vrygeborene erf nie. Ons is dus nie kinders van 'n slavin nie, broers; ons is kinders van die vrye."

'n Twis oor waterputte[31][wysig | wysig bron]

Waterputte was in die droë klimaat van Palestina kosbaar vir veewagters, en daar het dikwels twiste oor die besit daarvan ontstaan. Die reënval in die gebied krimp van 100mm in Januarie tot so te sê niks in die 4 somer maande.

Abraham het by Abimelek beswaar aangeteken oor die waterput wat deur Abiimelek se slawe afgevat is. Abimelek het nie daarvan geweet nie en hy en Abimelek het 'n ooreenkoms aangegaan, wat verklaar dat die put wel Abraham s'n is.

Die hoogste toets - Abraham moet vir Isak offer[32][wysig | wysig bron]

Abraham se vorige ondervinding van God sou hom sekerlik nie laat dink het, 'n kinderoffer Hom sou behaag nie. Maar dit is juis wat God hier vir Abraham vra. Net toe Abraham vir Isak wou slag, het God hom gekeer en gesê dat Hy nou weet dat Abraham Hom lief het en bereid was om sy enigste seun te offer vir Hom. Toe Abraham weer sien daar 'n skaaplam agter hom en offer toe die bok in Isak se plek. Die Here het verder gesê hy sal Abraham baie seën oor dit wat hy gedoen het. Abraham het sy offer gebring op een van die hewels waarop Jerusalem nou staan. Die reis daarnatoe het sowat 3 dae geneem en was 85km ver.

Die dood en begrafnis van Sara[33][wysig | wysig bron]

Sara het 127 jaar oud geword. Sy is oorlede in Kirjat-Arba, dit is Hebron, in Kanaän. Abraham het oor haar gaan rou en huil. Abraham het 'n graf gekoop by die Hetiete. Die Hetiete is vermoedelik immigrante van die Hetitiese ryk (wat omstreeks 1800vC in Turkye tot stand gekom het. Die hele transaksie voldoen in die fynste besondergede aan die bekende Hetitiese wet: die afweeg van die silwer volgens erkende standaarde in die teenwoordigheid van getuies by die stadspoort. Daarna het Abraham sy vrou Sara in die Makpelagrot op die stuk grond, oos van Mamre, begrawe. Vandag is daar 'n moskee bo-oor die tradisionele plek van die graf in Hebron, gebou.

'n Vrou vir Isak[34][wysig | wysig bron]

Hierdie verhaal is, wat vorm en inhoud betref, een van die lieflikste in die Ou-Testament. Dit bied 'n lewendige beeld van die tradisionele Oosterse huwelik.

Abraham laat sy slaaf sweer dat hy nie Isak sal laat trou met 'n dogter van die Kanaäniete by wie hy nou woon nie.

Die slaaf vertrek met geskenke na Mesopotamie, na die stad waar Nahor gewoon het. Hy bid dat God die vrou moet aandui wat Isak se vrou moet word. God antwoord die slaaf se gebed en wys Rebekka, die kleindogter van Nahor aan.

Isak het vir Rebekka in die tent van sy ma laat woon en het met haar getrou. Isak het Rebekka liefgehad en is vertroos na die dood van sy ma.

Abraham se laaste dae[35][wysig | wysig bron]

Isak het Abraham se enigste ergenaam gebly, en by die dood van Abraham het die seën van God syne geword.

Ismael se afstammelinge[36][wysig | wysig bron]

Die stamme het Sinai en Noordwes-Arabië bewoon vanaf Gawila tot by Sur.

Isak[wysig | wysig bron]

Die tweeling Esau en Jakob[37][wysig | wysig bron]

Isak het tot die Here gebid oor Rebekka, want sy was kinderloos. Die Here het sy gebed verhoor, en Rebekka het swanger geword.


Sy het 'n tweeling verwag en die Here het vir haar gesê daar is 2 nasies in haar, 2 volke uit jou sal geskei word. Een sal sterker wees as die ander; die oudste sal die jongste dien.

Die eerste is gebore: rooi, vol hare soos 'n veljas, en hy is Esau genoem. Sy broer is na hom gebore en sy hand het aan Esau se hakskeen vasgehou. Hy is Jakob genoem.

Die seuns het groot geword. Esau was 'n ervare jagter, 'n man van die veld. Jakob was 'n rustige mens, hy het tuis gebly.

Isak het vir Esau voorgetrek, want hy het van vleis gehou. Rebekka het weer vir Jakob voorgetrek. Hierdie voortrekkery het ernstige gevolge ingehou.

Esau het sy eersgeboortereg vir 'n bietjie lensiesop verkoop. So is die Here se woord aan Rebekka vervul.

As eersgebore seun sou Esau vir Isak opvolg as hoof van die familie, en 'n dubbele deel van die besittings erf. Wanneer hy hierdie reg verruil, boet hy alle reg in op 'n seën wat daarmee gepaard gaan.

Isak en Abimelek[38][wysig | wysig bron]

Na die eerste hongersnood vroeër in Abraham se tyd was daar weer 'n hongersnood in die land. Isak het toe getrek na Gerar, na die gebied van koning Abimelek[39] van Egipte.

Die Here het aan Isak verskyn en gesê hy moet nie Egipte toe trek nie en het die belofte herhaal.

Isak het dieselfde gedoen as Abraham vroeër deur te sê Rebekka is sy suster, omdat hy bang was vir Abimelek. Abimelek het uitgevind van die bedrog en het later vir Isak weggestuur omdat hy te sterk geword het.

Isak het Berseba toe getrek en die Here het weer aan hom verskyn en weer die belofte herhaal.

Abimelek het besoek afgelê by Isak in Berseba en gevra vir 'n verbond tussen hulle, omdat Abimelek gesien het dat die Here by Isak is, en dat Isak hulle nie leed sal aandoen nie.

Isak trou weer[40][wysig | wysig bron]

Toe Esau 40 jaar oud was, het hy getrou met Jehudit dogter van Beëri, 'n Hetiet, en met Basemat 'n dogter van Elon, ook 'n Hetiet. Hulle het baie kommer in Isak en Rebekka se lewe gebring.

Bedrog en lis: Jakob se bannelingskap en terugkeer[41][wysig | wysig bron]

Die seën[wysig | wysig bron]

Nie een van die familielede kom goed daarvan af in hierdie voorval nie. Isak se plan is in stryd met dit wat God voorspel het toe die seuns gebore is[42]. Deur in te stem daartoe verbreek Esau sy eed[43]. Jakob en Rebekka, alhoewel hulle ooreenkomstig die voorspelling van God optree, wend hulle, hulle glad nie tot Hom nie, maar lieg en bedrieg om hulle doel te bereik.

Isak maak op sy sintuie staat, wat hom in die steek laat. Die seën word Jakob s'n, soos God dit bestem het - maar teen 'n dure prys.

Esau dreig met moord. Die verhouding tussen Isak en Rebekka versuur. Rebekka sal nooit weer haar geliefde seun sien nie. Jakob, die tuisblyer, word 'n uitgewekene.

Die voortvlugtige[44][wysig | wysig bron]

In sy afskeidsseën erken Isak, Jakob as die erfgenaam van God se veelvuldige beloftes.

Isak laat Jakob beloof dat hy nie sal trou met 'n Kanaänitiese meisie nie, maar dat hy na Paddan-Aram[45] toe sal gaan en daar 'n vrou sal kry.

Aangesien Esau nou geweet het sy pa hou nie van Kanaänitiese meisies nie, het hy getrou met Magalat, 'n dogter van Ismael, Abraham se seun.

Jakob het intussen by Bet-El[46] oornag waar God aan hom verskyn en hom geseën het. Jakob het, nadat hy opgestaan het, die klip wat as sy kopkussing gedien het, regop gesit en olie daarop gegiet en 'n belofte afgelê dat as die Here hom veilig terug lei na sy ouerhuis, sal die Here sy God wees. Hierdie klip sal 'n tempel wees en van alles wat die Here hom gee, sal hy 'n tiende aan die Here gee.

Die jare by Laban. Die bedrieër word bedrieg[47][wysig | wysig bron]

Hierdie 3 hoofstukke dek die 20 jaar van Jakob se ballingskap. 14 jaar diens vir sy vroue en 6 vir sy kuddes. Die jare hou min vreugde vir Jakob in, wat in sy oom Laban het hy 'n bedrieër soos hyself teëkom. Die bedrog met Lea lei tot 'n onuithoubare huislike lewe.

Die ongeliefde vrou hoop met die geboorte van elke nuwe seun dat sy haar man se liefde kan wen. Ragel, die beeldskone en beminde, is verbitterd oor haar kinderloosheid. Tussen die 2 word Jakob 'n uitruilvoorwerp[48]. Geen wonder nie dat die wet later 'n man verbied het om met sy vrou se suster te trou terwyl die vrou nog leef.

Jakob bied sy diens aan in plaas van die gebruiklike huweliksgeskenk. Laban laat nie op hom wag om hierdie vrygewige aanbod uit te buit nie[49]. Die geskenk van 'n diensmeisie vir sy dogter[50] was moontlik deel van die bruidskat.

Na die week van feestelikhede wat die troue van Jakob en Lea neem, word Ragel aan Jakob gegee op voorwaarde dat Jakob nog 7 jaar vir haar Laban moes dien.

Jakob se kinders by Lea[wysig | wysig bron]

  • Ruben
  • Simeon
  • Levi
  • Juda

Slavin bring kry vir Jakob kinders[wysig | wysig bron]

Ragel volg dieselfde gebruik as Sara en gee haar slavin Bilha[51] vir Jakob om vir haar kinders te gee. Bilha het 2 seuns gehad:

  • Dan;
  • Naftali

Hierna het Ragel haar ander slavin, Silpa, aan Jakob gegee en het ook 2 seuns gehad:

  • Gad;
  • Aser

Lea het ook weer 1 seun en 'n dogter gehad:

  • Sebulon
  • Dina

Ragel het darem swanger geword en Josef is gebore.

Laban bedrieg Jakob weer[52][wysig | wysig bron]

Jakob het vir Laban gesê hy wil nou teruggaan na sy geboorteland. Na onderhandelings het Laban ingestem en Jakob het gesê dat hy al die gestreepte en bont skaatlammers en swart bokke wil hê.

Laban het dieselfde dag nog al die gevlekte en bont bokramme en al die gestreepte en bont bokooie afgekeer en ook alles waaraan iets wits was en al die swartskape en hulle onder die sorg van sy seuns geplaas. Jakob het jong lote van populiere, amandels en plataanbome gevat en stroke daarvan afgeskil; sodat daar wit srepe op die lote was. Hy het dit toe in die waterkrippe gesit, reg voor die kleinvee waar hulle kom suip het. Die ooie dan gevlekte en gesreepte en bont lammers gekry. Wanneer die sterk diere gedek moes word, het Jakob die lote voor hulle in die kruppe gesit. So het Laban die swak diere gekry en Jakob die sterkes.

Jakob het al hoe ryker geword. Hy het baie klenvee, slavinne en donkies gehad.

Jakob trek na Kanaän[53][wysig | wysig bron]

Laban en sy seuns se houding teenoor Jakob het versuur en die Here het vir Jakob gesê om terug te gaan na Kanaän, na sy familie. Toe hy dit aan Lea en Ragel vertel het hulle beaam dat hulle nie meer enige aandeel aan hul vaderhuis het nie en dat hul pa hulle soos vreemdelinge behandel. Hy het hulle verkoop en die geld opgebruik.

Jakob het sy vrouens, kinders en sy vee geneem en vertrek.

Jakob en Laban sluit 'n ooreenkoms[54][wysig | wysig bron]

Toe Laban agterkom Jakob en sy besittings is weg, het hy Jakob agterna gesit. Die nag het God aan Laban verskyn en aan hom gesê dat hy versigtig moet wees as hy Jakob raakloop.

Jakob se kamp was opgeslaan by Gileadberg en Laban het ook daar kamp opgeslaan.

Jakob en Laban het 'n nie-aanvalsverdrag gesluit en dit met 'n klipstapel verseël.

Jakob het op die berg geoffer en hulle het saam geëet. Vroeg die volgende more het Laban sy dogters en kleinkinders met seënwense gegroet en vertrek.

God ontmoet Jakob[55][wysig | wysig bron]

Hoewel Esau hom in Seïr in die vere suide gevestig het, is 'n ontmoeting tussen die 2 broers onvermydelik. Die nuus dat Esau hom vinnig tegemoet kom met 'n leërmag, het Jacob met angs vervul. Hierdie keer beplan hy nie net nie, maar bid ook.

Alleen en slapeloos, kom Jakob se lang stryd teen God tot 'n hoogtepunt, in 'n vreemde worsteling wat hom kreupel, maar 'n nuwe mens, laat. Die volgende altaar wat hy oprig, is nie vir die God van sy vaders nie, maar vir "Die God van Israel".

Die man waarmee Jakob worstel, verander sy naam na Israel, want hy het teen God en teen mense 'n stryd gevoer en hy het dit end-uit volgehou.

Die Here het vir Jakob net daar geseën en Jakob het die plek Pniël genoem, "want", het hy gesê:

"ek het God van aangesig gesien en tog het ek nie omgekom nie."

Jakob ontmoet Esau[56][wysig | wysig bron]

Esau se verwelkoming van Jakob, wat hom veronreg het, is so verrassend gulhartig dat Jesus hom in gedagte gehad het toe hy die gelykenis van die verlore seun vertel het[57]. Jakob se geskenk en die aanvaarding daarvan deur Esau, verseël die versoening.

Jakob is glad nie van plan om Seïr toe te gaan nie soos die volgende skof van die reis aandui[58]. Selfs nou nog kan Jakob nie eerlik wees nie.

Jakob koop grond naby Sigem[59][wysig | wysig bron]

Jakob het veilig by Sigem aangekom en het buite die dorp kamp opgeslaan. Hy het 'n stuk grond gekoop en 'n altaar gebou en dit genoem:

"Die God van Israel is God."

Dina en Sigem: 'n verkragting en slagting[60][wysig | wysig bron]

Die stad Sigem het 'n lang en belangrike geskiedenis. Jakob se verblyf daar het hom duur te staan gekom - en die verraderlike wraak van Simeon en Levi het hy nooit vergeet nie[61]

Dina, die dogter van Jakob en Lea is deur Sigem, seun van die Hewiet Gamor, 'n volksleier, verkrag. Sigem het Dina lief gekry en haar hart probeer wen. Gamor se pa is na Jakob en sy seuns toe en het toestemming gevra dat Sigem en Dina mag trou.

Dina se broers het hom geantwoord dat Sigem en die ander mans eers besny moes word en dan kan Dina met Sigem trou en hulle kon dan met hulle dogters trou.

Al die mans van die stad het hulle toe laat besny en 3 dae later, toe hulle baie pyn gehad het, het Simeon en Levi, elkeen sy swaard gevat en al die mans doodgemaak, ook vir Sigem en Gamor. Hulle het die stad ook geplunder.

Jakob het met sy seuns geraas en gesê hulle het hom in die moeilikheid gedompel en sy naam sleggemaak.

Die terugkeer na Bet-El; Benjamin word gebore; Ragel en Isak Sterf[62][wysig | wysig bron]

Hierdie hoofstuk eindig die afdeling oor Jakob. Vreemde gode word verwyder. God herbevestig sy verbond met Israel. Ragel sterf naby Betlehem toe sy die lewe skenk aan die laaste van die kinders van Jakob se 12 seuns nl. Benjamin.

Jakob en Esau ontmoet mekaar weer van aangesig tot aangesig by die dood van die bejaarde Isak.

Esau se afstammelinge[63][wysig | wysig bron]

Voordat ons by die volgende stadium in die verhaal kom, word eers aandag geskenk aan die ander tak van die familie.

Esau het getrou met Kanaänitiese meisies: met Ada dogter van Elon, 'n Hetiet, met Oholibama dogter van Ana, dogter van Sibon, 'n Hewiet, en met Basemat dogter van Ismael en suster van Nebajot.

Daar is vir hom kinders gebore in Kanaän en toe die gebied te klein geword het vir sy en Jakob se vee, het Esau getrek na die Seïrberge[64] en daar is ook vir hom kinders gebore. Van hulle het konings en stamhoofde geword.

Josef[65][wysig | wysig bron]

Josef en sy drome[66][wysig | wysig bron]

Josef was 17 toe hy kleinvee opgepas het saam met sy broers. Josef het slegte stories oor sy broers by Jakob aangedra. Jakob was die liefste vir Josef. Jakob het vir Josef lang klere met moue gemaak. Josef se broers het dit beskou as 'n teken dat Jakob van plan was om hulle te veronagsaam en Josef die erfgenaam te maak[67].

Josef het ook 2 drome gehad wat wys sy pa en broers is onderdanig aan hom. Sy broers was afgunstig op hom, en sy pa en broers het bly dink aan die drome.

Josef word 'n slaaf[68][wysig | wysig bron]

Josef se broers het hulle pa se vee gaan oppas in Sigem. Israel stuur vir Josef na sy broers om te gaan kyk hoe dit met hulle gaan. Hy het hulle by Dotan gekry. Josef se broers het hom van ver af gesien en ooreengekom om die ou dromer dood te maak en in 'n put te gooi. Hulle sou dan beweer 'n wilde dier het hom opgevreet.

Ruben wou hom red en het voorgestel dat hulle hom net in die put gooi; hy wou hom later red.

Josef het skaars by hulle gekom of hulle trek sy klere uit en gooi hom in die droëput.

Daar kom toe Ismaelitiese handelaars uit Gilead aan, wat oppad Egipte toe was.

Die broers, Ruben was nie daar nie, verkoop Josef aan die handelaars, wat hom na Egipte geneem het. Toe Ruben by die put kom was Josef nie daar nie.

Die broers het toe 'n boklam geslag en die klere van Josef in die bloed gedoop en dit vir Israel gestuur. Israel het oor Josef getreur.

Intussen het die handelaars, Josef aan Potifar, wat aan die farao se paleis verbonde was, verkoop.

Juda en Tamar[69][wysig | wysig bron]

Die verhaal van Josef word onderbreuk en die onvleiende verhaal word waarskynlik ingesluit omdat dit deel vorm van die stamboom van die koninklike familie waaruit die Messias voorgekom het.

Juda het sy oudste seun, Er, laat trou met Tamar. Die Here het hom beskou as 'n slegte man en het hom laat sterf. Volgens die swaershuweliksgebruik, het Juda Er se broer, Onan, laat met Tamar laat trou. Onan het egter elke keer as hy met Tamar gemeenskap gehad het, sy saad op die grond laat val. Die rede daarvoor is dat hy geweet het die kinders wat gebore sou word, as Er s'n beskou sou word. Dit was verkeerd in die oë van die Here en het Onan ook laat sterf.

Dit was Juda se plig om sy ander seun, Sela, met Tamar te laat trou. Hy was egter bang Sela sal ook sterf. Daarom het hy Tamar teruggestuur na haar ouerhuis. Tamar het haar vermom soos 'n prostituut en met Juda omgang gehad. Tamar het Juda se seëlring as pand geneem.

3 maande later het Juda die berig gekry dat Tamar swanger is. Tamar is voorhom gebring sodat sy verbrand kan word. Sy het die seëlring te voorskyn gebring en Juda het haar onder sy dak geneem.

Peres en sy tweeling broer Serag is gebore. As daar gekyk word na die Geslagsregister van Adam tot Jesus, sal daar gesien word dat Jesus afgestam het van Peres.

Josef in Potifar se huis[70][wysig | wysig bron]

Ons keer terug na Josef.

Josef is na Egipte gebring en as slaaf aan Potifar, 'n amptenaar van die farao en hoof van die lyfwag, 'n Egiptenaar van geboorte, verkoop. Die Here was by Josef en Potifar het dit raakgesien. Potifar het hom sy persoonlike slaaf gemaak en hom aangestel oor sy hele huishouding en al sy besittings.

Josef was fris gebou en mooi. Potifar se vou wou by hom slaap, maar Josef wou nie so iets aan sy eienaar doen nie.

Sy het dag vir dag aangehou. Op 'n dag toe daar nie ander slawe was nie het sy Josef gegryp, maar Josef het losgeruk en buitentoe gevlug, terwyl sy 'n stuk kledingstuk in haar hand gehou het.

Potifar se vrou het hom valslik beskuldig en Potifar het hom in die tronk gegooi.

Ook in die tronk was die Here by hom en die tronkbewaarder het vir Josef aangestel as hoof van die gevangenes. Wat hy ookal aangepak het was suksesvol.

Josef lê die baker en skinker se drome uit[71][wysig | wysig bron]

Die verhaal toon die belangrikheid wat drome en hul verklarings gehad het. Die Egiptiese wysgere het handboeke oor drome gehad wat hulle gehelp met die vertolkings daarvan. Hierteenoor het Josef geheel en al op God vertrou om die betekenis duidelik te maak.

Josef vertel aan die baker dat hy ongelukkig doodgemaak gaan word, maar dat die skinker[72] in sy pos herstel gaan word. Josef vra die skinker om hom te onthou as hy by die farao is. Maar hy het nie aan Josef gedink nie en van hom vergeet.

Josef lê die farao se droom uit[73][wysig | wysig bron]

2 jaar later kry die farao self 'n droom wat sy towenaars en wyse manne dronkslaan ten spyte val hul opleiding en naslaanboeke.

Wanneer die skinker Josef uiteindelik onthou, was hy nie net in staat is om die boodskap van God uit te lê nie, maar ook met 'n duidelike plan van aksie vorendag te kom.

Farao stel Josef aan om die plan uit te voer en maak hom 2de in bevel in Egipte. Hy word tradisioneel ingehuldig met 'n seëlring[74], fyn linne[75] en 'n goue ketting as beloning vir sy dienste. Perde en strydwaens het die Hysos-farao's gehelp om die oorhand in Egipte te verkry. Na 13 jaar as slaaf, word Josef die farao se raadgewer.

Swaar hongersnood was nie onbekend in Egipte nie, maar dit het selde gelyktydig in Egipte en Palestina voorgekom.

Hongersnood herenig die gesin[76][wysig | wysig bron]

Hierdie hoofstukke is 'n ontroerende weergawe van hoe Josef sy broers ontmoet, toets en uiteindelik met hulle herenig is. Agter sy oënskoulike strengheid, lê volkome grootmoedige vergifnis van die kwaad wat hulle hom aangedoen het en 'n diepe insig in die manier waarop God die beskerming van die mens beheer[77].

20 jaar het nog nie die broers se skuldgevoelens uitgewis nie[78] en hulle sal nie teenoor Benjamin optree soos wat hulle teen Josef opgetree het nie.

Die Egiptenare het waarskynlik gevrees vir die rituele verontreiniging van hul voedsel deur die teenwoordigheid van die vreemdelinge aan hul tafel, derhalwe het hulle nie saam met Josef se familie geëet nie. Om dieselfde rede wou die Jode later ook nie saam met heidene eet nie[79].

Israel vestig hom in Egipte[80][wysig | wysig bron]

Jakob se huishouding was 70 lede toe hy Egipte binnegekom het. Saam met al die vroue en diensknegte was die geselskap baie meer.

Die Egiptiese weersin in die herderstam dien hier 'n nuttige doel, deurdat dit bydra om die familie as 'n afgesonderde eenheid te bewaar[81].

Onder Josef se ekonomiese beleid word die farao besitter van die land en die inwoners sy pagters. Net die priesters behou hul eiendomme[82].

Die seën van Jakob[83][wysig | wysig bron]

Die seën van Josef se seuns deur Israel, was 'n geloofsdaad[84]. Sonder weifeling het Jakob die seën van God aan die jongste seun oorgedra.

Die seën van die sterwende Jakob wys heen na die verre toekoms, wanneer die afstammelinge van hierdie 12 die beloofte land sou inneem. Ruben se skanddaad kos hom sy eersgeboortereg[85]. Jakob se veroordeling van Simeon en Levi se dade by Sigem[86] is onomwonde. Albei stamme sou verstrooi word, maar Levi sou priesterdom van die volk word.

Uit Juda[87] het die koninklike familie van Israel gestam, waaruit die Messias uiteindelik gebore sou word.

Van die dood van Jakob tot die dood van Josef - die einde van die begin[88][wysig | wysig bron]

Jakob word by Lea in die familiegraf in Hebron begrawe - die laaste van die gesin wat in Kanaän begrawe sou word vir langer as 40 jaar.

Josef se lewensduur van 110 jaar was die Egiptiese ideaal, 'n teken van God se goedkeuring van Josef se lewe. Die versoek op sy sterfbed dat sy liggaam saamgevat moet word Kanaän toe as hulle trek[89] getuig van sy geloof.

Sien ook[wysig | wysig bron]

  1. Geskiedenis van Israel in die Bybelse tyd
  2. Geslagsregister vanaf Adam tot Jesus
  3. Bybelse gids - Genesis
  4. Bybelse gids - Eksodus tot Deuteronomium
  5. Bybelse gids - Josua
  6. Bybelse gids - RigtersBronne

Bronne[wysig | wysig bron]

  1. HAT: Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (Vyfde uitgawe): F.F. Odendal & R.H. Gouws (Kaapstad 2005)
  2. Handboek by die Bybel, Hersiene Uitgawe Uitgegee deur Lux Verbi.
  3. Bybel nuwe vertaling Bybelgenootskap van SAe'er

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Sien Gen. 1-2:4.
  2. Sien Gen. 2 vanaf vers 5.
  3. Sien Gen. 3.
  4. Sien Gen. 4.
  5. Gen. 5.
  6. Gen. 6-9.
  7. Gen. 6-9:17
  8. Gen. 9:6-17.
  9. Gen. 10-11.
  10. Gen. 11:1-9.
  11. Sien Gen. 10:10.
  12. Gen. 11:10-32
  13. Sien Gen. 17:5.
  14. Gen. 12-25:18.
  15. Gen. 12:1-9.
  16. Gen. 13.
  17. Gen. 14.
  18. Gen. 15.
  19. Sien Jer. 34:18.
  20. Gen. 16.
  21. Gen.17.
  22. Gen. 18.
  23. Gen. 18:14.
  24. Gen. 19.
  25. Bibelwissenschaft.de - Das wissenschaftliche Portal der deutschen Bibelgesellschaft: Sodom und Gomorra. Besoek op 15 Julie 2019
  26. Bible and Homosexuality: What has Sodom got to do with homosexuality? Rev'd Dr Jonathan Tallon, New Testament lecturer and early Church researcher. Besoek op 15 Julie 2019 It has everything to do with homosexuality. My only truth is the Bible. I will quote te English and Afrikaans text of Gen. 19:4: "The men of the city called unto lot, and said unto him, Where are the men which came in to thee this night? Bring them unto us, that we may know them." Gen. 15:5: Hulle het vir Lot geroep en vir hom gevra: "Waar is die mans wat vanaand na jou toe gekom het? Bring hulle uit na ons toe. Ons wil geslagsgemeenskap met hulle he. The New Oxford Illustrated Dictionary define homosexuality as: "Relating or belonging to the same sex.; sexually attracted to members of the same sex."
  27. Bible + Faith + Sexuality: Total Annihilation: Sodom, Gomorrah and the Sin of Homosexuality. Besoek op 15 Julie 2019
  28. Gen. 20.
  29. Gen. 21:1-21.
  30. Gal. 4:30-31.
  31. Gen. 21:22-34.
  32. Gen. 22.
  33. Gen. 23.
  34. Gen. 24.
  35. Gen. 25:1-11.
  36. Gen. 25:12-18.
  37. Gen. 25:19-34.
  38. Gen. 26:1-33.
  39. Die naam was waarskynlik 'n familie of troosnaam. Dit is waarskynlik nie dieselfde koning as die een waarmee Abraham te doen gehad het nie.
  40. Gen. 26:34-35.
  41. Gen. 27-35
  42. Gen. 25:23.
  43. Gen. 25:33.
  44. Gen. 28.
  45. Paddan-Aram was die beboorteland van sy ma en was geleë tussen die Bo-Eufraaten die Haborrivier. Die Arameërs het later na die suide en noorde getrek en hulle in Sirië en Mesopotamië gevestig.
  46. Bet-El, "huis van God". Bet-El was 95km. noord van Berseba.
  47. Gen. 29-31.
  48. Gen. 29:15-16.
  49. Gen. 29:18.
  50. Gen. 29:24.
  51. Gen. 30:4.
  52. Gen. 30:25-43.
  53. Gen. 31.
  54. Gen. 31:19-55.
  55. Gen. 32.
  56. Gen. 33.
  57. Luk. 15:20.
  58. Gen. 33:14.
  59. Gen. 33:18-20.
  60. Gen. 34.
  61. Kyk Gen. 49:5.
  62. Gen. 36.
  63. Gen. 36.
  64. Seïr/Edom was die vallei tussen die Dooie See en die Rooi See (Golf van Akaba) en die bergagtige streek aan beide kante. Die hoofweg van die koning; 'n belangrike handelsroete.
  65. Gen. 37-50.
  66. Gen. 37:1-11.
  67. Vergelyk Gen. 48:21-22 en Gen. 49:22 ev.
  68. Gen. 37:12-36.
  69. Gen. 38.
  70. Gen. 39.
  71. Gen. 40.
  72. die farao se bekerdraer was 'n belangrike amptenaar. Sien Neh. 1:11.
  73. Gen.41.
  74. Teken van gesag.
  75. Koninklike hofdrag.
  76. Gen. 42-45.
  77. Gen. 45:5ev.
  78. Gen. 42:21-22.
  79. Gen. 43:32.
  80. Gen. 46-47.
  81. Gen. 46:34.
  82. Gen. 47:16-19.
  83. Gen. 48-49.
  84. Hebr. 11:21.
  85. Gen. 36:22.
  86. Gen. 34:13ev.
  87. Sien Geslagsregister van Adam tot Jesus en Gen. 49:10.
  88. Gen. 50.
  89. Gen. 50:25.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]