Kaspiese See

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Kaspiese See
Caspian Sea from orbit.jpg
Nasa-Satellietbeeld van die Kaspiese See
Caspianseamap.png
Kaart van die Kaspiese See
Koördinate:41°40′N 50°40′O / 41.667°N 50.667°O / 41.667; 50.667Koördinate: 41°40′N 50°40′O / 41.667°N 50.667°O / 41.667; 50.667
Ligging:Azerbeidjan, Iran, Kasakstan, Rusland, Turkmenistan
Soort:Binnesee
Oppervlakte:371 000 km² (143 200 myl²)
Gemiddelde diepte:211 m (690 vt)
Maksimum diepte:1 025 m (3 360 vt)
Volume:78 200 km³ (18 800 myl³)
Lengte:1 030 km (640 myl)
Breedte:435 km (270 myl)
Opvangsgebied:3 626 000 km² (1 400 000 myl²)[1]
Omtrek:7 000 km (4 300 myl)
Invloei:Wolga, Oeral-rivier, Koera
Uitvloei:geen uitvloei nie
Eiland/e:26+
Nedersettings:Bakoe, Astrachan

Die Kaspiese See (Azerbeidjans: Xəzər dəniz; Kasaks: Каспий теңізі; Persies: دریای خزر/دریای مازندران; Russies: Каспийское море; Turkmeens: Hazar deňizi) is die grootste soutmeer en die grootste ingeslote waterliggaam ter wêreld. Die oppervlakte daarvan beslaan ongeveer 371 000 km².

Stepka Razin seil oor die Kaspiese See, deur Wasili Soerikof, 1906
Seestrand by Khezeshahr, Iran

Die Kaspiese See is geleë in Wes-Asië en 'n uithoek van Oos-Europa sonder toegang tot die oseane, en binne die groot Aral-Kaspiese laeland. Die Kaspiese See word in die noorde deur Rusland en Kasakstan, in die ooste deur Turkmenistan, in die suide deur Iran en in die weste deur Azerbeidjan begrens.

Die belangrikste riviere wat die Kaspiese See binnevloei is die Oeral-rivier, die Wolga en die Koera. Die grootste stad wat aan die see geleë is, is Bakoe, die hoofstad van Azerbeidjan. 'n Ander groot stad aan die Kaspiese See is Astrachan in Rusland, waar die Wolga in dié see uitmond. Wes van die Kaspiese See is die Kaukasus en in die suide die Elboers geleë.

Gedurende 2004 was die watervlak van die meer 28 m (92 vt) laer as seevlak.


Die vorming van die Kaspiese See[wysig | wysig bron]

Die Kaspiese See se geskiedenis is effens anders as die van die ander terreininsinkings van die aarde wat reeds beskryf is. Hierdie insinking was vroeër deel van 'n groot oseaan wat gedurende die Krytperiode oor ʼn groot gedeelte van Europa, Noord-Afrika en die Midde-Ooste gestrek het.

In Suid- en Oos-Europa het hierdie oseaan nog tot in die  middel van die Tersiêr (d.w.s. die Miosene Epog) bestaan, maar toe het die vorming van die Kaukasus en die reekse van Turkye en Iran as deel van die Alpynse orogenese (bergvorming) begin, en is die oseaan geleidelik verdeel. Aangesien die land oral opgestoot het, is 'n groot binnelandse dreineringskom geskep, wat die huidige Swart See, die Kaspiese See en die Aral-meer insluit.

Dit word aangeneem dat die Kaspiese See finaal in prehistoriese tye afgesluit is voor yslae van die Kwaternêr van Noord-Europa teruggetrek en ʼn baie  droë klimaatstoestand in Sentraal-Asië ontstaan het. As dit die geval was, is die vlak van die Kaspiese See 'n aanduiding van die hoeveelheid verdamping wat plaasgevind het.

Die watervlak het met 11 m gedaal sedert 1306, en dit lyk asof die daling gedurende die afgelope jare toegeneem het, naamlik meer as 2 m sedert 1929. Die huidige oppervlakte van die Kaspiese See is sowat 393 000 km2 en die  watervlak staan op omtrent -27 m. Die watervlak (en dus ook die oppervlakte) wissel egter na gelang van die seisoene.

In die noorde waar die Wolga- en die Oeralrivier in die Kaspiese See loop, is die water baie vlak en redelik vars. Hierdie deel van die meer is elke winter bevrore. In die ooste en suide is die klimaat warmer en droër sodat verdamping 'n belangrike faktor is, en hierdie deel van die  Kaspiese See het 'n hoër soutgehalte. Die diepste deel van die see is die suidelike kom, waar dieptes van tot 960 m gemeet is.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) van der Leeden, Troise, and Todd, eds., The Water Encyclopedia. Second Edition. Chelsea F.C., MI: Lewis Publishers, 1990, bl. 196.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

  • Wikimedia Commons logo Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kaspiese See.
  • (en) "CASPIAN SEA". Encyclopædia Iranica. Besoek op 13 April 2019.
  • (en) "Caspian Sea". Encyclopædia Britannica. Besoek op 13 April 2019.