Pluto (dwergplaneet)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Pluto (planeet))
Spring na: navigasie, soek
Pluto   Pluto se sterrekundige simbool.
Die dwergplaneet Pluto en sy mane.
Pluto, die helder voorwerp in die middel, en sy mane: Charon, die tweede helderste voorwerp, met Nix regs bo en Hydra regs onder, soos op 15 Februarie 2006 waargeneem deur die Hubble-ruimteteleskoop.
Ontdekking
Ontdek deur Clyde W. Tombaugh
Datum 18 Februarie 1930
Planetoïde-benaming 134340 Pluto
Planetoïde-kategorie Dwergplaneet
Trans-Neptunus-voorwerp
Kuiper-gordelvoorwerp
Wentelbaaneienskappe
Epog J2000
Afelium 7 311 000 000 km
48,871 AE
Perihelium 4 437 000 000 km
29,657 AE[1]
Semi-hoofas 5 874 000 000 km
39,264 AE
Eksentrisiteit 0,248 807 66
Wentelperiode 90 613,305 dae
248,09 jaar
14 164,4 Pluto-sondae[2]
Sinodiese periode 366,73 dae
Gem. omwentelingspoed 4,666 km/s
Inklinasie 17,141 75°
11,88° (tot die Son se ewenaar)
Lengteligging van stygende nodus 110,303 47°
Periheliumargument 113,763 29°
Natuurlike satelliete 5
Fisiese eienskappe
Gem. radius 1 153 ± 10 km
(0,18 R)
1 161 km[3] (solid)
Oppervlakte 1,6657 km2
(0,033 Aardes)
Volume 6,399 km3
0,0059  Aardes)
Massa (1,305 ± 0,007)22 kg
(0,0021M)
(0,178 mane)
Gem. digtheid 2,03 ± 0,06 g/cm3
Oppervlak-
aantrekkingskrag
0,658 m/s2
0,067 g
Ontsnapping-
snelheid
1,229 km/s
Sideriese
rotasieperiode
−6,387 230 dae
6 d 9 h 17 m 36 s
Rotasiespoed
by ewenaar
47,18 km/h
Aksiale neiging 119,591 ± 0,014° (tot wentelbaan)
Regte styging van noordpool 312,993°
Deklinasie 6,163°
0,49–0,66 (geometries, varieer by 35%)[4][5]
Oppervlak-temp.
   Kelvin
min gem. maks
33 K 44 K 55 K
Skynmagnitude 13,65[5] tot 16,3[6]
(hoof is 15,1)[5]
Absolute magnitude −0,7[7]
Hoekgrootte 0,065" tot 0,115"[5]
Atmosfeer
Oppervlakdruk 0,30 Pa (somer-maksimum)
Samestelling stikstof, metaan, koolstofmonoksied[8]


Pluto, ook bekend as 134340 Pluto, is die tweede grootste bekende dwergplaneet in die Sonnestelsel en die tiende grootste liggaam wat direk om die Son wentel. Dit is oorspronklik as 'n planeet geklassifiseer, maar word sedert 2006 as die grootste lid van die Kuipergordel beskou. Soos ander lede van die gordel, bestaan Pluto hoofsaaklik uit rots en ys en is dit relatief klein: sy massa is ongeveer 'n vyfde van die Aarde se maan s'n en sy volume 'n derde. Pluto is kleiner as sewe mane in die Sonnestelsel en het 'n eksentrieke wentelbaan met 'n hoë inklinasie wat wissel van 29 tot 49 AE (4,3–7,3 miljard km) van die Son af. Dit is soms nader aan die son as die planeet Neptunus.

Vergelyking in grootte met die Aarde.

Pluto en sy grootste natuurlike satelliet, Charon, word dikwels as 'n dubbelstelsel beskou omdat die twee liggame om hul massamiddelpunt wentel en nie om mekaar nie.[9] Die Internasionale Astronomiese Unie (IAU) het egter nog nie 'n formele definisie vir tweeledige dwergplanete nie en tot dan bly Charon 'n maan van die dwergplaneet Pluto.[10] Pluto het ook twee kleiner mane, Nix en Hydra, wat in 2005 ontdek is.[11] Op 28 Junie 2011 het die Hubble-ruimteteleskoop die vierde maan, Kerberos, ontdek[12] en op 11 Julie 2012 die vyfde maan, Styx.[13]

ESO-L. Calçada - Pluto (by).jpg
'n Kunstenaarsvoorstelling van 'n uitsig oor Pluto se oppervlak met Charon (links) en die Son (regs bo) op die agtergrond.
Plutonian system.jpg
'n Kunstenaarsvoorstelling van Pluto in die middel en sy mane Charon (regs) en Nix (helderste voorwerp links), soos gesien vanaf die maan Hydra.

Van die oomblik van sy ontdekking in 1930 tot in 2006 is Pluto as die Sonnestelsel se negende planeet beskou. In die laat 20ste en vroeë 21ste eeu is baie voorwerpe soortgelyk aan Pluto in die buitenste dele van die Sonnestelsel ontdek, waaronder die verstrooideskyfvoorwerp Eris, wat ietwat groter as Pluto is. Op 24 Augustus 2006 het die IAU die term "planeet" vir die eerste keer gedefinieer. Hierdie definisie het Pluto van sy titel as planeet ontneem en dit is in 'n nuwe kategorie, dwergplanete, geklassifiseer saam met Ceres, Haumea, Makemake en Eris.[14] Ná die herklassifisering is Pluto ook op die lys planetoïdes gevoeg en is die nommer 134340 aan hom toegewys.[15][16]

Verwysings[wysig]

  1. Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter”. JPL Horizons On-Line Ephemeris System @ Solar System Dynamics Group. URL besoek op 2011-01-16.
  2. Seligman, Courtney. “Rotation Period and Day Length”. URL besoek op 2009-08-13.
  3. Young, Eliot F.; Young, L. A.; Buie, M. (2007). “Pluto's Radius”. American Astronomical Society, DPS meeting No. 39, #62.05; Bulletin of the American Astronomical Society 39.
  4. Calvin J. Hamilton (2006-02-12). “Dwarf Planet Pluto”. Views of the Solar System. URL besoek op 2007-01-10.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 D. R. Williams (7 September 2006). “Pluto Fact Sheet”. NASA. URL besoek op 2007-03-24.
  6. AstDys (134340) Pluto Ephemerides”. Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië. URL besoek op 2010-06-27.
  7. JPL Small-Body Database Browser: 134340 Pluto”. URL besoek op 2008-06-12.
  8. Pluto has carbon monoxide in its atmosphere”. Physorg.com: 19 April 2011. URL besoek op 2011-11-22.
  9. C.B. Olkin, L.H. Wasserman, O.G. Franz (2003). “The mass ratio of Charon to Pluto from Hubble Space Telescope astrometry with the fine guidance sensors-”. Lowell Observatory. pp. 254-259 URL besoek op 2007-03-13.
  10. O. Gingerich (2006). “The Path to Defining Planets”. Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics and IAU EC Planet Definition Committee chair. URL besoek op 2007-03-13.
  11. B. Sicardy, W. Beisker et. al. (2006). “Observing Two Pluto Stellar Approaches In 2006: Results On Pluto's Atmosphere And Detection Of Hydra”. URL besoek op 2007-03-13.
  12. NASA's Hubble Discovers Another Moon Around Pluto”. NASA: 20 Julie 2011. URL besoek op 12 Julie 2012.
  13. Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto”. NASA: 11 Julie 2012. URL besoek op 12 Julie 2012.
  14. A. Akwagyiram (2005). “Farewell Pluto?”. BBC News. URL besoek op 2006-03-05.
  15. T. B. Spahr (2006). “MPEC 2006-R19 : EDITORIAL NOTICE”. Minor Planet Center. URL besoek op 2006-09-07.
  16. D. Shiga (2006). “Pluto added to official "minor planet" list”. NewScientist. URL besoek op 2006-09-08.
Die sonnestelsel
Son Mercurius Venus Maan Aarde Phobos en Deimos Mars Ceres Asteroïdegordel Jupiter Jupiter se natuurlike satelliete Jupiter se ringe Saturnus Saturnus se natuurlike satelliete Saturnus se ringe Uranus Uranus se natuurlike satelliete Uranus se ringe Neptunus Neptunus se natuurlike satelliete Neptunus se ringe Pluto Charon, Nix en Hydra Haumea Haumea se natuurlike satelliete Makemake Kuiper-gordel Eris Dysnomia Verstrooide skyf Hills-wolk Oort-wolkSolar System Template Final.png
Beeldinligting
SonMercuriusVenusAardeMarsCeresJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaMakemakeEris
Mane: AardeMarsAsteroïdiesJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaErisRinge: JupiterSaturnusUranusNeptunus
PlaneteDwergplaneteKleinplanete
MeteoroïdesAsteroïdesAsteroïdegordelSentoureTrans-Neptunus-voorwerpeKuiper-gordelVerstrooide skyfKometeHills-wolkOort-wolk