Krieket

Piktogram wat krieket aandui

’n Kriekettoets in spel

Die Suid-Afrikaanse Shaun Pollock boul na die Australiese Michael Hussey tydens die Welwillendheidsdag 2005 op die Melbourne-krieketveld

Krieket is ’n boul-en-kolf-, asook spansport wat gespeel word tussen twee spanne met elf spelers elk op ’n krieketveld met ’n 22-jaart-kolfblad (20 meter) in die middel met paaltjies aan weerskante wat bestaan uit twee dwarsbalkies op drie houtpenne. Twee spelers van die kolfspan, die aktiewe en onaktiewe kolwer, staan elk met ’n kolf in hulle hande voor elke paaltjie, terwyl ’n speler van die veldwerkspan, die bouler, die bal van die teenoorliggende kant van die kolfblad na die aktiewe kolwer se paaltjies boul. Die aktiewe kolwer probeer die geboulde bal met sy kolf slaan en ruil dan sy plek met die onaktiewe kolwer om, waarby die kolfspan met elkeen van dié bewegings ’n lopie aanteken. Lopies word ook aangeteken wanneer die bal die veldgrens raak of wanneer die bal onwettig geboul word.

Die veldwerkerspan probeer lopies voorkom deur die kolwers uit te haal (hulle is “uit”, hulle het hul paaltjies verloor). ’n Uithaal kan op verskeie maniere behaal word, waaronder uitgeboul, wanneer ’n geboulde bal ’n paaltjie tref en die dwarsbalkies afval, wanneer die veldwerkspan ’n geslane bal vang voordat dit die grond raak, of om die paaltjies met ’n bal te tref voordat ’n kolwer sy kolfkampie voor die paaltjies bereik om ’n lopie aan te teken. Sodra tien kolwers uitgehaal is, eindig die kolfbeurt en die spanne verander van rolle. Tradisioneel speel krieketspelers in ’n volledige wit uitrusting, maar in korter formate dra hulle klub- of spankleure. Bykomend tot die gewone uitrusting dra sommige spelers beskermende uitrusting om moontlike beserings deur die bal te verhoed. Die bal is ’n harde, soliede sferoïed, gemaak van saamgeperste leer met ’n effens verhewe toegewerkte naat uit ’n styf gewikkelde tou wat ’n kurkkern omsluit. Die wedstryd word deur twee skeidsregters beheer, ondersteun deur ’n derde skeidsregter en ’n wedstrydbeampte in internasionale wedstryde. Krieketformate sluit in tradisionele toetswedstryde wat oor vyf dae gespeel word, internasionale eendagwedstryde (EDI) oor 50 boulbeurte oftewel een dag, tot Twintig20 (T20), met elke span wat vir 20 boulbeurte kolf en ’n wedstryd wat gewoonlik drie uur neem. Elke boulbeurt bestaan uit ses wettiglik geboulde balle wat die kolfspan die geleentheid bied om lopies aan te teken.

Die vroegste bekende verwysing na krieket dateer uit die middel-16de eeu in Suidoos-Engeland. Dit het met die uitbreiding van die Britse Ryk wêreldwyd versprei, met die eerste internasionale wedstryde wat in die tweede helfte van die 19de eeu gespeel is. Die sport se beheerliggaam is die Internasionale Krieketraad (IKR), wat in 1909 gestig is en nou meer as ’n 100 lede het, waarvan twaalf volle lede toetswedstryde mag speel. Die speelreëls, die krieketwette, word deur die Marylebone-krieketklub (MKK) in Londen behartig. Die sport is veral in Suid-Asië, Australasië, die Verenigde Koninkryk, Suider-Afrika en Wes-Indië gewild. Krieketwêreldbekertoernooie is van die gewildste sportkompetisies wêreldwyd en word in die EDI-vorm gespeel, maar ook T20I-wêreldbekertoernooie en Kampioenetrofeë geniet ’n groot ondersteuning. Hoewel krieket in die verlede veral deur mans beoefen is, het vrouekrieket in die 21ste eeu aansienlik gegroei met beide Vrouekrieketwêreldbeker- en T20I-vrouewêreldbekertoernooie wat nou ook groot toeskouerskare lok.

’n Internasionale toetskrieket kan, in een vorm van die spel, vir ses of meer uur per dag vir vyf dae aanhou, en nog steeds nie ’n uitslag lewer nie – die verskeidenheid intervalle tussen middagete en tee en die ryk terminologie is kenmerkende aspekte wat maklik dié persone wat nie met die spel vertroud is nie, deurmekaar maak. Vir sy ondersteuners hou die spel uitstaande sportmylpale en intense mededinging tussen topkrieketlande in. Dit het selfs al op kere gesorg vir diplomatieke spanning met die berugste geval tydens die sogenaamde lyf-reeks (Engels: Bodyline series) tussen Engeland en Australië in 1932/33 om die As. Wedstryde tussen aartsvyande soos Indië en Pakistan met die doel van politieke ontspanning staan as “krieketdiplomasie” bekend.

Krieketwedstryde is al tydens internasionale sporttoernooie soos die Olimpiese Somerspele 1900 in Parys en die Statebondspele 1998 in Kuala Lumpur beslis. In 2019 het die Internasionale Krieketraad ’n ooreenkoms bereik, waarvolgens ’n Twintig20-toernooi met agt vrouespanne tydens die Statebondspele 2022 in Birmingham beslis is. Daarbenewens het die IKR onderhandel met die Internasionale Olimpiese Komitee (IOK) oor die hertoelating van krieket vir die Olimpiese Somerspele 2028 in Los Angeles. In Oktober 2023 is dit op die kortlys vir dié Olimpiese Somerspele geplaas met die T20I-formaat wat deur die IOK goedgekeur is.

Geskiedenis

Oorsprong

’n Middeleeuse “klubbal”-wedstryd met ’n onderarmaflewering na ’n kolwer. Balvangers probeer ’n bal vang. Detail uit die Cantigas de Santa Maria, 13de eeu.

Krieket is een van baie spele in die “klubbal”-sfeer wat veral daaruit bestaan het om ’n bal met ’n toestel in die hand te probeer slaan. Van die ander sluit in bofbal (wat baie ooreenkomste met krieket toon, albei behoort aan die slaan-en-bal-spele), gholf, hokkie, tennis, muurbal, pluimbal en tafeltennis. Wat krieket betref is die belangrikste verskil die vaste mikstruktuur, die paaltjie (oorspronklik was dit glo ’n “paaltjiepoort” waardeur skape gelei is), wat die kolwer moes verdedig. Die kriekethistorikus Harry Altham beskryf drie “groepe” “klubbal”-spele: die “hokkiegroep”, waarby die bal tussen twee doele gespeel word; die “gholfgroep”, waarby die bal na ’n onverdedigde doel beweeg word (die putjie); en die “krieketgroep”, waarby “die bal ’n mikpunt (die paaltjie) probeer tref en weggeslaan word”.

Volgens algemene siening het krieket uit ’n kinderspeletjie in die Middeleeuse suidoostelike grafskappe van Engeland ontstaan. Hoewel daar moontlik ’n vroeëre datering kan wees, dateer die oudste bekende verwysing na krieket uit ’n hoofsaak in Guildford in Januarie 1597 (Ou Styl), volgens die moderne kalender in Januarie 1598. Dié saak handel oor die besit van ’n bepaalde hoeveelheid grond en die hof het die getuienis van ’n 59-jaar oue lykskouer, John Derrick, aangehoor, wat soos volg getuig het:

Being a scholler in the ffree schoole of Guldeford hee and diverse of his fellows did runne and play there at creckett and other plaies.

“As ’n skolier by die vrye Skool Guldeford het hy en sekere van sy maats daar rondgeloop en krieket en ander spele gespeel.”

Derrick se ouderdom in ag geneem was dit sowat ’n halwe eeu vroeër wanneer hy skool gegaan het, waarvolgens krieket rondom 1550 deur seuns in Surrey gespeel is. Die aanname dat dit oorspronklik ’n kinderspeletjie was, word ondersteun deur Randle Cotgrave se Engels-Frans-woordeboek uit 1611, waarin hy die selfstandige naamwoord “crosse” as “die skewe staf waarmee seuns krieket speel” en die werkwoord “crosser” as “om krieket te speel” beskryf het.

’n Moontlike herkoms van die sport se naam is die Ou Engelse woord “cryce” (of “cricc”) wat na ’n kruk of staf verwys. In Samuel Johnson se Dictionary lei hy cricket af van “cryce, Saxon, ’n stok”. In Ou Engels verwys die woord “criquet” blykbaar na ’n soort knuppel of stok. Die sterk Middeleeuse handelskontakte tussen Suidoos-Engeland en die Graafskap Vlaandere in ag geneem, toe laasgenoemde aan die Hertogdom van Boergondië behoort het, is die naam moontlik afgelei van Middelnederlands (wat destyds in Vlaandere gepraat is) “krick(-e)”, wat na ’n stok (skelm) verwys. ’n Ander moontlike bron is die Middelnederlandse woord “krickstoel” wat verwys na ’n lang, lae stoel wat gebruik word om in die kerk te kniel en soos die lang, lae paaltjie met twee stompe in vroeë krieket lyk. Volgens Heiner Gillmeister, ’n Europese taalwetenskaplike by die Universiteit van Bonn, is “cricket” afgelei van die Middelnederlandse frase vir hokkie, met de (krik ket)sen (d.w.s. “met die stok jaag”). Volgens Gillmeister het nie net die naam nie, maar ook die sport as sulks ’n Vlaamse oorsprong.

Groei van amateur- en professionele krieket in Engeland

Ontwikkeling van die krieketkolf. Toe met aflewerings op die kolfblad begin is, het die oorspronklike “hokkiestok” (links) rondom 1760 in ’n kolf ontwikkel.

Hoewel die hoofdoel van die sport nog altyd was om die meeste lopies aan te teken, verskil die vroeë weergawe van die moderne speel in sekere tegniese aspekte; in die Noord-Amerikaanse weergawe van krieket, wicket, het baie van dié aspekte oorgebly. Die bal is deur die bouler onderarm na die grond geboul na ’n kolwer wat toegerus is met ’n kolf wat aan ’n hokkiestok herinner; die kolwer het ’n lae paaltjie met twee dwarsbalkies verdedig; en lopies is kerwe genoem omdat die tellinghouers dit aangeteken het deur telstokke te kerf.

In 1611 is Cotgrave se woordeboek gepubliseer, waarin die kerklike regbank beskryf het, hoe in Sidlesham in Sussex twee gemeentelede, Bartholomew Wyatt en Richard Latter, die kerkdiens op Paasfees versuim omdat hulle krieket gespeel het. Hulle is elkeen met 12 penny beboet en opdrag gegee om boete te doen. Dit is die oudste bekende verwysing na volwasse deelname aan krieket en omtrent dieselfde tyd is die oudste bekende intergemeente of dorpwedstryd gespeel – in Chevening, Kent. In 1624 is ’n speler genaamd Jasper Vinall dood nadat hy tydens ’n wedstryd tussen twee gemeentespanne in Sussex per ongeluk aan die kop getref is.

Krieket was vir ’n groot deel van die 17de eeu ’n plaaslike tydsverdryf. Deur talle verwysings in die rekords van kerklike hofsake is bekend dat dit soms voor en tydens die Gemenebes van Engeland deur die Puriteine verbied was. Die probleem was byna altyd die kwessie van Sondagspel, aangesien die Puriteine krieket as “onheilig” beskou het as dit op ’n Sabbat gespeel is, veral wanneer groot skares of dobbel betrokke was.

Volgens die sosiale historikus Derek Birley was daar in 1660 ’n “groot oplewing van sport ná die restourasie”. Verskeie lede van koning Karel II se hof het gedurende dié tydperk ’n sterk belangstelling in krieket getoon. Dobbelary op sport het ’n probleem geword, erg genoeg vir die Parlement om die Dobbelwet van 1664 goed te keur, wat die insette op £100 beperk het, in elk geval ’n enorme bedrag wat 99% van die bevolking se jaarlikse inkomste oorskry het. Saam met perdewedrenne, prysgevegte en ander soorte bloedsport is krieket as ’n dobbelsport beskou. Ryk beskermhere het wedstryde vir hoë insette gereël en spanne saamgestel, waarmee hulle die eerste professionele spelers betrek het. Aan die einde van die eeu het krieket ontwikkel in ’n groot sport wat dwarsdeur Engeland versprei het en reeds deur Engelse seevaarders en koloniseerders na die buiteland geneem is – die vroegste verwysing na oorsese krieket dateer uit 1676. ’n 1697-koerantberig van “’n groot krieketwedstryd” in Sussex “vir vyftig guineas per stuk” het bewaar gebly – dit is die vroegste bekende wedstryd wat algemeen as ’n eersterangse wedstryd beskou word.

Die beskermhere en ander spelers van die “landadel” het na hulleself as “amateurs” begin verwys om ’n duidelike onderskeid te skep teen die professionele persone, wat altyd lede van die werkersklas was, selfs tot die punt dat hulle aparte kleed- en eetgeriewe gehad het. Die landadel, insluitende hoë-adelikes soos die hertoë van Richmond, het hul eerkode van “adelskap verplig” uitgevoer om op leierskapsrolle in enige sportsoort waaraan hulle deelgeneem het aanspraak te maak, veral as dit vir hulle nodig was om saam met “sosiaal swakker” geagte mense te speel om hulle weddenskappe te wen. Tot met die afskaffing van amateurisme in 1962 was die waarneming van die tipiese amateur, wat eersterangse krieket gespeel het, iemand met ’n opleiding by ’n openbare skool wat daarna die Universiteit van Cambridge of Universiteit van Oxford besoek het. Die samelewing het verwag dat dié mense “offisiere en here” was wie se lot dit was om leierskap waar te neem. In ’n suiwer finansiële betekenis sou die amateurspelers teoreties op uitgawes staat maak, terwyl sy professionele teenstander aan ’n kontrak gebonde was en ’n salaris of wedstrydgeld ontvang het; in werklikheid het baie amateurs meer as hulle werklike uitgawes geëis en die spottende term “shamateur” was bedoel om dié praktyk te beskryf.

Engelse krieketspelers in die 18de en 19de eeu

The Young Cricketer deur Francis Cotes in 1768

Die sport het in die 18de eeu ’n groot ontwikkeling ondergaan en Engeland se nasionale sport geword. Sy sukses was gegrond op die twee noodwendighede van beskermhere en weddenskap. Krieket was van 1707 af in Londen oorheersend en in die middel van die eeu het groot skare byeengekom om wedstryde op die Artillery Ground in Finsbury by te woon. Die een-paaltjie-weergawe van die sport het baie toeskouers en waaghalse gelok en sy gewildheid het gedurende die 1748-seisoen ’n hoogtepunt bereik. Rondom 1760 het die boulwerk ’n ewolusie ondergaan, toe die boulers die bal op die kolfblad begin bons het pleks daarvan om dit na die kolwer te laat rol of te gly. Dit het ’n rewolusie in die kolf se ontwerp meegebring, aangesien dit vir die hantering van die bonsende bal nodig was om die moderne plat kolf pleks van die ou “hokkiestok” in te voer.

Die Hambledon Club is in die 1760’s gestig en dit was vir die daaropvolgende 20 jaar tot die stigting van die Marylebone-krieketklub (MKK) en die inwyding van Lord’s Old Ground in 1787 beide die sport se grootste klub en fikspunt. Die MKK het spoedig die sport se voorste klub en die kurator van die krieketwette geword. Nuwe wette wat aan die einde van die 18de eeu ingevoer is sluit in die paaltjie met drie stompe en been voor paaltjie.

In die 19de eeu is onderarmaflewerings eers met rondarm- en toe met boarmaflewerings vervang. Albei ontwikkelinge was omstrede. Die reëling van die sport op graafskapvlak het tot die stigting van die graafskapklubs gelei, beginnende met Sussex in 1839. In Desember 1889 het die agt leidende graafskapklubs die amptelike graafskapkampioenskap gestig, wat in 1890 vir die eerste keer aangebied is.

Die bekendste speler in die 19de eeu was W.G. Grace, wie se lang en invloedryke loopbaan in 1865 begin het. Dit was veral Grace se loopbaan wat die onderskeiding tussen amateurs en professionele spelers in die wiele gery het, aangesien hy nominell ’n amateur was, maar volgens sy finansiële inkomste was hy de facto ’n professionele speler. Grace het van homself gesê dat hy meer geld deur krieket verdien het as enige professionele speler.

Na die laaste twee dekades voor die Eerste Wêreldoorlog word as die “goue tydperk van krieket” verwys. Dit is ’n nostalgiese benaming wat deur die algemene verliese deur die oorlog gekenmerk is, maar dié tydperk het party goeie spelers en noemenswaardige wedstryde opgelewer, veral omdat kompetisies op graafskap- en toetsvlak verder ontwikkel is.

Krieket as ’n internasionale sport

Die eerste bekende foto van ’n krieketwedstryd is op 25 Julie 1857 deur Roger Fenton geneem

Die Engelse krieketspan van 1859 op pad na Noord-Amerika, die eerste Engelse kriekettoer ooit

Intussen het die Britse Ryk die spel oorsee begin vestig en teen die middel-19de eeu was dit reeds goed gevestig in Australië, Brits-Indië (wat ook die huidige Pakistan en Bangladesj insluit), die Karibiese gebied, Nieu-Seeland, Noord-Amerika en Suid-Afrika. In 1844 is die eerste internasionale wedstryd tussen as ’t ware klubspanne van Kanada en die Verenigde State in New York aangebied en deur Kanada gewen. In 1859 het ’n Engelse span na Noord-Amerika getoer en sodoende die eerste oorsese toer ooit aangepak.

In 1862 het ’n Engelse span die eerste toer na Australië onderneem. Die eerste Australiese span wat oorsee getoer het, het uit Aborigines bestaan wat in 1868 Engeland besoek het.

In 1876/77 het ’n Engelse span teen Australië op die Melbourne-krieketveld gespeel, wat in retrospektief as die eerste toetswedstryd erken word. Die mededinging tussen Engeland en Australië het in 1882 neerslag gevind in die As wat sedertdien die bekendste wedywering in toetskrieket is. Toetskrieket is in 1888/89 begin uitbrei toe Suid-Afrika teen Engeland gespeel het.

Krieket in die 20ste eeu

Donald Bradman van Australië het die rekord vir die hoogste kolfgemiddelde van 99.94 aangeteken

Die tussenoorlogse jare is oorheers deur die Australiese Donald Bradman, in statistieke opsig die beste toetskolwer ooit. Om sy oorheersing te probeer beteuel het Engeland tydens die 1932–33-reeks om die As Lyfkrieket-taktieke ontwikkel. Dit het aflewerings aan die kolwer se liggaam ingesluit en ’n veld is geplaas, waarvolgens kolwers moes kies tussen om raakgegooi te word of om uitgehaal te word. Dié reeks het krieket van ’n spel in ’n saak van nasionale belang verander, aangesien diplomatieke versendings oor die voorval tussen die twee lande uitgeruil is.

In dié tyd is toetskrieket verder uitgebrei met die aansluiting van Wes-Indië (in 1928), Nieu-Seeland (in 1930) en Indië (in 1932).

Tydens die Tweede Wêreldoorlog is toetskrieket gekniehalter, waarna die Verdeling van Indië toetsstatus aan Pakistan besorg het (in 1952). Omdat spanne meer begin reis het, het die aantal toetswedstryde van 500 toetse in 84 jaar spoedig gegroei na 1 000 binne die volgende 23 jaar.

In 1963 het krieket ’n nuwe tydperk betree toe die Engelse graafskappe die korter krieketformat ingevoer het. Aangesien dit in elk geval ’n uitslag opgelewer het, was die korter krieketformaat winsgewend en die aantal wedstryde het toegeneem. Die eerste internasionale eendagwedstryd is op 5 Januarie 1971 tussen Australië en Engeland op die Melbourne-krieketveld gespeel en die beheerliggaam Internasionale Krieketraad (IKR), wat dié weergawe se potensiaal raakgesien het, het in 1975 die eerste krieketwêreldbekertoernooi aangebied.

Sri Lanka het in 1982 toetsstatus ontvang, terwyl Suid-Afrika weens sy Apartheidsbeleid tussen 1970 tot 1992 van internasionale krieket verban was. In 1992 het ook Zimbabwe toetsstatus verkry.

Krieket in die 21ste eeu

Die Indiese Premierliga (IPL) is in 2008 van stapel gestuur. Dit het een van die rykste sportligas wêreldwyd geword en die belangrikheid van T20-krieket en professionele ligas aansienlik verhoog.

Die 21ste eeu het met toetsstatus vir Bangladesj begin, wat sy verskyning in 2000 gemaak het. Die spel op sigself het ook gegroei met die instelling van ’n nuwe korter formaat, Twintig20, wat ’n onmiddellike impak gemaak het en in ’n mededinger vir die langer formate ontpop het. Dié nuwe korter formaat het ook tot die stigting van professionele krieket gelei en nuwe toernooie soos die Indiese Premierliga (IPL) is gestig. Die IKR gebruik die T20-formaat vir die groei van krieket met die T20I-wêreldbekertoernooi wat al om die twee jaar beslis word. T20-krieket word ook toenemend op belangrike toernooie soos Asiatiese en Afrikaspele gebruik. Die gevolglike groei het krieket se aanhangersbasis meer as een miljard mense laat oorskry, waarvan 90% in Suid-Asië. Die sukses van T20-krieket het nog korter formate soos T10- en 100-balkrieket voortgebring, maar nie sonder teenkanting nie.

Eksterne faktore het ook ’n impak op krieket gehad. Byvoorbeeld is ná die aanvalle in Mumbai in 2008 die bilaterale reekse tussen Indië en Pakistan onbepaald opgeskort. Die 2009-aanval op die Sri Lankaanse span tydens hul toer na Pakistan het daartoe gelei dat Pakistan tot in 2019 geen internasionale wedstryde kon huisves nie.

Op 22 Junie 2017 het Afghanistan en Ierland die elfde en twaalfde volle lede van die IKR geword en hulle mag dus toetskrieket speel.

Wette en spel

’n Tipiese krieketveld

In krieket is die reëls van die spel gekodifiseer as “Die wette van krieket” (The Laws of Cricket, hierna “die Wette” genoem) wat ’n globale taak het en deur die Marylebone-krieketklub (MKK) in gesprek met die hoofkrieketlande ontwikkel is. Daar is 42 Wette (altyd met ’n hoofletter “W” geskryf). Die vroegste bekende weergawe van die kode is in 1744 opgestel en sedert 1788 word dit deur sy voog, die Marylebone-krieketklub in Londen, besit en onderhou. Buitendien is daar nasionale reëls wat van toepassing is in ’n spesifieke land en kompetisiereëls vir ’n bepaalde wedstryd of liga.

Speelveld

’n Paaltjie bestaan uit drie houtpenne vertikaal in die grond ingedruk waarop twee houtdwarsstokkies, die dwarsbalkies, geplaas is

Krieket is ’n boul-en-kolf-sport wat op ’n krieketveld tussen twee spanne met elf spelers elk gespeel word. Daar is geen vaste regulasies met betrekking tot die afmetings van die speelveld nie, maar in sy kompetisies beveel die Engelse en Walliese Krieketraad ’n diameter van tussen 110 m en 140 m vir volwassenemanskrieket en kleiner velde vir jeugkrieket (tussen 60 m en 100 m vir onder 13 meisies) aan. Die speelveld is gewoonlik sirkel- of ovaalvormig en die rand van die speelveld word gemerk deur ’n grens, wat ’n heining, ’n deel van die staanplekke, ’n tou, ’n geverfde lyn of ’n kombinasie hiervan kan wees; die grens moet, indien moontlik, oor sy hele lengte gemerk word.

Die meeste aksie vind in die middel van die speelveld plaas op ’n reghoekige kleistrook met kort gras wat die kolfblad genoem word. Die kolfblad is ’n plat oppervlak met dimensies van 3,05 m by 20,12 m met baie kort gras wat geneig is om weggedra te word soos die wedstryd vorder (krieket kan ook op kunsmatige oppervlakke soos matte gespeel word). Aan albei kante van die kolfblad word drie regop houtpenne, paaltjies genoem, in die grond ingedruk; die paaltjies word 22 treë (20 m) uitmekaar geplaas. Elke paaltjie bestaan uit drie houtpenne met twee dwarsbalkies bo-op. Twee kort houtdwarsstokkies, dwarsbalkies genoem, sit in groewe bo-op die drie paaltjies en raak met hulle punte aanmekaar. Elke stel van drie houtpenne en twee dwarsbalkies word saam die paaltjies genoem. ’n Wit streep van 1,22 m voor die paaltjies dui die kolfkampie aan. Een kant van die kolfblad is waar die kolwer staan en die bal inwag, en die ander kant is waarvandaan die bouler boul. Ná elke boulbeurt word die boulkante omgeruil; maar die twee kolwers bly só staan, dus kolf die ander kant se kolwer verder in die volgende boulbeurt.

Die kolfblad se afmetings

Die kolfblad word aan elke kant met vier wit gekalkte lyne gemerk: ’n boulkampie, ’n opspringkampie en twee draaikampies. Drie houtpenne vir die paaltjies word sentraal geplaas in die boulkampie, wat ten minste 264 cm lank is. Die opspringkampie is 122 cm voor die boulkampie en parallel daarmee geplaas; hoewel dit met ’n 366 cm lyn gekenmerk word (1,83 cm weerskante aan die sentrale houtpenne), is dit in werklikheid onbeperk in lengte. Die draaikampie word reghoekig met die opspringkampie geplaas sodat hulle die punte van die boulkampie sny; elke draaikampie word deur ’n 2,44 cm lyn gemerk, sodat dit 1,22 cm agter die boulkampie strek, maar ook as ’t ware onbeperk in lengte is.

Wedstrydstruktuur

Agterkant van ’n moderne SG-krieketkolf

’n Bal tref die paaltjie

Voor die wedstryd ondersoek beide die kapteins (en hulle raadgewers) die kolfblad en bepaal watter spelers beste gepas sal wees vir die kolfblad se omstandighede en kies dan hulle elftal. Die kapteins (wat ook spelers is) van die twee spanne loot dan deur ’n muntstuk op te skiet saam met die skeidsregters. Die kaptein wat die loot wen mag dan besluit of sy span eerste gaan boul of kolf. Die loot in krieket is baie belangriker as in ander sportsoorte. Omdat die spel so lank duur en die gedrag van die kolfblad oor die bestek van vyf dae dramaties kan verander, is dit ’n geweldige voordeel om te kan kies om eerste te boul of te kolf, na gelang van die omstandighede. Kolfbeurt is die term waarmee na ’n fase van die wedstryd verwys word. In elke kolfbeurt kolf een span in ’n poging om lopies aan te teken, terwyl die ander span die telling probeer beperk en die kolwers uit te haal deur die bal te boul en veldwerk te doen. Wanneer die eerste kolfbeurt eindig verander die spanne van rolle; daar kan van twee tot vier kolfbeurte wees, afhangende van die soort wedstryd. ’n Wedstryd met vier geskeduleerde kolfbeurte word oor drie tot vyf dae gespeel; ’n wedstryd met twee geskeduleerde kolfbeurte word gewoonlik binne een enkele dag afgehandel. Gedurende ’n kolfbeurt is al elf die lede van die veldwerkspan op die krieketveld, terwyl van die kolfspan op enige tyd slegs twee spelers op die speelveld is. Die uitsondering is indien ’n kolwer siek is of 'n besering het wat sy of haar vermoë om te loop beperk, in dié geval mag die kolwer ’n hardloper inspan wat tussen die paaltjies kan hardloop wanneer die kolwer ’n lopie aanteken of sou hardloop, hoewel dit nie van toepassing in internasionale krieket is nie. Die kolforde word gewoonlik net voor die wedstryd se begin bekend gemaak, maar dit mag aangepas word.

Die hoofdoel van elke span is om meer lopies as hul teenstander aan te teken, maar in sommige krieketformate kan dit vir ’n oorwinning ook nodig wees om in die laaste kolfbeurt al die kolwers van die teenstander behalwe vir een uit te haal (waarmee “almal uit” is), andersins kan die wedstryd onbeslis eindig (sonder ’n oorwinning of gelykop).

Klere en uitrusting

Die Engelse krieketspeler W.G. Grace staan gereed mt sy kolf in 1883. Sy beenskutte en kolf is baie soortgelyk aan dié wat vandag gebruik word. Die handskoene het ietwat verander. Baie moderne spelers gebruik meer defensiewe uitrusting as wat destyds vir Grace beskikbaar was, veral helms en armskerms.

Die paaltjiewagter (’n gespesialiseerde veldwerker agter die paaltjies) en die kolwers dra beskermende uitrusting weens die harde bal, wat met ’n spoed van meer as 145 km/h afgelewer kan word en ’n groot veiligheidsrisiko inhou. Beskermende uitrusting sluit in skutte (wat die knieë en skeenbeen beskerm), kolf- of paaltjiewagterhandskoene vir die hande, ’n helm vir die kop en ’n kis in die broek vir manlike spelers (wat die lies beskerm). Sommige kolwers dra bykomende skerms onder hul truie en broeke soos dik skerms, arm-, ribbe- en skouerskerms. Die enigste veldwerkers wat toegelaat word om beskermende uitrusting te dra is dié baie naby aan die kolwer (d.w.s. indien hulle langs of voor hom staan), maar hulle mag nie handskoene of buitebeenskerms dra nie.

Met verskeie variante bestaan die wedstrydklere gewoonlik uit ’n woltrui met kort of lang moue, lang broeke, woloortrektruie (indien nodig); ’n krieketpet (vir veldwerk) of ’n veiligheidshelm; en skoene of stewels met spykers om die vastrap te verbeter. Die trui is tradisioneel geheel en al wit en dit word só in toets- en eersterangse krieket gedra, maar in korter krieket word deesdae eerder spanklere gedra.

Kolf en bal

’n Nuwe wit bal

’n Nuwe rooi bal

’n Gebruikte pienk bal

Drie soorte krieketballe van dieselfde grootte:

i) ’n Nuwe wit bal. Wit balle word meestal in korter krieket gebruik, veral gedurende aandwedstryde onder spreiligte (links).
ii) ’n Nuwe rooi bal. Rooi balle word in dagtoets-, eersterangse en sommige ander krieketvorme gebruik (middel).
iii) ’n Gebruikte pienk bal. Pienk balle word in dag/aandkrieketwedstryde gebruik om die sig te verbeter (regs).

Die beginsel van die sport is ’n bouler lewer die bal van sy of haar kant aan die kolwer af, wat toegerus met ’n kolf, aan die ander kant staan om die bal in te wag.

Die kolf word van hout vervaardig, gewoonlik witwilger (Salix alba) en het die vorm van ’n lem met ’n silindriese handvatsel. Die lem mag nie breër as 10,8 cm wees nie en die kolf nie langer as 97 cm nie. Die massa is nie bepalend nie, gewoonlik weeg dit tussen 1,1 en 1,4 kg.

Die bal is ’n harde leernaat sferoïde met ’n omtrek van 23 cm. Die bal het ’n “naat”: ses rye se steke wat die leerdop van die bal aan die tou en die kurk binnekant hou. Die naat van ’n nuwe bal is prominent en help die bouler om dit op ’n minder voorspelbare manier aan te dryf. Gedurende wedstryde verswak die kwaliteit van die bal tot ’n punt waar dit nie meer bruikbaar is nie; gedurende die verloop van dié slytasie sal sy gedrag in vlug verander en dit kan die uitslag van die wedstryd beïnvloed. Spelers sal dus probeer om die bal se gedrag te verander deur sy fisiese eienskappe te wysig. Om die bal te poets en dit nat te maak met sweet of speeksel is wettig, selfs wanneer die polering doelbewus aan die een kant gedoen word, om die bal se swaai deur die lug te verhoog. Om egter ander stowwe in die bal te vryf, die oppervlak te krap (bv. met 'n bierproppie) of aan die naat te pluk is onwettige balpeutery.

Spelerrolle

Basiese spel: bouler na kolwer

Gedurende die gewone spel is daar 13 spelers en twee skeidsregters op die veld. Twee van die spelers is kolwers en die ander elf is almal lede van die veldwerkspan. Die ander nege spelers van die kolfspan sit buite die veld op die pawiljoen. Die beeld hieronder met syfers toon wat gebeur wanneer die bal geboul word en wie op of naby die kolfblad staan. Let wel: dié beeld toon ’n linkshandige kolwer.

1 2 3 4 5 6 7 7 8 9 10 11 12 12

1 Skeidsregter 2 Paaltjie 3 Onaktiewe kolwer 4 Bouler 5 Bal 6 Kolfblad 7 Opspringkampie 8 Aktiewe kolwer 9 Paaltjie 10 Paaltjiewagter 11 Eerste glip 12 Draaikampie

Op die beeld het die twee kolwers (3 & 8; met geel truie) hul plekke aan elke kant van die kolfblad ingeneem (6). Drie lede van die span wat veldwerk doen (4, 10 & 11; met donkerblou truie) is ook in beeld. Een van die twee skeidsregters (1; met ’n wit sonhoed) staan agter die paaltjies (2) aan die kolwer se kant (4) op die kolfblad. Die bouler (4) boul die bal (5) van sy kant aan die kolwer (8) aan die ander kant wat die “aktiewe kolwer” genoem word. Die ander kolwer (3) by die boulkant is die “onaktiewe kolwer”. Die paaltjiewagter (10), wat gespesialiseer is, is agter die aktiewe kolwer se paaltjies (9) en agter hom staan een van die veldwerkers in ’n posisie genoem “eerste glip” (11). Terwyl die bouler en die eerste glip gewone truie dra, dra die twee kolwers en die paaltjiewagter beskermende toerusting insluitende veiligheidshelms, versterkte handskoene en beenskutte. Die paaltjiewagter is die enigste veldwerker wat beskermende handskoene mag dra.

Terwyl die skeidsregter (1) op die beeld aan die bouler se kant staan, staan sy eweknie in die buiteveld, gewoonlik op of naby die veldplasing “regby”, sodat hy op een lyn is met die opspringkampie (7) aan die aktiewe kolwer se kant. Die boulkampie (sonder ’n syfer) is dié waar die paaltjies tussen die draaikampies is (12). Die bouler (4) beoog om die paaltjies (9) met die bal te tref (5) of, ten minste, om te voorkom dat die aktiewe kolwer (8) lopies kan aanteken. Die aktiewe kolwer (8) probeer om met sy kolf sy paaltjies te beskerm en, indien moontlik, om die bal van die kolfblad weg te slaan om lopies aan te teken.

Sommige spelers is vaardig in beide kolf- en boulwerk, sogenoemde veelsydiges. Boulers word volgens hul styl en spoed geklassifiseer, met snelboulers, naatboulers of draaiers. Kolwers word volgens hul hande geklassifiseer, regs- of linkshandig, met dubbelhandige kolwers wat ongewoon is. Dit word veral as ’n taktiek gebruik waarby ’n kolwer van houding kan verander kort voordat die bouler die bal afstuur.

Boulbeurte

Die wette bepaal dat, gedurende ’n kolfbeurt, “die bal afwisselend geboul sal word van albei kante in boulbeurte van ses balle”. Dit word “beurt” genoem omdat die skeidsregter “Over!” of "Beurt!" roep wanneer ses wettige balle (aflewerings) geboul is. Dan tree ’n ander bouler aan die ander kant van die kolfblad aan en die veldwerkers verander van posisies, terwyl die kolwers dit nie doen nie. ’n Bouler mag nie twee opeenvolgende boulbeurte afstuur nie, hoewel ’n bouler vir ’n sekere aantal nieopeenvolgende boulbeurte van dieselfde kant mag boul (wat hy gewoonlik ook doen) wat ’n “spell” in Engels genoem word; indien die kaptein wil hê dat ’n bouler van kante moet verander, moet ’n ander bouler tydelik instaan sodat die verandering nie onmiddellik is nie. Die kolwers verander aan die einde van die boulbeurt nie van kante nie en sodoende word die onaktiewe die aktiewe en andersom. Die skeidsregters verander ook van posisies sodat die een wat op “regby” gestaan het nou agter die paaltjies van die onaktiewe kolwer staan en andersom.

Veldwerk

Veldposisies vir ’n regshandige kolwer

Van die elf veldwerkers kan drie in die beeld bo gesien word. Die ander agt is elders op die veld en hul posisies word deur die kaptein of bouler se taktiese besluite bepaal. Veldwerkers verander tussen aflewerings dikwels van posisie, weer soos aangewys deur die kaptein of bouler.

Wanneer ’n veldwerker beseer is of tydens ’n wedstryd siek word, mag ’n plaasvervanger op die veld kom en in die plek van dié speler veldwerk doen, maar die plaasvervanger mag nie boul of as ’n kaptein optree nie, met uitsondering van harsingskuddingplaasvervangers in internasionale krieket. Die plaasvervanger verlaat die veld sodra die beseerde speler fiks genoeg is om terug te keer. Die krieketwette is in 2017 hersien en laat nou ook plaasvervangers as paaltjiewagters toe.

Kolfwerk, lopies en ekstras

Die rigtings waarin ’n regshandige kolwer, wat na die bladsy kyk, probeer om die bal te slaan wanneer hy verskeie kriekethoue speel. Die diagram vir ’n linkshandige kolwer is ’n spieëlbeeld van dié een.

Kolwers kom aan die beurt om te kolf gedurende ’n kolforde wat voor die begin van die wedstryd deur die spankaptein vasgelê en aan die skeidsregters voorgelê is, hoewel die orde buigsaam bly wanneer die kaptein die span nomineer. Plaasvervangende kolwers word oor die algemeen nie toegelaat nie, met uitsondering van harsingskuddingplaasvervangers in internasionale krieket.

Wanneer hy begin kolf neem die kolwer ’n kolfhouding in. Gewoonlik behels dit ’n effense hurk met die voete wat oor die voorkant van die paaltjie wys, in die bouler se rigting te kyk en om die kolf vas te hou sodat dit oor die voete gaan en sodat sy punt op die grond naby die tone van die agtervoet kan rus.

’n Bekwame kolwer kan ’n wye verskeidenheid “skote” of “houe” in beide ’n verdedigende en ’n aanvallende manier gebruik. Die idee daaragter is om die bal met die kolf se plat oppervlak vir die beste effek te slaan. As die bal die kant van die kolf raak word dit ’n “rand” genoem. Die kolwer hoef nie ’n hou te speel nie en kan die bal na die paaltjiewagter laat deurgaan. Net só hoef die kolwer nie ’n lopie te probeer aanteken nie wanneer hy die bal met sy kolf slaan. Kolwers probeer nie altyd om die bal so hard as moontlik te slaan nie en ’n goeie speler kan lopies aanteken deur net ’n behendige hou met ’n draai van die polse te maak of deur bloot die bal te “blokkeer” maar dit van veldspelers weg te beweeg sodat hy tyd het om te hardloop. ’n Wye verskeidenheid houe word gespeel, die kolwer se repertorium sluit houe in wat genoem is na die styl van swaai en die rigting waarheen gemik word: byvoorbeeld “kaphou”, “dryfhou”, “haak” en “trek”.

Sachin Tendulkar is die enigste speler wat honderd internasionale honderdtalle aangeteken het

Die aktiewe kolwer moet keer dat die bal die paaltjie tref en lopies probeer aanteken deur die bal met sy kolf te slaan sodat hy en sy vennoot tyd het om van die een kant van die kolfblad na die ander te hardloop voordat die veldwerkspan die bal kan terugbesorg. Om ’n lopie aan te teken moet albei kolwers met óf hul kolwe óf hul liggame die grond agter die draaikampie raak (die kolwers dra hul kolwe terwyl hulle hardloop). Elke voltooide lopie verhoog die telling van beide die span en die aktiewe kolwer.

Die besluit om ’n lopie te probeer aanteken lê gewoonlik by die kolwer wat die beter sig op die bal se beweging het en dit word meestal met roepe gekommunikeer: meestal “ja”, “nee” of “wag”. Meer as een lopie kan met een enkele hou aangeteken word. Houe ter waarde van een tot drie lopies is algemeen, maar die grootte van die veld maak dit meestal moeilik om vir vier of meer lopies te hardloop. Om dit te kompenseer word vir houe wat die veldgrens bereik outomaties vier lopies toegeken as die bal die grond raak op pad na die grens toe of ses lopies as die bal die grens oorsteek sonder om die grond binne die grens te raak. In dié gevalle hoef die kolwers nie te hardloop nie. Houe vir vyf lopies is ongewoon en gebeur gewoonlik ná 'n “oorgooi” deur ’n veldwerker wat die bal terugbesorg. As ’n onewe aantal lopies deur die aktiewe kolwer aangeteken word, het die twee kolwers van kante gewissel, en die een wat nie aktief was nie, is nou die aktiewe kolwer. Slegs die aktiewe kolwer kan individuele lopies aanteken, maar al die lopies word by die span se totaal gevoeg.

Kolwers besig om ’n lopie aan te teken terwyl ’n veldwerker ’n gooi inwag

Bykomende lopies kan deur die kolfspan as ekstras ingepalm word weens foute wat deur die veldwerkspan gemaak is. Dit word bereik op vier maniere:

• Foutbal, ’n straflopie van een ekstra lopie wat deur die bouler afgestaan word as hy die reëls oortree (dikwels nadat die bouler versuim het om die bal te boul voordat sy voorvoet sy kant se opspringkampie raak).
• Wydlopers, ’n straflopie van een ekstra lopie wat deur die bouler afgestaan word as hy so boul dat die bal buite die kolwer se bereik is.
• Bylopies, ’n ekstra lopie as die kolwer die bal mis slaan en dit verby die paaltjiewagter gaan en die kolwers tyd gee om op die konvensionele manier te hardloop.

As die bouler ’n onwettige aflewering geboul het (d.w.s. ’n foutbal of ’n wydloper), kry die bouler se span ’n bykomende strafbal omdat daardie aflewering weer geboul moet word en dus het die kolfspan die geleentheid om meer lopies van dié ekstra bal aan te teken. Daarbenewens word die maniere waarop die kolwers tydens ’n onwettige aflewering uitgehaal kan word, aansienlik verklein; in die geval van ’n foutbal, wat die mees algemene onwettige aflewering is, is die enigste toegelate manier waarmee ’n kolwer uitgehaal kan word, ’n uithardloop.

Uitgee

Glenn McGrath van Australië hou die wêreldrekord vir die meeste paaltjies in die krieketwêreldbekergeskiedenis.

Die skeidsregter dui aan dat die kolwer uit is

Die meeste algemene uithaalmetodes behels die paaltjies, soos wanneer die bal na die aktiewe kolwer se paaltjies geboul word

Daar is nege maniere waarop ’n kolwer uitgegee kan word: vyf is redelik algemeen en vier is uiters skaars. Wanneer ’n kolwer uitgehaal is, word daar gesê dat hulle “hul paaltjie verloor” het, waarmee hulle verbied word om in die kolfbeurt weer te kolf (die sportkommentator sal skertsend sê “die kolwer moet gaan stort”); hulle span het só te sê ook “’n paaltjie verloor”. Sodra ’n span tien paaltjies verloor het, word hulle kolfbeurt beëindig.

Die algemene vorme van uitgee is:

• Geboul – As die kolwer nie kan keer dat ’n aflewering van die bouler sy paaltjies tref nie, is die kolwer “geboul”.
• Gevang – As die bal wat deur die kolwer geslaan is, deur ’n veldwerker gevang word sonder dat dit die grond geraak het, is die kolwer “uitgevang”.
• Been voor paaltjie – As die kolwer se liggaam “onregverdig” verhoed dat ’n aflewering die paaltjies kan tref, is die kolwer “been voor paaltjie” (bvp) betrap. Dit is een van die mees omstrede beslissings, en word gereeld deur die televisieskeidsregter hersien wat televisie-opnames raadpleeg.
• Uitgehardloop – As ’n veldwerker die paaltjies met die bal kan raakgooi terwyl die kolwer voor sy kolfkamp is (gewoonlik terwyl die kolwers besig is om tussen die paaltjies te hardloop), is die kolwer “uitgehardloop”.
• Gestonk – As die paaltjiewagter die paaltjies met die bal neer kan gooi terwyl die kolwer buite sy kolfkamp is en voordat enige ander veldwerker die bal geraak het, is die kolwer “gestonk”.

Seldsame metodes is:

• Paaltjies geslaan – As die kolwer self sy eie paaltjies raakslaan, is hy uit “paaltjies geslaan”.
• Bal tweekeer geslaan – Die kolwer kry slegs een kans om die bal te slaan behalwe as hy sy paaltjie verdedig.
• Veldwerker verhinder – As die kolwer die veldwerker verhinder om veldwerk te doen, kan hy uit wees weens “veldwerker verhinder”.
• Tyd verstreke – As ’n nuwe kolwer meer as drie minute neem om die kolfblad te bereik, kan hy uit wees weens “tyd verstreke”.

Die reëls bepaal dat die veldwerkspan, in praktyk veral die bouler, moet appelleer vir ’n uitgee voordat die skeidsregter sy beslissing kan gee. As die kolwer uit is, lig die skeidsregter ’n wysvinger en sê “Uit!”; anders sal hy sy kop skud en sê “Nie uit nie”. Daar is effektief ’n tiende metode van uitskakeling, uitgetree, wat nie ’n op-veld-uitskakeling as sodanig is nie, maar eerder ’n terugwerkende een waarvoor geen veldwerker gekrediteer word nie.

Boulwerk

Boulers genereer momentum deur te hardloop en laat dan die bal los wanneer hulle hul “afleweringsplek” bereik het

Die boulaksie

Die meeste boulers word as spesialiste beskou omdat hulle vir die span gekies is weens hul vaardigheid as ’n bouler, hoewel sommige veelsydiges is en selfs gespesialiseerde kolwers boul af en toe. Die spesialiste boul verskeie kere gedurende ’n kolfbeurt maar hulle mag nie twee opeenvolgende boulbeurte afstuur nie. Dié spesialiste boul “reekse” van gewoonlik vier tot agt boulbeurte om die bouler nie fisies uit te put nie, wat veroorsaak kan word deur spierspanning en stres op die skelet. Die Wette verbied ’n bouler om opeenvolgende boulbeurte te bedien, waarvolgens ten minste twee boulers afwisselende boulbeurte bedien. Indien die kaptein van “kante wil verander” moet ’n ander bouler inspring sodat die verandering nie onmiddellik is nie. Die beweging om die bal te boul is soortgelyk aan gooi, onder voorbehoud dat ’n bouler se elmboogstrek byna heeltemal beperk is, waarvolgens die meeste boulers ’n reguit arm behou wanneer hulle die bal tydens hul afleweringsbeweging loslaat. Daarbenewens word, hoewel die bouler nie die bal hoef te gooi (laat bons) nie, ’n volledige gooi (nie-bonsende) aflewering wat die kolwer bo sy middellyfhoogte bereik, as ’n foutbal gepenaliseer.

’n Bouler bereik sy afleweringspoed deur middel van ’n “aanloop” en ’n boulbeurt word as geopen geag wanneer die bouler sy aanloop vir die eerste aflewering van daardie boulbeurt begin het, waarmee die bal “in spel” is. Snelboulers, wat ’n momentum nodig het, neem ’n langer aanloop terwyl boulers met ’n stadiger aflewering nie meer as ’n aantal treë voor hul aflewering neem nie. Die vinnigste boulers kan die bal teen ’n spoed van meer as 145 km/h boul en hulle maak soms staat op pure spoed om die kolwer te probeer verslaan, wat genoodsaak word om baie vinnig te reageer. Ander snelboulers maak staat op ’n mengsel van spoed en uitoorlê deur die bal se naat in te span of in vlug te laat swaai (bv. kurwes). Dié tipe aflewering kan ’n kolwer noodsaak om sy hou verkeerd te speel, sodat die bal byvoorbeeld slegs die rand van die kolf raak en hy dan deur die paaltjiewagter of ’n glipveldwerker “agter gevang” kan word. Aan die ander kant van die boulskaal is die draaibouler wat teen ’n relatief stadige spoed boul en geheel en al daarop vertrou om die kolwer te uitoorlê. ’n Draaier sal dikwels “sy paaltjie koop” deur “een op te gooi” (in ’n stadiger, steiler paraboliese pad) om die kolwer vir ’n swak hou uit te lok. Die kolwer moet baie versigtig wees vir sulke aflewerings aangesien dit dikwels “gevlug” of gedraai word sodat die bal nie heeltemal sal optree soos hy dit verwag nie en hy kan “vasgekeer” word en homself laat uithaal. Toevallige volspoedaflewerings kan ook paaltjies inoes, aangesien ’n kolwer verras kan word deur die bal se versuim om te bons of tot ’n swak hou kan lei wanneer die kolwer die swak aflewering met ’n grenshou probeer straf. Tussen die snelboulers en die draaiers is die mediumspoed-naatboulers wat op volgehoue akkuraatheid staatmaak om die lopietempo te beteuel en die kolwer se konsentrasie te verslyt.

Spesialisrolle

Die paaltjiewagter het handskoene om balle te vang wat die kolwer nie raakslaan nie. Hy mag ook beskerming soos beenbeskermers en ’n helm dra.

Die kaptein is dikwels die mees ervare speler in die span, sekerlik die mees takties skerpsinnige, en hy kan enige van die belangrikste vaardighede van ’n kolwer, ’n bouler of ’n paaltjiewagter vervul. Binne die reëls het die kaptein sekere verantwoordelikhede wat betref die nominasie van sy spelers by die skeidsregters voor die wedstryd en om te verseker dat sy spelers hulself gedra “binne die gees en tradisies van die spel sowel as binne die Wette”.

Die paaltjiewagter (wat soms bloot die “wagter” genoem word) is ’n gespesialiseerde veldwerker wat onderworpe is aan verskeie reëls binne die Wette oor sy toerusting en houding. Die paaltjiewagter is die enigste lid van die veldwerkspan wat ’n stonk kan bewerkstellig en hy is die enigste wat handskoene en eksterne beenskerms mag dra.

Na gelang van hulle primêre vaardighede word die ander tien spelers in die span dikwels as gespesialiseerde kolwers of gespesialiseerde boulers geklassifiseer. Oor die algemeen sal ’n span saam met die paaltjiewagter vyf of ses gespesialiseerde kolwers en vier of vyf gespesialiseerde boulers bevat.

Wedstrydafsluiting

Wedstryduitslae word soms bepaal deur ’n finale uithaal, óf omdat die kolfspan se laaste paaltjie val, óf in ’n wedstryd met beperkte boulbeurte word die kans om lopies aan te teken met die laaste aflewering verhoed

Daar is ’n aantal maniere waarop ’n krieketwedstryd kan eindig en die uitslag daarvan beskryf kan word, afhangende van of die span wat eerste of tweede gekolf het, wen, asook die formaat van die spel.

Indien die span wat tweede gekolf het almal uitgehaal is en minder lopies as die teenstander aangeteken het, word gesê dat hulle “met x lopies verloor” het (waarby x die verskil in aantal lopies is wat deur die spanne aangeteken is). Indien die span wat tweede gekolf het genoeg lopies vir ’n oorwinning aangeteken het, word gesê dat hulle “met y paaltjies gewen” het (waarby y die aantal paaltjies is wat oorgebly het voordat die hele span uitgehaal is). Byvoorbeeld het ’n span wat sy teenstander se telling verbygesteek en in die proses ses paaltjies verloor het (d.w.s. ses van hulle tien kolwers is uitgehaal) die wedstryd “met vier paaltjies gewen”, aangesien die span slegs verhoed kon geword het om die wenlopies aan te teken as nog vier van sy kolwers uitgehaal is, wat daartoe sou lei dat almal behalwe een van sy elf kolwers uitgehaal is.

In ’n twee-kolfbeurte-per-span-wedstryd kan een span se algehele eerste en tweede kolfbeurttellings minder wees as die ander span se eerste kolfbeurttelling. Die span met die hoër telling het die wedstryd dan “met ’n kolfbeurt en x lopies gewen” en hulle moet dan nie weer kom kolf nie: x is die verskil tussen die twee spanne se algehele tellings. Indien die span wat tweede gekolf het almal uitgehaal is, en albei spanne dieselfde aantal lopies aangeteken het, het die wedstryd gelykop geëindig; die uitslag is baie selde in wedstryde met twee kolfbeurte per span en het sedert die eerste geval in 1741 tot die laaste geval in Januarie 2017 slegs 62 keer in eersterangse krieket voorgekom. In die tradisionele vorm van die spel word die wedstryd onbeslis verklaar as die toegelate tyd verstryk het voordat enige span kon wen.

Die wedstryd word onderverdeel in boulbeurte. Elke boulbeurt bestaan uit ses agtereenvolgende aflewerings deur dieselfde bouler. Geen bouler word toegelaat om agtereenvolgende boulbeurte te boul nie. Ná die voltooiing van ’n boulbeurt neem die bouler ’n veldwerkposisie in en ’n ander speler neem die boulwerk oor. Die kant waar vanaf daar geboul word, ruil ook om ná elke boulbeurt. Die skeidsregter wat dan aan die bouler se kant van die kolfblad gestaan het, beweeg na regby, en die skeidsregter wat op regby gestaan het, beweeg na die kant van die nuwe bouler.

Indien die wedstryd slegs een kolfbeurt per span het, is daar ’n beperkte aantal boulbeurte vir elke kolfbeurt. Dié soort wedstryd word ’n “eendagwedstryd” genoem, en die span wat meer lopies aanteken wen die wedstryd onafhanklik van die aantal paaltjies gekantel, waarvolgens ’n wedstryd nie onbeslis kan eindig nie. In sommige gevalle word gelykopuitslae vermy deur elke span in ’n een-kolfbeurt-boulbeurt, ’n Superboulbeurt genoem, te laat kolf; bykomende Superboulbeurte kan gespeel word indien die eerste Superboulbeurt ook gelykop geëindig het. Indien dié soort wedstryd tydelik deur swak weer onderbreek word, word dikwels ’n ingewikkelde wiskundige formule, die Duckworth-Lewis-Stern-metode genoem, gebruik om ’n nuwe teikentelling te bereken. ’n Eendagwedstryd kan, in omstandighede wat normale hervatting van spel onmoontlik maak (byvoorbeeld reënweer), ook as “sonder uitslag” verklaar word indien albei spanne minder boulbeurte gespeel het as wat aanvanklik besluit is.

In al die krieketvorme kan die skeidsregters die wedstryd staak as swak lig of reën dit onmoontlik maak om voort te gaan. Daar was gevalle van hele wedstryde, selfs toetswedstryde, wat geskeduleer is om oor vyf dae gespeel te word, wat weens swak weer afgelas moes word sonder dat ’n bal geboul is: byvoorbeeld die derde toetswedstryd van die 1970/71-reeks in Australië.

Kolfbeurte

EDI-wedstryd tussen Australië en Suid-Afrika in Desember 2006 in Brisbane onder spreiligte (’n voorbeeld van dag/aandkrieket)

Die laaste boulbeurt van die wedstryd eindig gewoonlik wanneer die kolfspan óf die wenlopies aanteken (bekend as die inhaling van hul teikentelling) óf nie meer “hulpbronne” oor het nie (óf tien paaltjies verloor óf nie meer tyd/boulbeurte het om te kolf nie) en dus nie meer kan wen nie.

Kolfbeurt is die term wat vir elke fase se speel gedurende die wedstryd gebruik word. Afhangende van die wedstryd wat gespeel word, het elke span een of twee kolfbeurte. Soms keer al die elf lede van die kolfspan na die kolfblad terug, maar om verskeie redes kan ’n kolfbeurt ook vroeër klaar afgehandel wees. Die kolfbeurt eindig as die kolfspan “almal uit” is, ’n term wat deur die wette bepaal word: “By die kantel van ’n paaltjie of die aftrede van ’n kolwer bly verdere balle vir boulwerk oor, maar geen kolwer is beskikbaar om in te stap nie”. In dié situasie is een van die kolwers nie uitgehaal nie en hy word as nie uit nie geag; dit omdat hy geen oorblywende vennoot het nie en daar altyd twee aktiewe kolwers in ’n kolfbeurt moet wees (’n vennootskap).

’n Span se kolfbeurt kan vroeg eindig terwyl nog twee kolwers nie uit is nie:

• Die kolfspan se kaptein mag die kolfbeurt as gesluit verklaar, ook as sommige van sy spelers nie gekolf het nie: dit is ’n taktiese besluit deur die kaptein, gewoonlik as hy dink sy span het genoeg lopies aangeteken en benodig tyd om die teenstanders in hulle kolfbeurt uit te haal.
• Die bepaalde aantal boulbeurte (in korter krieket) is geboul.
• Die wedstryd is beëindig weens swak weer of die verloop van tyd.
• In die laaste kolfbeurt van die wedstryd as die kolfspan sy teiken bereik (d.w.s. hulle het meer lopies aangeteken as hulle teenstanders) en die wedstryd gewen het.

’n Kolwer se kolfbeurt eindig wanneer:

• Hy uitgehaal word.
• Hy onttrek (hy die veld verlaat weens besering of uitputting).
• Sy span se kolfbeurt geëindig het, in dié geval is hy “nie uit nie”.

Skeidsregters en tellinghouers

Die Adelaide-ovaal se telbord tydens ’n As-toetswedstryd in Australië

Tipiese toerusting wat deur ’n skeidsregter op die veld gebruik word

Die skeidsregter dui vir die kolwer die boulaksie aan.

Die wedstryd op die veld word deur die twee skeidsregters gereël, waarvan een agter die paaltjie by die bouler se kant staan wat beslis oor die meeste situasies. Die ander staan in ’n posisie genoem “regby” wat sowat 15–20 meter weg is van die aktiewe kolwer (in ’n syaansig) en in ’n lyn met die opspringkampie waaroor hy wag hou; hy beslis oor situasies waarin hy ’n beter aansig het. Die skeidsregters het sekere verantwoordelikhede insluitende die beoordeling of ’n bal korrek geboul is (b.v., nie ’n geenbal of ’n wye is nie); wanneer ’n lopie aangeteken is; of ’n kolwer uitgehaal is (die veldwerkspan moet eers aan die skeidsregter appélleer, gewoonlik met die uitdrukking “Hoe’s dit?” of “Owzat?”); wanneer die tussenposes begin en eindig; en die geskiktheid van die kolfblad, krieketveld en weer om die wedstryd te speel. Die skeidsregters is gemagtig om ’n wedstryd te onderbreek of selfs te laat vaar weens omstandighede wat die spelers in gevaar kan stel, soos ’n klam kolfblad, weerliggevaar of swak ligtoestande. In meeste professionele wedstryde sal hulle ’n betwiste beslissing verwys na die derde skeidsregter (wat nie op die veld dien nie) en wat die hulp van televisie-opnames en ander gevorderde toerusting (soos hot spot en hawk eye) gebruik om ’n finale beslissing te neem, nadat hy ’n rukkie lank herbesin het. Die derde skeidsregter is verpligtend onder die speelvoorwaardes vir toets- en korter internasionale krieketwedstryde wat tussen twee volle IKR-lede gespeel word. Dié wedstryde het ook ’n wedstrydskeidsregter, met die taak om te verseker dat die spel binne die reëls en die gees van die spel plaasvind.

Die wedstryddetails, insluitende lopies en uitskakelings, word deur twee amptelike tellinghouers, een vir elke span, opgeteken. Die tellinghouers het ’n tafel buite die speelgrens. Die skeidsregters het ’n gevestigde stel handseine om met die tellinghouers te kommunikeer. Byvoorbeeld wys die skeidsregter ’n wysvinger boontoe wanneer die kolwer uit is; hy lig albei arms bo sy kop as die kolwer die bal vir ses lopies geslaan het. Die tellinghouers is deur die Wette verplig om al die aangetekende lopies, gevalle paaltjies en geboulde boulbeurte aan te teken; in die praktyk noteer hulle ook enige beduidende bykomende data in verband met die wedstryd.

’n Wedstryd se statistieke word op ’n telkaart saamgevat. Voor die invoering van telkaarte is die meeste lopietelling gedoen deur mans wat op uitkykpunte kerwe op telstokkies sit en sny het en lopies is oorspronklik kerwe genoem. Volgens Rowland Bowen is die vroegste bekende telkaartsjablone in 1776 deur T. Pratt van Sevenoaks ingevoer en dit is gou algemeen gebruik. Die eerste telkaarte is glo in 1846 vir die eerste keer by Lord’s gedruk en verkoop.

Na gelang van die plek word tellings op uiteenlopende maniere vertoon, hoewel dit standaard is om aan te dui hoeveel paaltjies gekantel het en hoeveel lopies ’n span aangeteken het. In Australië is die formaat paaltjies/lopies, terwyl die formaat in die res van die wêreld lopies/paaltjies is. Byvoorbeeld sal ’n telling van 125 lopies vir die verlies van vier paaltjies as 4/125 en 125/4 onderskeidelik vertoon word.

Gees van die spel

’n Moderne toetskrieketbal

Benewens die nakoming van die Wette moet krieketspelers die “gees van krieket” ook respekteer, ’n konsep wat sportmangees, ’n regverdige spel en wedersydse respek insluit. Dié gees word reeds lank as ’n integrale deel van die sport beskou, hoewel dit slegs vaag gedefinieer word. Te midde van kommer dat die gees besig was om te verswak is in 2000 ’n aanhef by die Wette gevoeg waarin al die deelnemers opdrag gegee word om binne die gees van die spel op te tree. Die aanhef is laas in 2017 opgedateer en dit begin nou met die lyn:

Cricket owes much of its appeal and enjoyment to the fact that it should be played not only according to the Laws, but also within the Spirit of Cricket.

“Krieket het baie van sy aantrekkingskrag en genot te danke aan die feit dat dit nie net volgens die Wette gespeel moet word nie, maar ook binne die gees van krieket.”

Dié aanhef is ’n kort verklaring wat bedoel is om die “positiewe gedrag te beklemtoon wat krieket ’n opwindende spel maak wat leierskap, vriendskap en spanwerk aanmoedig.” Sy tweede reël lui dat “die groot verantwoordelikheid om ’n regverdige spel te verseker berus by die kapteins, maar strek na al die spelers, wedstrydbeamptes en veral in juniorkrieket, onderwysers, afrigters en ouers.”

Die skeidsregters is die enigste beoordelaars wat betref billike of onregverdige spel. Daar word kragtens die Wette van hulle vereis om in te gryp in die geval van gevaarlike of onregverdige spel of in gevalle van onaanvaarbare gedrag deur ’n speler.

Vorige weergawes van die gees het handelinge geïdentifiseer wat as teenstrydig beskou is (byvoorbeeld ’n appel wetende dat die kolwer nie uit is nie) maar al die besonderhede word nou deur die krieketwette gedek, die toepaslike speelreëls en dissiplinêre kodes, of aan die oordeel van die skeidsregters, kapteins, hulle klubs en beheerliggame oorgelaat. Die bondige uitdrukking van die gees van krieket vermy nou die diversiteit van kulturele konvensies wat in die besonderhede van sportmangees bestaan – of die afwesigheid daarvan.

Vrouekrieket

Die Indiese Mithali Raj is die eerste vrouespeler wat die mylpaal van 6 000 EDI-lopies aangeteken het

Vrouekrieket is in 1745 vir die eerste keer in Surrey opgeteken. Die internasionale ontwikkeling het aan die begin van die 20ste eeu begin en die eerste toetswedstryd is in Desember 1934 tussen Australië en Engeland gespeel. Die volgende jaar het Nieu-Seeland by hulle aangesluit en in 2007 het Nederland die tiende vrouetoetsland geword, tou hulle teen Suid-Afrika debuteer het. In 1958 is die Internasionale Vrouekrieketraad gestig. In 1973 is die eerste Krieketwêreldbeker van enige soort aangebied, toe die eerste toernooi in Engeland beslis is. In 2005 het die Internasionale Vrouekrieketraad met die Internasionale Krieketraad (IKR) saamgesmelt om ’n verenigde beheerliggaam te stig wat al die krieket beheer en ontwikkel. Die IKR se vroueranglys is op 1 Oktober 2015 bekendgestel en dek al drie die formate van vrouekrieket. In Oktober 2018 is, ná die IKR se besluit om aan al sy lede T20I-status toe te ken, die vroueranglys in aparte EDI- (vir volle lede) en T20I-lyste opgedeel. Sedert 2009 word ook al om die twee jaar T20I-vrouewêreldbekertoernooie beslis.

Bestuur

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Internasionale Krieketraad.

Lidlande van die Internasionale Krieketraad (IKR) volgens status:

   Volle lidlande met toetsstatus (12)

   Geassosieerde lede met EDI-status (8)

   Geassosieerde lede met T20I-status (86)

   Voormalige of opgeskorte lede (8)

   Nielede (23)

Die Internasionale Krieketraad (IKR) met sy hoofkantoor in Doebai is die wêreldwye beheerliggaam van krieket. Dit is in 1909 as die Imperiale Krieketkonferensie (IKK) deur verteenwoordigers uit Australië, Engeland en Suid-Afrika gestig, in 1965 in Internasionale Krieketkonferensie herdoop en het in 1989 sy huidige naam aangeneem. Die IKR het in 2026 108 lidlande gehad, waarvan twaalf volle lede met toetskrieketstatus. Die IKR is verantwoordelik vir die organisasie en bestuur van krieket se groot internasionale toernooie, waaronder die mans en vroue se onderskeidelike Krieketwêreldbeker. Dit stel ook die skeidsregters aan wat al die goedgekeurde toets-, EDI- en T20I-wedstryde behartig.

Elke lidland beskik oor ’n nasionale beheerliggaam wat krieketwedstryde tuis reël, die nasionale span keur, asook tuis- en wegtoere van die nasionale span reël. Die meeste van dié spanne verteenwoordig onafhanklike soewereine lande. In Wes-Indië, wat vir krieketdoeleindes ’n saamsluiting van lande is, word dié sake deur Krieket Wes-Indië behartig. Net só verteenwoordig die Engelse en Walliese Krieketraad beide Engeland en Wallis, wie se spelers vir beide die Engelse manskrieketspan en Engelse vrouekrieketspan mag speel. Krieket Ierland hou toesig oor krieket in die hele Ierland wat beide die Republiek Ierland en Noord-Ierland, een van die vier lande van die Verenigde Koninkryk, insluit en beide die Ierse manskrieketspan en Ierse vrouekrieketspan keur.

Die tabel onder lys die IKR se volle lede en hul onderskeidelike krieketbeheerliggaam:

Land	Beheerliggaam	Volle lid sedert
Afghanistan	Afghaanse Krieketraad	22 Junie 2017
Australië	Krieket Australië	15 Julie 1909
Bangladesj	Bengaalse Krieketraad	26 Junie 2000
Engeland	Engelse en Walliese Krieketraad	15 Julie 1909
Indië	Raad vir Beheer van Krieket in Indië	31 Mei 1926
Ierland	Krieket Ierland	22 Junie 2017
Nieu-Seeland	Nieu-Seeland Krieket	31 Mei 1926
Pakistan	Pakistanse Krieketraad	28 Julie 1952
Sri Lanka	Sri Lanka Krieket	21 Julie 1981
Suid-Afrika	Krieket Suid-Afrika	15 Julie 1909
Wes-Indië	Krieket Wes-Indië	31 Mei 1926
Zimbabwe	Zimbabwe Krieket	6 Julie 1992

Krieketformate

’n Toetswedstryd tussen Suid-Afrika en Engeland in Januarie 2005. Die mans wat swart broeke dra is die skeidsregters. Spanne in toetskrieket, eersterangse krieket en klubkrieket dra tradisioneel wit kleure en gebruik rooi krieketballe

Krieket is ’n veelvlakkige sport met verskeie formate wat effektief verdeel kan word in eersterangse krieket, korter krieket en, histories, eenpaaltjiekrieket.

Die hoogste vlak is toetskrieket wat as ’t ware die internasionale weergawe van eersterangse krieket is en beperk is op die spanne wat die IKR se twaalf volle lede verteenwoordig. Hoewel die term “toetswedstryd” eers baie later geskep is, het toetskrieket glo begin met twee wedstryde tussen Australië en Engeland in die Australiese 1876/77-seisoen; sedert 1882 word in die meeste toetsreekse tussen Engeland en Australië om die As gespeel. Die term “eersteklas” word algemeen toegepas op plaaslike krieket van die hoogste vlak. Toetswedstryde word oor vyf dae beslis en eersteklaswedstryde oor drie tot vier dae; in al dié wedstryde word elke span twee kolfbeurte toegeken en ’n gelykopuitslag is ’n geldige resultaat. Sedert die eerste toetskrieketwedstryd in 1877 het slegs twee wedstryde in ’n gelykop geëindig: in 1960 tussen Australië en Wes-Indië in Brisbane en in 1986 tussen Australië en Indië in Madras.

Korter krieketwedstryde is altyd geskeduleer om in ’n enkele dag klaar te wees met die spanne wat een kolfbeurt elk het. Daar is twee tipes: Lys-A-krieket met 50 boulbeurte per span en Twintig20 met 20 boulbeurte per span. Albei korter krieketformate word internasionaal gespeel as internasionale eendagwedstryde (EDI) en internasionale Twintig20 (T20I). Lys-A is in Engeland gedurende die 1963-seisoen as ’n uitklopbeker tussen die eersterangse graafskapklubs bekendgestel. In 1969 is ’n nasionale ligakompetisie van stapel gestuur. Dié konsep is geleidelik na die ander voorste krieketlande geneem en die eerste internasionale eendagwedstryd is in 1971 gespeel. In 1975 is die eerste krieketwêreldbekertoernooi in Engeland aangebied. Twintig20 is ’n nuwe weergawe met beperkte boulbeurte op sy eie met die doel om ’n wedstryd in sowat drie uur af te sluit, gewoonlik in ’n aandsessie. Die eerste T20I-wêreldbekertoernooi is in 2007 in Suid-Afrika aangebied. Korter krieketwedstryde kan nie onbeslis eindig nie, hoewel ’n gelykopuitslag moontlik is en ’n onvoltooide wedstryd as “geen uitslag” geag word.

Eenpaaltjiekrieket was gedurende die 18de en 19de eeu gewild en van sy wedstryde is oor die algemeen beskou as topklas. In dié formaat was daar slegs een kolwer op die kolfblad en hy moes al die aflewerings trotseer, hoewel elke span een tot ses spelers kon bevat. Eenpaaltjiekrieket is sedert die invoering van die korter krieketformate selde gespeel. Wedstryde was, soos in volle eersterangse krieket, geneig om twee kolfbeurte per span te hê en hulle kon gelykop eindig.

Toernooie

’n Krieketwedstryd in Kerava, Finland, in 2011

Krieket word op beide internasionale en plaaslike vlak gespeel. Daar is een belangrike internasionale toernooi vir elke formaat met die hoogste plaaslike toernooie wat die drie belangrikste internasionale formate weerspieël. Daar is nou ’n aantal T20-ligas wat ’n “T20-vryskut”-verskynsel tot gevolg gehad het.

Internasionale toernooie

Die As is die oudste trofee in internasionale krieket en word sedert 1882 tussen Engeland en Australië beslis

Die meeste internasionale wedstryde word as deel van toere gespeel, waartydens een land ’n ander vir sekere weke of maande besoek en ’n aantal wedstryde in verskeie formate teen die gasheer speel. Soms word ’n ewige trofee toegeken aan die wenner van die toetsreeks, met die bekendste die As.

Die IKR reël ook toernooie waaraan ’n aantal lande gelyktydig mag deelneem, insluitende die Krieketwêreldbeker, T20I-wêreldbeker en Kampioenetrofee. ’n Ligakompetisie vir toetswedstryde wat as deel van gewone toere gespeel word, die Wêreldtoetskampioenskap, is verskeie kere voorgestel, met die eerste uitgawe wat in 2019 begin het. ’n Ligakompetisie vir eendagwedstryde, die Krieketwêreldbekersuperliga, het in Augustus 2020 begin en is slegs een keer beslis. Die IKR publiseer ranglyste vir toets-, EDI- en T20I-krieket vir die lande wat dié krieketformate speel.

Kompetisies vir IKR-lidlande met geassosieerde status sluit in die Interkontinentale Beker vir eersterangse krieketwedstryde en die Wêreldkrieketliga vir eendagwedstryde, waarvan laasgenoemde se wedstryde ook dien as wêreldbekerkwalifisering.

Krieket se enigste verskyning op Olimpiese Somerspele was tydens die Olimpiese Somerspele 1900 in Parys. Dié spel sal egter tydens die Olimpiese Somerspele 2028 in Los Angeles terugkeer, waartydens T20I-krieket aangebied sal word.

Nasionale toernooie

Eersterangse krieket

Die Yorkshire-graafskapkrieketklub in 1895. Die span het in 1893 die graafskapkampioenskap vir die eerste keer gewen

Eersterangse krieket word in Engeland veral deur die 18 graafskapklubs gespeel wat aan die graafskapkampioenskap deelneem. Die konsep van ’n graafskapkampioenskap bestaan sedert die 18de eeu, maar die amptelike toernooi is eers in 1890 van stapel gestuur. Die suksesvolste klub is Yorkshire, wat teen 2026 32 amptelike titels gewen het (plus een gedeel).

Australië het sy nasionale eersterangse kampioenskap in 1892/93 gestig toe die Sheffield-skild bekendgestel is. In Australië verteenwoordig die eersterangse spanne die verskeie deelstate. Nieu-Suid-Wallis het die meeste titels ingepalm.

Die ander volle lede van die IKR beskik ook oor nasionale kampioenskappe: Ahmad Shah Abdali 4-dagtoernooi (Afghanistan), Nasionale Krieketliga (Bangladesj), Ranji-trofee (Indië), Interprovinsiale Kampioenskap (Ierland), Plunket-skild (Nieu-Seeland), Quaid-e-Azam-trofee (Pakistan), Curriebeker (Suid-Afrika), Premiertrofee (Sri Lanka), Shell-skild (Wes-Indië) en die Loganbeker (Zimbabwe).

Klub- en skoolkrieket

Die wêreld se vroegste bekende krieketwedstryd was ’n dorpskrieketbyeenkoms in Kent soos blyk uit ’n 1640-hofsaak wat ’n krieketwedstryd van “die Weald en die Boland” teen “die Chalkheuwel” by Chevening “sedert sowat dertig jaar” (d.w.s. ca. 1611) beskryf. Intergemeentekompetisies het gewildheid verwerf gedurende die eerste helfte van die 17de eeu en deur die 18de eeu ontwikkel met die eerste plaaslike ligas wat in die tweede helfte van die 19de van stapel gestuur is.

Op voetsoolvlak is plaaslike klubkrieket in wese ’n amateurtydverdryf vir diegene wat betrokke is, maar dit behels steeds gewone spanne wat oor naweke of saans in kompetisies speel. Skoolkrieket, wat vir die eerste keer in die 17de-eeuse Suid-Engeland bekend was, het ’n soortgelyke scenario en albei word veral gespeel in die lande waar krieket gewild is. Hoewel daar in vergelyking met professionele krieket verskille in die spelformaat kan wees word die Wette altyd nagekom en derhalwe is klub-/skoolwedstryde formele en mededingende byeenkomste. Die sport het ook talle informele weergawes soos Franse krieket.

• 
  Y.M.C.A.-vroue speel krieket as deel van “sport vir troepe”, Universiteit van Sydney, 23 April 1941
• 
  Die Old Baltimore-krieketklub in 1927

Wêreldwye verspreiding

In die lande van Suid-Asië, insluitende Indië, Bangladesj, Pakistan en Sri Lanka, is krieket verreweg die gewildste sportsoort. Dis ook ’n gewilde somersport in die Verenigde Koninkryk, Afghanistan, Australië, Ierland, Kenia, Namibië, Nederland, Nepal, Nieu-Seeland, Nigerië, Papoea-Nieu-Guinee, Suid-Afrika, Tanzanië, Uganda, Zimbabwe en die Wes-Indiese eilandstate. Veral in lande van die Karibiese gebied soos Antigua en Barbuda, Bahamas, Barbados, Bermuda, Grenada, Guyana, Jamaika en die Turks- en Caicoseilande word krieket as ’n nasionale sport beskou. In lande van die Britse Statebond met krieket as ’n tradisionele somersport soos Australië, Engeland, Ierland, Namibië, Nieu-Seeland, Skotland, Suid-Afrika en Wallis dien rugby as ’n tradisionele sport vir die wintermaande.

Krieket is die tweede gewildste sport ter wêreld, naas sokker, met meer as een miljard ondersteuners, veral op die Indiese subkontinent. Die suksesvolste span in internasionale krieket is Australië, wat agt EDI-trofeë, insluitende ses krieketwêreldbekertoernooie, gewen het, meer as enige ander land en hulle was vir ’n langer tydperk die beste toetsspan as enige ander land.

Kultuur

Invloed op die daaglikse lewe

Straatkrieket word in ’n dorpie in die Indiese Himalajas gespeel

In die Dominikaanse Republiek word Plaquita, ’n spel soortgelyk aan krieket, gespeel

Krieket het ’n groot impak op die populêre kultuur gehad, sowel in die Britse Statebond as elders. Byvoorbeeld het dit die woordeskat van dié lande, veral die Engelse taal, beïnvloed met verskeie frases soos that’s not cricket (“dit is nie krieket nie”, dit is onregverdig), had a good innings (“het ’n goeie beurt”, het ’n lang lewe geleef) en sticky wicket (“taai paaltjie”). On a sticky wicket (aka sticky dog of glue pot) is ’n metafoor wat gebruik word om ’n moeilike omstandigheid te beskryf. Dit het sy oorsprong in ’n term vir moeilike kolftoestande in krieket, veroorsaak deur ’n klam en sagte kolfblad.

In die kuns en populêre kultuur

Kent vs Lancashire at Canterbury (1907) deur Albert Chevallier Tayler, olie op doek

Die Britse rockgroep 10cc het in hul reggaeliedjie Dreadlock Holiday (1978) vir die waarskynlik bekendste verwysing na krieket in kontemporêre musiek gesorg

Krieket is die onderwerp van werke deur bekende Engelse digters soos William Blake en Lord Byron. Beyond a Boundary (1963) deur die Trinidadse C.L.R. James word dikwels aangewys as die beste boek oor enige sportsoort wat ooit geskryf is.

In die visuele kuns is daar bekende krieketskilderye soos Albert Chevallier Tayler se Kent vs Lancashire at Canterbury (1907) en Russell Drysdale se The cricketers (1948), waarna as “dalk die bekendste Australiese skildery van die 20ste eeu” verwys word. Die Franse impressionis Camille Pissarro het op ’n besoek aan Engeland in die 1890’s krieket geskilder. Die skilder Francis Bacon, ’n ywerige krieketaanhanger, het ’n kolwer in beweging geskilder. Die Karibiese kunstenaar Wendy Nanan se krieketbeelde het verskyn in ’n beperkte uitgawe vir Royal Mail se World of Invention posseëluitgawe ter geleentheid van die Londense Krieketkonferensie op 1–3 Maart 2007, die eerste internasionale werkswinkel van sy soort en deel van die vieringe voor die Krieketwêreldbeker 2007.

Een van die waarskynlik bekendste verwysings in kontemporêre musiek is in die reggaeliedjie Dreadlock Holiday deur die Britse rockgroep 10cc in 1978. Een van die sinne in dié liedjie se lirieke lui:

Engels	Afrikaans
I say I don’t like cricket (Oh no!) I love it I don’t like cricket (No no!) I love it	Ek sê Ek hou nie van krieket nie (Oh nee!) Ek is mal daaroor Ek hou nie van krieket nie (Nee nee!) Ek is mal daaroor

Dié uitdrukking is deur ’n ontmoeting in Jamaika geïnspireer waartydens Graham Gouldman deur ’n Jamaikaan gevra is of hy van krieket hou en het hy hiermee geantwoord.

Die Suid-Afrikaanse 2008-dramarolprent Hansie beeld die lewe en tragiese dood van die Suid-Afrikaanse krieketkaptein Hansie Cronjé uit. Dit is ’n ware verhaal gebaseer op die lewe van Hansie Cronjé en handel oor sy loopbaan, wedstrydknoeiery en sy dood in ’n vliegtuigongeluk naby George in 2002.

Invloed op ander sportsoorte

’n Bofbal-bokstelling in 1876

Tom Wills, krieketspeler en medestigter van Australiese voetbal

Die sedert 1859 gebruiklike kriekettoere het van 1888 af ook die sedertdien gewone rugbytoere beïnvloed, toe in 1888 die eerste Britse Leeusspan na Australië en Nieu-Seeland getoer het. Net soos die destydse kriekettoere was dit ’n suiwer finansiële onderneming. Van die eerste rugbywedstryde is ook op krieketvelde gespeel, waaronder die eerste internasionale rugbywedstryd ooit tussen Skotland en Engeland op 27 Maart 1871 op die krieketveld van die Edinburg Akademie, Raeburn Place; Engeland teen Ierland op 15 Februarie 1875 op die Londense Oval; Australië teen die Britse Leeus op 24 Junie 1899 en Nieu-Seeland teen Australië op 15 Augustus 1903, albei wedstryde is op die Sydney-krieketveld gespeel.

Krieket het noue historiese bande met Australiese voetbal en baie spelers het op die hoogste vlak in albei sportsoorte meegeding. In 1858 het die bekende Australiese krieketspeler Tom Wills ’n beroep gedoen vir die stigting van ’n “voetbalklub” met ’n “kode van wette” om krieketspelers gedurende die afseisoen fiks te hou. Die Melbourne-voetbalklub is die volgende jaar gestig met Wills en drie ander lede wat die eerste speelwette opgestel het. Dit word veral op aangepaste krieketvelde gespeel.

In Engeland het ’n aantal sokkerklubs hul oorsprong te danke aan krieketspelers wat probeer het om sokker te speel in ’n manier om gedurende die wintermaande fiks te bly. Derby County is in 1884 as ’n tak van die Derbyshire graafskapkrieketklub gestig; beide Aston Villa (1874) en Everton (1876) is deur lede van kerklike krieketspanne gestig. Sheffield United se Bramall Lane-krieketveld was van 1854 af die tuiste van die Sheffield-krieketklub en daarna van Yorkshire; dit is eers in 1862 weer vir sokker gebruik en is van 1889 tot 1973 deur Yorkshire en Sheffield United saam gebruik.

In die laat 19de eeu is ’n voormalige krieketspeler, die Engels-gebore Henry Chadwick uit Brooklyn, New York, gekrediteer met die ontwerp van die bofbalbokstelling wat hy vir die verslag oor wedstrydgebeurtenisse van die kriekettelkaart aangepas het. Die eerste bokstelling het in ’n 1859-uitgawe van die Clipper verskyn. Die statistiese rekord is so sentraal in die sport se “historiese essensie” dat daar soms na Chadwick verwys word as “die vader van bofbal” omdat hy die gewildheid van die sport in sy vroeë dae gefasiliteer het.

Die invloed van krieket en ander Engelse sportsoorte in Brits-Indië het in die 1920’s tot die standardisering van plaaslike sportsoorte gelei. In die 21ste eeu het die Indiese Premierliga se sukses ook die groei van ander sportligas in Indië aangewakker, met sommige van die inheemse sportsoorte wat verder gemoderniseer word, byvoorbeeld die gewilde Pro Kabaddiliga.

Sien ook

• Die Vereniging van Krieketstatistici en -geskiedkundiges

Bronnelys

• (en) Charles Williams (2012). Gentlemen & Players – The Death of Amateurism in Cricket. Londen: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-7538-2927-1.
• (en) John Major (2007). More Than A Game. Londen: HarperCollins. ISBN 978-0-00-718364-7.
• (en) Roy Morgan (2007). The Encyclopedia of World Cricket. SportsBooks Ltd. ISBN 978-1-899807-51-2.
• (af) Isabelle Uys (2007). Feitegids: ’n Kernensiklopedie. Kaapstad: Pharos Woordeboeke. p. 452. ISBN 978-1-86890-065-7.
• (en) Timothy J. McCann (2004). Sussex Cricket in the Eighteenth Century. Lewes: Sussex Record Society. ISBN 0-85445-055-6.
• (en) Ramachandra Guha (2002). A Corner of a Foreign Field: The Indian History of a British Sport. Londen: Picador. ISBN 0-330-49117-2.
• (en) Dan Goldstein (2000). The Rough Guide to English Football (2000–2001). Londen: Rough Guides. ISBN 1-85828-557-7.
• (en) David Underdown (2000). Start of Play. Londen: Allen Lane. ISBN 0-7139-9330-8.
• (en) Derek Birley (1999). A Social History of English Cricket. Londen: Aurum Press Ltd. ISBN 1-85410-710-0.
• (en) John Nyren (1998) [eerste uitgawe in 1833]. Ashley Mote (red.). The Cricketers of my Time. Londen: Robson Books. ISBN 1-86105-168-9.
• (en) Chris Harte (1993). A History of Australian Cricket. Londen: Andre Deutsch. p. 175. ISBN 0-233-98825-4.
• (en) Barclays (1986). E. W. Swanton (red.). Barclays World of Cricket. Londen: Willow Books. ISBN 0-00-218193-2.
• (en) Rowland Bowen (1970). Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World. Londen: Eyre & Spottiswoode. ISBN 978-0-413-27860-9.
• (en) Harry Altham (1962). A History of Cricket, Volume 1 (to 1914). Londen: George Allen & Unwin.
• (en) Roy Webber (1960). The Phoenix History of Cricket. Londen: Phoenix House Ltd.
• (en) F. S. Ashley-Cooper (1900). At the Sign of the Wicket: Cricket 1742–1751 – Cricket: A Weekly Record of the Game. Londen: Cricket Magazine. OCLC 28863559.
• (en) Arthur Haygarth (1862). Frederick Lillywhite's Cricket Scores & Biographies, Volume 1 (1744–1826). Londen: Frederick Lillywhite.

Eksterne skakels

• (en) Internasionale Krieketraad (IKR)
• (en) ESPNcricinfo – statistieke en rekords
• (en) "Cricket". Encyclopædia Britannica. Besoek op 17 Mei 2026.
• (en) What Is Cricket? Get to know the sport deur die Internasionale Krieketraad