Afrikaners

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Hierdie artikel handel oor die groep mense. Vir inligting oor die beesras, sien Afrikanerbees.
Afrikaners
Andries Pretorius.jpgJan SmutsPetrus Jacobus JoubertCharlize Theron
Totale bevolking: 2 710 461
Belangrike bevolkings  in: Suid-Afrika, Namibië, Swaziland en voorheen Zimbabwe.
Immigrasie: VK, Nieu-Seeland en Australië.
Taal: Afrikaans
Geloofsoortuiging: Christene (Protestante)
Verwante etniese groepe: Nederlanders en Vlaminge. Ook Kleurlinge, (Rehoboth) Basters, Griekwas, Engelse, Duitsers, Franse.

Meestal word na Afrikaners verwys as blanke mense wat in Suidelike Afrika woon en wat Afrikaans as moedertaal gebruik. In die verlede is ook eienskappe met Afrikanerskap in verband gebring, soos volkstrots, morele standaarde, taaltrots en 'n affiniteit met die geskiedenis van die Afrikaner en die Boererepublieke soos die Zuid-Afrikaanse Republiek en die Republiek van die Oranje-Vrystaat, asook die Kaapkolonie.

Die Afrikaners het in die verlede na hulself verwys as Hollandssprekendes, die Hollandssprekende bevolking of Hollandssprekende Afrikaners. Voor 1925 is byna altyd na die Afrikaners verwys as Hollandssprekende Afrikaners, want in die tyd is ook soms verwys na Engelssprekende Afrikaners. Tussen 1925 en die Tweede Wêreldoorlog is nog dikwels na die Afrikaners verwys as Hollandssprekende Afrikaners. Ná die Tweede Wêreldoorlog het die benaming Afrikaanssprekende Afrikaner skering en inslag gevind. Vandag word slegs na Afrikaners verwys.

Oorsprong van die woord[wysig]

Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.

Volgens oorlewering is die woord die eerste keer in 1707 deur ene Hendrick Bibault geüiter in sy uitspraak "Ik ben een afrikander!". Hy het egter bedoel dat hy "van Afrika" is en homself nie meer as 'n Europeër beskou nie. Teen die middel van die negentiende eeu word die woord egter meestal gebruik om na blanke Afrikaans-sprekendes te verwys.

Voorouers[wysig]

Die tradisionele beskouing is dat Afrikaners van Duitse, Franse, Nederlandse en Vlaamse afkoms is, alhoewel heelwat immigrante uit Brittanje en ander Europese lande binne enkele geslagte ondertrou en verafrikaans het en dus hulself as Afrikaners beskou.

Omstrede "navorsing" van Heese beweer dat Afrikaners die afstammelinge is van mense wat reeds sedert die laat sewentiende en agtiende eeu in die Kaapse Verenigde Oos-Indiese Kompanie (VOC)nedersetting bymekaargekom het. VOC amptenare, latere Vryburgers en sogenaamde "Vry Swartes" het met vroue uit Europa, uit die Ooste en uit Afrika ondertrou.

Volgens hierdie teorie sou Afrikaners se stammoeders Khoi en slawevroue insluit, soos Krotoa as beweerde stammoeder van Paul Kruger, Jan Smuts en FW de Klerk. Die familiename Greeff en Basson se stammoeder sou dan Ansela van Bengale wees, en die van die Snymans, Catharina van Bengale.

Afrikaners en Boere[wysig]

Daar word soms na blanke Afrikaners verwys as Boere. Die woord Boere is 'n verwysing na die feit dat die inwoners van die Boere-republieke uit die negentiende eeu hoofsaaklik landbouers was. Die meeste blanke Afrikaans-sprekendes is egter nie meer landbouers nie en woon in stede en dorpe, waar hul kultuur baie in gemeen het met dié van Engelssprekende blanke Suid-Afrikaners.

'n Ander siening word gehuldig dat die terme 'n politieke inhoud het: Die Boere het gestreef na onafhanklikheid van Europa en is as konserwatief en weens hul pioniersbestaan as ru en onbeskaaf gebrandmerk, terwyl die Afrikaner juis sy verbintenisse met Europa en die hogere Europese/Britse kultuur nagevolg het; dus pro-Brits en liberaal. Dit is egter 'n problematiese stelling, want ondanks politieke sentiment het erflating van eiendom, soos plase, tog 'n groot rol gespeel met betrekking tot die migrasiepatrone. Die eerste teken van volkseenheid het eers tydens die Tweede Vryheidsoorlog begin plaasvind, want die Boere was inherent familielede van die Kaaps-Hollandse Kolonialers (Afrikaners). Sommige van die Kolonialers word gevang en, omdat hulle hul eed van trou aan die Koningin verbreek het, word doodgeskiet; ander wat van trou aan die Boere verdink word, ondergaan dieselfde lot. Die wat na die vredesluiting na die Kolonie terugkeer en daarvan bewys kon word dat hulle teen Britse troepe geveg het, verloor weens hoogverraad hul kiesreg vir 'n aantal jare of vir altyd; altesaam 'n beduidende 10 000 persone.[1]Sedert die Uniewording het die skeiding tussen Afrikaner en Boer begin verdwyn. Hierdie band is deur die Groot Depressie en die daaropvolgende Nasionalisme in die 1950's verstewig. Afrikaner, het in die politiek voorkeur geniet as iemand modern en vooruitstrewend, terwyl Boer ietwat gestigmatiseer gebly het.

Selfs al sou Afrikaner en Boer as twee afsonderlike volke beskou word, bly dit 'n onmoontlike taak om op grond van sy voorkoms, taalgebruik, godsdiens of moderne volkskultuur 'n blanke Afrikaanssprekende te kategoriseer – alleenlik stamboomnavorsing kan dit uitwys.

Afrikaners en Afrikaanses[wysig]

Vanweë die assosiasie van die woord Afrikaner met ras, word die woord soms afgewissel met woorde Afrikaanse, Afrikaans-spreker en Afrikaans-sprekende om na enige Afrikaans-sprekende Suid-Afrikaner (ongeag sy kleur) te verwys. Afrikaanses is 'n verwysing na almal wat Afrikaans praat, terwyl Afrikaners na 'n etniese groepering binne die taalgemeenskap is. Hierdie etniese identiteit word versterk deur 'n gemeenskaplike historiese en christelike wêreldbeskouing. Mense wat verskil van hierdie wêreldbeskouing verkies gewoonlik ook om nie as Afrikaner gesien te word nie.

Taal[wysig]

Republiekwording in 1961 hier op Kerkplein in Pretoria gevier.

Die Afrikaners het sedert 1652 Nederlands as kultuurtaal gebruik, maar verskillende Afrikaanse dialekte as omgangstaal gebruik. In 1925 is Afrikaans grondwetlik aan Nederlands gelykgestel, wat beteken het dat Afrikaans amptelike status verkry het. Die grondwet van 1961 het Afrikaans erken as amptelike taal naas Engels, maar in 'n subklousule is bepaal dat by Afrikaans ook Nederlands bedoel word. In die grondwet van 1983 is slegs Afrikaans en Engels as amptelike tale erken.

Letterkunde[wysig]

Die Afrikaanse letterkunde is deur 'n ryk verskeidenheid van Afrikaners en andere opgebou en is van die mees-vertaalde werke uit Afrika. Name soos CJ Langenhoven, Totius, NP van Wyk Louw en DJ Opperman is bekend in die letterkunde van die vorige eeu, terwyl Deon Opperman 'n voorbeeld is van 'n eietydse skrywer wat plaaslik en internasionaal sukses behaal.

Musiek[wysig]

'n Groot verskeidenheid musiek is al deur Afrikaners gekomponeer. Daar is ook tradisionele Boeremusiek en -danse (Volkspele) wat deur toegewyde geesdriftiges in tradisionele drag beoefen word. Hedendaags is ligte Afrikaanse musiek en toenemend Afrikaanse rock gewild onder oud en jonk. Afrikaans word bykans in elke genre gebruik: Vanaf populêre musiek (byvoorbeeld Kurt Darren) tot rock (byvoorbeeld Johannes Kerkorrel), punk, industriële musiek (byvoorbeeld Battery9), en metal (byvoorbeeld K.O.B.U.S.!).

Geskiedenis en tradisie[wysig]

Afrikaners deel 'n geskiedenis en tradisie wat strek vanaf die stigting van 'n verversingstasie deur Jan van Riebeeck in 1652, die Groot Trek, die Tweede Vryheidsoorlog en Republiekwording verteenwoordig.

Kookkuns[wysig]

'n Tipiese braai op 'n klein braaier.

Afrikaners beskik oor 'n eie kookkuns wat as Boerekos bekend staan. Die kookvorm het ontwikkel vanuit Europese kooktradisies, gepaardgaande met plaaslike bestanddele, kulturele vermengings en nuutskeppings. Van Tipiese boerekosgeregte sluit in: potjiekos, biltong, droëwors, koeksisters en melktert. Om braaivleis te hou in die buitelug is 'n universele gewoonte wat deur Afrikaners wêreldwyd beoefen word.

Godsdiens[wysig]

In die verlede was die meeste Afrikaners gereformeerde Christene wat in die sogenaamde drie susterkerke gegroepeer was, met die gereformeerde beskouings van die Sinode van Dordrecht van 1618/19 as teoretiese gemeenskaplike basis, maar met verskille in uitlewing hiervan. Hierdie tradisie is egter besig om te verdwyn en sommige Afrikaners is besig om te verengels en/of oor te skakel na charismatiese kerke. Daar kom ook meer openlike ateïste onder Afrikaners voor. Sommige individue hang ander godsdienste aan soos Boeddhisme en Islam. Heelwat Afrikaners beskou egter steeds die Calvinistiese wêreldbeskouing as 'n integrerende deel van die Afrikaneridentiteit, alhoewel slegs 40% van Afrikaners nog amptelik lidmate van gereformeerde kerke is[2] en 'n heelwat kleiner persentasie gereeld eredienste bywoon. Volgens 'n aanlyn-opname deur Volksblad in Augustus 2012 beweer 65% van Afrikaners dat hulle gereeld kerk toe gaan[3], alhoewel die ware syfer waarskynlik laer as 40% is. Teen Februarie 2015 het net 38% van Afrikaners nog beweer hul gaan weekliks kerk toe.[4]

In 1838 is 'n gelofte aan God afgelê toe die Voortrekkers uitwissing in die oë gestaar het deur 'n oormag Zoeloes onder Dingaan. Op 16 Desember 1838 het die Voortrekkers die Zoeloe-magte verslaan by die Slag van Bloedrivier. Volgens die Gelofte erken die Voortrekkers dat hulle dit nie uit eie krag sou kon doen nie, en word die dag tot vandag nog herdenk, gewoonlik met feesgeleenthede wat 'n erediens en 'n feesrede (toespraak vir die geleentheid) insluit. Daar is Afrikaners wat die gelofte nie meer ag nie en die tradisionele Christen-kultuur wat die Afrikaner vir so lank gekenmerk het, verlaat. In 'n onlangse meningspeiling in Die Burger (Januarie 2013), het 'n meerderheid Afrikaners aangedui dat hulle gekant is teen 'n privaat Bybelskool se reg om teen praktiserende homoseksueles te diskrimineer in terme van hul toelatingsbeleid.[5]

'n Ander opname in Februarie 2013 het getoon minder as 'n derde van Afrikaners beweer hulle hou nog huisgodsdiens.[6]. Tog word daar steeds baie aandag in die media gegee aan wat in sinodale vergaderings van die susterskerke gebeur sodat die doen en late van die Nederduits Gereformeerde Kerk (NG Kerk), die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika (GKSA) en die Nederduits Hervormde Kerk (NHK) steeds 'n belangrike rol in die denke van Afrikaners speel.

Heel dikwels verminder die Afrikaner nie die besoeke aan of verlaat die kerk weens sekularisering, afvalligheid of geloofsversaking van die individu nie, maar juis om sielebehoud - die probleme is dikwels in die georganiseerde kerk self te vinde. Daar is hoofsaaklik twee verskynsels wat aanstoot gee:

1. Die insypeling van die liberalisme as vryheidsleer in die kerk. Die liberaliste huldig in breë trekke dieselfde gedagtes, leringe en metodes, hoewel nie al die leringe en voorskrifte aanvaar word nie, net soos konserwatiewes kenmerkende liberale idees aanvaarbaar sal vind. Hoewel die liberaliste uiteenlopende, selfs teenstrydige gedagtes mag ondersteun, staan hulle in hoofsaak tot die beskouing dat die mens in sy wese buigsaam en veranderbaar is; dat sy vermoë tot ontwikkeling onbeperk is; en dat daar geen innerlike versperring tot die verwesenliking van 'n "goeie" samelewing bestaan nie, dit wil sê 'n samelewing van vrede, vryheid, voorspoed en geregtigheid.[7] Struikelblokke in die weg van die "goeie" samelewing is onkunde en slegte of verkeerde instellings, beide waarvan hulle wortels in foute en onregverdighede van die verlede het, in oorgeërfde gebruik en tradisie.[7] Om nou van hierdie onkunde ontslae te raak, is algemene onderwys, wat op rede gegrond is, nodig. Die taak van die onderwys is om die gees te bevry van bygeloof, vooroordeel, voorgevoel, gewoonte, gebruik en godsdiens, dit wil sê - alles wat nie met die verstand verklaar of geregverdig kan word nie (al is veelal huidige wetenskaplike artikels, ensiklopediese werke en joernalistiek/massamedia self nie gevrywaar van blote onbeproefde en/of postmoderne veronderstellings, denkfoute, aannames, skepping van nuwe mites/wolhaarstories, suiwer politiekpraat, veralgemenings, die bevooroordeelde uitkies (cherrypicking) van bronne en feite, die weglaat/negering van geskiedkundige bevindings, swak metodiek of slaafse tydsgeesbohaai/sensasie om winsmotief of strelende gewildheid onder die menigte nie). Onderwys mag nie gebruik word om "goeie burgers" te kweek nie, nie om die weg tot saligheid en heiligmaking aan te dui nie, of die sin van die lewe te leer nie, ook nie om 'n volk of ras of geloof se tradisie en voorskrifte oor te dra nie. Want, so word geglo, die "regte" onderwys sal elke kind vanself mos 'n "goeie burger" maak.[7]
Vir die liberalisme kom 'n kind naak (tabula rasa) skool toe, sonder vooroordeel ten opsigte van kleur, geloof, ras, gesin of volk en met die kiem van redelikheid in hom. Onderwerpe wat in die leerplanne voorkom en nie op die rede gegrond is nie, mag slegs onbetrokke aan die leerlinge voorgelê word, suiwer volgens die feite en die rede. Langs dié weg, so word geglo, word onkunde uitgeskakel.[7]

Terwyl die Protestante Afrikaner moontlik die vinger na die Rooms-Katolieke Kerk sal wys as die vermolming van uitgediende heidense gebruike of blote godslastering (soos die Mariaverering[8]), maak die Protestante Afrikaanse kerke weer die deur oop vir 'n selfs groter spreekwoordelike kanker - die liberalisme ondermyn en vreet die godsdiens en geloof in God van binne die kerk self op (want die liberalisme toon géén verdraagsaamheid teenoor geloof of godsdiens nie), verbrokkel die Christendom, saai tweedrag en werk volkseenheid en nasiebou teen.[7] Die Rooms-Katolieke Kerk, daarenteen, duld géén liberalisme nie.[9] In die vroeë 1900's was die konserwatiewe Afrikaner/Boer deur die Protestante Nederlandse Christene dikwels as "Orthodox" beskou[10], terwyl die liberalisme lankal by die Protestante Nederlandse kerke die norm was.[11] Die uitkoms van die liberalisme in die Protestante kerke van Nederland spreek vanself: Nederland, wat vroeër as 'n Protestante land beskou is (in 1849 was 55% van Nederland Hervormd, 38% Rooms-Katoliek, 7% ander Protestante denominasies en 0% kerkloos), is in 2013 oorwegend kerkloos (47%), gevolg deur die grootste Christelike denominasie, die Rooms-Katolieke kerk (26%, waarvan 5% die kerk maandeliks bywoon). Slegs 'n handjievol geregistreerde Protestante van splintergroepe het oorgebly (altesaam 26%).[12]Die hoeveelheid Rooms-Katolieke lidmate het in Nederland dus oor 'n tydperk van 164 jaar met 12% gedaal, terwyl die Protestante kerke met drie keer soveel (36%) gedaal het.

Die liberalisme baan ook die weg in die kerk oop vir "alternatiewe" giere en akademiese strominge met 'n kort opbloeileeftyd wat 'n reeds soutelose teologie moet volstop - soos die New Age-denkrigtings, welvaartprediking, Kingdom Now, en radikale ekologie (dat die dier en mens gelyk is). Die sekulêre samelewing lei dus die kerk, en nie die geestelike kerk die samelewing meer nie.

2. Die sekularisering en totstandkoming van die lekker kerk. Reeds in 1909 skryf die Nederlandse geskiedkundige Molsbergen in Onze Eeuw sy bevindings omtrent Suid-Afrika, waarin daar ook uitgebrei word oor die predikantwese wat in 'n "maklike beroep" kan ontaard[13]

Cquote1.svg

Ongetwijfeld is Zuid-Afrika een land met een groote toekomst, mits ieder hard, héél hard, werkt en zijn plicht doet; als niet gezworen wordt bij het hier klassieke: ‘alles sal rech kom,’ wat ook uitkomt, maar dikwijls is het ‘op een manier,’ zooals men hier zegt: het is er ook soms naar! Vrij algemeen houdt men van een gemakkelijk leventje en tot nu toe was de strijd om het bestaan niet zoo zwaar en noopte onderlinge wedijver niet tot het inspannen van alle krachten. Die gemakzucht is een karaktertrek, die Zuid-Afrika veel schade zou kunnen brengen. De aandacht van jong-Afrika moet gevestigd worden op nog andere dan de aangename en geldelijk zeer voordeelige beroepen. Een paar jaren geleden konden kandidaten voor het hooger examen in hollandsch, uitgeschreven door den Taalbond, een opstel inleveren over: ‘Wat ik worden wil.’ De meerderheid had roeping voor predikant, prokureur, veeboer, terwijl bij de laatste twee professies werd meegedeeld, dat er zooveel geld mee te verdienen was zonder veel moeite en, teekenend voor de vrijheidsliefde, zonder dat men aan een ander ondergeschikt was. De veeboerderij werd, als het gemakkelijkste, gesteld boven wijnbouw of korenbouw. Slechts enkelen gevoelden roeping voor de zending of het onderwijs.

Op het oogenblik is er nog een tekort aan predikanten, maar dit zal over eenige jaren wel veranderen en zullen er meer predikers dan standplaatsen zijn. Vele ouders zien gaarne een hunner zonen op den preekstoel. Het ambt is in Zuid-Afrika in eere boven alle andere, geeft ontzaglijk veel invloed in wijden kring en is geldelijk een der best betaalde. Het aantal studenten in de theologie neemt jaarlijks sterk toe, en in velen hunner is er waarlijk roeping en geen pressie van buitenaf.

Cquote2.svg

Omtrent 'n eeu later bevind heelwat van die Afrikaner-kerkverlaters dat die Afrikanerkerk 'n mensgemaakte, siellose struktuur geword het wat slegs deur geld aangedryf word en die hoeveelheid "siele" bo die sielversorging stel. Afgesien van die groot predikantsalaris en pastorietoelae, spandabelrige motortoelae, kerketes en ander byvoordele by sekere gemeentes, is daar bykomstige sekretaresses, skoonmakers, sekuriteitswagte, tuiniers en ander onderhoudskostes wat gedra moet word, asook gassprekers en kunstenaars wat 'n ruim fooi verwag en topakkommodasie verlang wat alles geld kos. Die aanvraag na geld word weer verder verswaar deur duur klankstelsels, musiekinstrumente, gordyne, sitplekke en ander toerusting en luukshede. Bykomend is daar finansiële verpligtinge teenoor die ring, die hoofbestuur, die hoofkantoor van die Kerk. Party kerke het ook beleggings in woonstelblokke, huise of winkelsentrums, of verkoop selfs satellietkerke waarvan die lidmaattal te min geword het. Die eintlike behoeftiges - die wees, die siekes, die weduwee en die vreemdeling - word nie meer na omgesien nie. Die sendingveld geniet ook weinige aandag. In wese het so 'n kerk 'n sosiale klub en vermaaklikheidsentrum geword deurspek met mensgemaakte dogma wat in tradisie vasgeval het. Die gewetensbeswaardes distansieer hul van hierdie bedrywe, woon die kerk minder by, en verlaat oplaas stilweg so 'n organisasie.[14]

Sport[wysig]

Afrikaners beoefen 'n verskeidenheid sportsoorte, maar deur hul geskiedenis het hulle veral uitgeblink in atletiek, boks, swem, hengel, tennis en rugby. Hedendaags het fietsry, motorresies, krieket, karate, stoei en gholf as sporte bygekom waarin Afrikaners gedy.

Argitektuur en meubels[wysig]

In die vroeë dae van die Kaap het Afrikaners 'n unieke Kaaps-Hollandse boustyl ontwikkel, en daarmee saam meubels van stinkhout en geelhout aangekoop of vervaardig. Die verwoesting wat die Britse magte tydens die Tweede Vryheidsoorlog in die Transvaal en die Vrystaat aangerig het, het 'n groot deel van veral die landelike meublement vernietig, sodat daar in hierdie gebiede min 19de eeuse meubels bestaan en die huishoudelike voorkoms van baie Afrikanerfamilies 'n 20ste eeuse begin het.

In die meer onlangse tyd was daar die Pretoriase skool van argitektuur wat ná die Tweede Wêreldoorlog 'n inheemse modernistiese argitektuur geskep het. Baie voorbeelde hiervan is in die Pretoriase middestad te vinde. Van die mooiste moderne woonhuise in Suid-Afrika is deur Afrikaner-argitekte soos Gawie Fagan, Louis Louw, Achilles Apostollelis en Sam Pellisier ontwerp. Die nuutste argitektoniese neiging wat veral in die noorde van Suid-Afrika ontstaan het en algaande suid uitgebrei het, is die bou van "Boere-Toskaanse" huise, oftewel huise met 'n verlangse Italiaanse karakter. Hedendaagse meubelment is in lyn met goedkoper Westerse neigings wat leer of nagemaakte leer of lapmeubels insluit.

Kultuur en monumente[wysig]

Afrikaners het 'n verskeidenheid van monumente in Suid-Afrika opgerig wat hul kultuur-historiese erfenis uitbeeld. Voorbeelde hiervan is die Voortrekkermonument in Pretoria, die Eerste Taalmonument in Burgersdorp, die Afrikaanse Taalmonument in Paarl, die Hugenotemonument in Franschhoek, die Bloedriviermonument naby Newcastle en die Vrouemonument in Bloemfontein.

Skole en universiteite[wysig]

Afrikaners het die Britse tradisie van uniforms en dissipline oorgeneem en 'n verskeidenheid skole opgebou, feitlik in elke dorp met 'n Afrikanerbevolking in die land. Tot onlangs het die Afrikaanse kultuur in elke skool gebloei, met operettes, toneelspel, voordragte, koorsang, musiek, kunswedstryde, die studie van letterkunde, en ander bedrywighede. Die verengelsing van die samelewing het egter sy tol begin eis, met menige skole wat verengels het, dissipline en tradisies wat meer en meer uitsterf en kulturele bedrywighede wat as gevolg van 'n doelbewuste onderwysbeleid deur die huidige regering in Suid-Afrika uitsterf. Baie Afrikaners het begin om ook hul kinders in veral Engelsmedium-privaatskole in te skryf, terwyl daar met privaatinstellings soos Curro 'n groter aanbieding vir privaatskole met 'n mate van geleentheid vir Afrikaanse onderrig is. Baie Afrikaners is steeds tevrede met van die Afrikaanse staatskole, veral die sterker skole in Pretoria, wat hulle momentum uit die vorige regeringstydperk (voor 1994) behou het, hoewel die druk van staatsvoorskrifte onsekerheid oor die gehalte van die onderwys veroorsaak.

'n Gedeelte van die Afrikanervolk se sterk behoefte aan eie identiteit het die stigting van Christelik-Volkseie Onderwys (CVO) skole wat in verskillende dele van die land is en as 'n alternatief tot staatskole gestig is, tot gevolg gehad. Die skole werk saam in die Beweging vir Christelik-Volkseie Onderwys, afgekort as "BCVO". Daar is ook enkele skole wat losweg binne die Instituut vir Christelike Onderwys (ICO) gegroepeer is en sterk klem plaas op gereformeerde belydenis in die onderwys. Aangesien gereformeerdheid en Afrikaanstaligheid sterk saamval in Suid-Afrika, is hierdie skole ook in wese Afrikaans, hoewel hierdie groepering uitdruklik nie gesien wil word as Afrikanerskole nie. Beide hierdie groeperinge van skole werk binne die raamwerk van die staatskurrikulum, maar volg 'n christelike onderwysplan, lewer onderrig in Afrikaans, en in die BCVO se geval, word geskiedenis vanuit 'n Afrikaner-perspektief aangebied.

AROS, die selfstandige onderwysersopleidingsinstansie wat noue bande met die Gereformeerde Kerke van Suid-Afrika (GKSA) het, is nog 'n meestal Afrikaanse onafhanklike onderwysinstelling wat in die onlangse geskiedenis tot stand gekom het. Ander name soos die Suid-Afrikaanse Onderwysersunie (SAOU) en Impakonderwys word ook Afrikaner-onderwys gesien, wat aantoon dat daar heelwat inisiatief en 'n liefde vir onderwys onder Afrikaners is, hoewel hierdie organisasies tweetalig (Afrikaans en Engels) diens lewer. Daar is ook 'n privaatmaatskappy, indicato met 'n onafhanklike vakgerigte kurrikulum in Afrikaans.

Solidariteit, 'n vakbond wat oorspronklik as die Blanke Mynwerkersunie bekend gestaan het, is in Afrikaanse tersiêre onderrig betrokke met Sol-Tech vir tegniese opleiding, en Akademia wat diploma- en graadkursusse aanbied. Solidariteit se Helpende Hand-afdeling is betrokke by maatskaplike hulp aan skoolkinders, en het in 2014 aangekondig dat hulle meer aktief by skoolonderwys se akademiese kant betrokke gaan raak.

Verspreiding van destydse en hedendaagse Afrikaners[wysig]

Na die Tweede Vryheidsoorlog het baie Afrikaners 'n soort wanderlust in hulle voel opkom en weggetrek uit hul geboorteland: hulle het weggetrek na Duits-Suidwes-Afrika, na Gazaland (Melsetter), na Oos-Afrika, Uganda en Argentinië. Die Generaals se hoofdoel was om die volk nou bymekaar te hou: met alle oorredingskrag word die emigrasie teëgehou en so het baie van die Afrikanerdom bymekaar gebly, wat, so is gereken, andersins spoedig tot die Portugese of Duitse volk sou geassimileer het. In Argentinië was die kwyning van Afrikaanssprekendes in 1910 reeds merkbaar.[15]

Tans is daar ongeveer 2,7 miljoen tot 3 miljoen Afrikaners wat oor die volgende lande verspreid leef: Suid-Afrika, Namibië, Australië, Nieu-Seeland, Engeland, Kanada, VAE, VSA en Nederland. Die grootste gedeelte (2,5 miljoen) kom in Suid-Afrika voor, terwyl daar beraam word dat 300 000 tot 400 000 Afrikaners permanent of tydelik in die buiteland woon.

Verwysings[wysig]

  1. De Kaapkolonie en de Boeren-Oorlog, 1899. - De Zuid-Afrikaanse oorlog van 1899 en volgende jaren bleef niet zonder invloed op de Kaapkolonie. Veel Kaapkolonisten, door familie en geschiedenis nauw verbonden met de oorlogvoerende stamverwanten, vatten de wapenen op en vochten tegen de britse troepen. Sommigen van hun werden gevangen en, omdat ze hun eed van trouw aan de Koningin hadden gebroken, doodgeschoten; anderen van wie de trouw verdacht werd ondergingen hetzelfde lot. Allen, die na de vrede in de Kolonie terugkeerden en waarvan bewezen kon worden dat ze tegen britse troepen hadden gevocht en, verloren wegens hoogverraad hun kiesrecht voor een aantal jaren of voor altijd, bijelkaar ruim 10,000 personen. Geschiedenis van Zuid-Afrika voor schoolgebruik; saamgesteld op verzoek van De Zuid-Afrikaanse Taalbond, De Zuid-Afrikaanse Onderwijzers Unie en De Afrikaanse Christelike Vrouwen Vereniging door Godée-Molsbergen., E.C, Hoogleraar in de geschiedenis aan het Victoria College te Stellenbosch lid van het historisch genootschap te Utrecht. 1910. Londen:Longmans, Green en Co. Bl. 101.
  2. http://www.rapport.co.za/Weekliks/Nuus/Krisis-kom-vir-lee-kerke-20140111
  3. www.volksblad.com – Stem
  4. www.dieburger.com – Stem
  5. www.beeld.com – Stem
  6. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Boshoff, C.W. , Jooste, C.J., Marais, M.R., Viljoen, D.J. 1989. Die liberalisme se vryheidsleer. In: Die Volkstaat as Afrikanerbestemming. Pretoria: Die Suid-Afrikaanse Buro vir Rasse-aangeleenthede (SABRA), bl. 3-6.
  7. BibleGuidance.co.za: RKK en die Bybel
  8. Catholic Encyclopedia s.v. Liberalism
  9. P.N. van Kampen & zoon. 1934. Oude tijden in Natal en Transvaal. De Gids, Jaargang 9
  10. Giliomee, Hermann. Die Afrikaners: 'n Biografie. Kaapstad: Tafelberg: ...Van der Lingen het groot besware teen sulke pro-Britse standpunte gehad, maar in sekere opsigte kon hy met die jonger konserwatiewe saamgaan. So 'n saak was die behoefte aan 'n plaaslike teologiese skool. Hollandse universiteite was geneig om liberale teoloë op te lewer. As Nederland die enigste plek sou bly waar Afrikaners vir predikant kon studeer, was dit heel moontlik dat die Kaapse kerk ook liberaal sou word. By die Kaapse sinode van 1857 het N.J. Hofmeyr in 'n sleuteltoespraak 'n plaaslike kweekskool bepleit. Die liberale het dit onmiddellik as 'n groot bedreiging beskou. By dié sinode het 'n vooraanstaande liberaal, dr. A.N.E. Changuion, teen 'n plaaslike kweekskool gepraat. Hy het betoog dat hierdie kweekskool dalk "reaksionêre teoloë, semi-verligte mense en semi-beskaafde lede van die gemeenskap" sou oplewer ...
  11. Centraal Bureau voor de Statistiek: Kerkelijke gezindte en kerkbezoek; vanaf 1849; 18 jaar of ouder (1998-2009)
  12. E.C. Godée Molsbergen. 1909. Kaapsch allerlei. Onze Eeuw. Jaargang 9. bl. 221-222.
  13. Van Zijl, James. 2011. Die egte en misleide Christelike kerk. Stanger Christian Centre.
  14. Voormannen raden de trek af. - Geen wonder dat velen toch nog de oude trek-lust in zich voelden opkomen, en wegtrokken uit het land waar ze geboren waren; dat ze wegtrokken naar Duits-Zuid-West-Afrika, naar Gazaland (Melsetter), naar Oost-Afrika, Oeganda, ja zelf over zee naar Argentinië. Dit leek die voormannen een verkeerde beweging; met alle overredingskracht werd dit trekken tegengehouden en zo werden velen voor het volk behouden, die anders spoedig tot Portugezen of Duitsers zouden geworden zijn. In Argentinië is het verlorengaan voor de Hollands sprekende stam reeds merkbaar. Geschiedenis van Zuid-Afrika voor schoolgebruik; saamgesteld op verzoek van De Zuid-Afrikaanse Taalbond, De Zuid-Afrikaanse Onderwijzers Unie en De Afrikaanse Christelike Vrouwen Vereniging door Godée-Molsbergen., E.C, Hoogleraar in de geschiedenis aan het Victoria College te Stellenbosch lid van het historisch genootschap te Utrecht. 1910. Londen:Longmans, Green en Co. Bl. 160.

Bronne[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Afrikaners (kategorie)
  • AJ Boeseken: Slaves and Free Blacks at the Cape. 1658–1700, bl. 28, 41, 89-91, 97, 113.
  • GC de Wet: Die Vryliede en Vryswartes in die Kaapse Nedersetting. 1657–1707, bl. 102,175, 207, 208, 211, 212-215.
  • HF Heese: Groep Sonder Grense. bl. 52.
  • Karel Schoeman, Armosyn van die Kaap: Die wêreld van 'n slavin, 1652–1733. bl. 215, 646-649, 682.
  • Kaapstad se kerk doopboek.
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal.
Etniese groepe in Suid-Afrika Flag of South Africa.svg

AfrikanersAnglo-AfrikaneAsiateBasothoGriekwasKaap-MaleiersKhoisanKleurlingeNdebelesSwazi'sTsongasTswanasVendasXhosasZoeloes