Uruguay
|
|||||||||||||
| Nasionale leuse: Libertad o Muerte (Afrikaans: Vryheid of Dood) |
|||||||||||||
| Volkslied: 'Orientales, la Patria o la tumba' | |||||||||||||
.svg) |
|||||||||||||
| Amptelike taal | Spaans | ||||||||||||
| Hoofstad | Montevideo 34°53′ S 56°10′ W |
||||||||||||
| Grootste stad | Montevideo | ||||||||||||
| Politieke bedeling | Presidiale republiek | ||||||||||||
| Regeringsvorm | Tweekamerstelsel Direk verkose president |
||||||||||||
| Staatshoof | José Mujica | ||||||||||||
| Visepresident | Danilo Astori | ||||||||||||
| Oppervlakte - Totaal - % water |
Gelys 90de 176 215 vk km 1,5% |
||||||||||||
| Bevolking - Sensus van 2002 - Maart 2010 (skatting) - Bevolkingsdigtheid |
Gelys 128ste 3 399 237 3 430 000 19,5/vk km (Gelys 156ste) |
||||||||||||
|
|||||||||||||
| BBP (2008) Totaal (KKP) BBP per capita (KKP) Werkloosheid |
$42,624 miljard (90ste) $12 784 (67ste) 7,3% (2008) |
||||||||||||
| MOI (2007) |  0,865 (hoog) (47ste) |
||||||||||||
| Gini-koëffisiënt (2006) | 45,2[1] (hoog) | ||||||||||||
| Geldeenheid | Uruguaanse Peso ($) (UYU) | ||||||||||||
| Tydsone | UTC -3 Somertyd UTC -2 |
||||||||||||
| Internet TLD | .uy | ||||||||||||
| Skakelkode | +598 | ||||||||||||
|
|||||||||||||
Uruguay is 'n klein land in Suid-Amerika. Dit word begrens deur Brasilië in die noorde, Argentinië met die Uruguayrivier in die weste, die Río de la Plata in die suidweste en die Atlantiese Oseaan in die suidooste. Omtrent die helfte van die bevolking woon in die hoofstad Montevideo.
Die land is die tweede-kleinste in Suid-Amerika, en een van die mees stabiele. Dit het vir 'n lang tydperk 'n soort bufferstaat tussen die gebiede van die koloniale moondhede Portugal en Spanje gevorm. Met sy onafhanklikheid in die jaar 1828 het interne geskille tot 'n fase van politieke magstryd en burgeroorloë gelei, maar uiteindelik het die land danksy die Europese immigrante uit veral Italië en Spanje tot 'n welvarende land ontwikkel, wat in Europa as 'n modelstaat of die "Switserland van Suid-Amerika" bekend gestaan het.[2]
Die vleisverwerking, wat in die 1860's in die stad Fray Bentos 'n aanvang geneem het, en die uitvinding van vragskepe met koelingsgeriewe het van die land een van die grootste vleis-, vel- en woluitvoerders ter wêreld gemaak.
Die landbou vorm nog steeds die ekonomiese basis van die land, terwyl die toerisme danksy bekende bestemmings soos Punta del Este en die Costa de Oro 'n groot bydrae tot die vinnig groeiende dienstesektor lewer. Desondanks is honderdduisende Uruguaners gedwing om 'n heenkome in die buiteland, veral in Argentinië, te vind. 'n Ander probleem bly die oorheersende rol van die hoofstad Montevideo, wat nog steeds meer as die helfte van die bevolking huisves.
Inhoud |
Amptelike naam en etimologie [wysig]
Die volledige amptelike naam van Uruguay is República Oriental del Uruguay (Afrikaans: Republiek Oos van die Uruguay) en afgelei van sy geografiese ligging oos van die Uruguayrivier. Uruguay beteken in die taal van die Guraní-Indiane letterlik "Rivier van die bont Voëls".
Geografie [wysig]
Ligging [wysig]
Uruguay is die tweede kleinste land in Suid-Amerika ná Suriname - met 'n oppervlakte van sowat 177 000 vierkante kilometer (waarvan 2 600 km² water) is dit net effens groter as die Suid-Afrikaanse provinsie Oos-Kaap. Uruguay se noordelike grenslyn met Brasilië (met 'n lengte van 985 kilometer) en 'n westelike grenslyn met Argentinië (579 kilometer). Die kuslyn het 'n lengte van 660 kilometer.
Landskapsvorme [wysig]
In geografiese opsig is Uruguay 'n uitbreiding van die Argentynse Pampa. Die suide van die land bestaan dus uit vlaktes met 'n steil helling langs die kus. Langs die Uruguayrivier lê uitgestrekte moerasvlaktes wat dikwels oorstroom word.
Die hartland van Uruguay word deur 'n plat plato oorheers; sy heuwelreekse bereik 'n maksimale hoogte van 501 meter bo seevlak. Die landskap van die suidoostelike kusgebiede word deur vlaktes en strandmere met vlak water gekenmerk. Sandduine word langs die Rio de la Plata en die Atlantiese kus aangetref.
Noord-Uruguay is 'n heuwelland met klein bergreekse soos die Cuchilla de Haedo in die noorde of die Cuchilla Grande in die ooste met 'n maksimale hoogte van 500 meter bo seevlak. Die hoogste bergspitse in die land is die Cerro Catedral (514 meter), die Cerro Ventana (420 meter) en die Cerro Colorado (299 meter). Die laagste gebiede van die land lê op seevlak, en net sowat tien persent van Uruguay se totale oppervlakte verrys tot hoogtes van meer as 200 meter.
Uruguay beskik oor vrugbare grond sodat die hele land vir landbou geskik is. Slegs sowat vyf persent van die oppervlakte is bosgebiede.
Klimaat [wysig]
Uruguay behels twee klimaatsones - 'n subtropiese gebied in die noorde en 'n gematigde sone in die suide met 'n Mediterreense klimaat en vier seisoene. Aangesien daar geen bergreekse is wat as 'n natuurlike versperring sou kon dien nie, word Uruguay se klimaat deur weerskommelinge gekenmerk. Veral ná lang droogtes sak swaar neerslae oor die land uit.
Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 17,5 °C. Januarie is die warmste maand met 'n gemiddelde van 22 °C, terwyl die kwik in Julie, die koudste maand van die jaar, tot sowat 10 °C daal. Reënvalle word dwarsdeur die jaar aangeteken, met 'n jaarlikse gemiddelde van sowat 1000 millimeter in die suide en tot by 1400 millimeter in die natste noordelike gebiede. Maart is die natste maand, terwyl daar in die winterseisoen minder reën val.
Die relatiewe lugvogtigheid beloop tussen 70 en 75 %, met uiterstes van 80 % in Julie en 65 % in Januarie. Dikwels daal die humiditeit van sowat 90 % tydens sonop tot by 45 % in die namiddag.
Veral tydens die winter waai sterk en koue suidwestelike winde, die sogenaamde Pampero's, wat veral in die kusgebiede skade kan berokken.
Geskiedenis [wysig]
Vroeë geskiedenis [wysig]
Die eerste mense in die gebied van die huidige Uruguay het hulle omstreeks 7000 v.C. as klein nomadiese groepe in die gebied van die huidige Uruguay gevestig. Omtrent 1000 n.C. was die Charrúa, 'n Indiaanse volk, die grootste etniese groep in die gebied van die huidige Uruguay.
Die Spaanse seevaarder Juan Díaz de Solis was in die jaar 1515 die eerste Europeër wat in Uruguay voet aan wal gesit en met die verkenning van die monding van die Río de la Plata begin het. Die Spaanse naam van die rivier - "Silwerrivier" - dui aan dat die Spanjaarde gehoop het om in die omgewing silwer te vind. 1526 het Sebastiano de Caboto die verkenningswerk voortgesit en die takrivier Paraná stroomop geseil.
Onder hewige verset van die Charrúa-volk het die Spanjaarde en Portugese met die verowering van die gebied begin, en alhoewel Uruguay reeds in 1516 'n Spaanse kolonie geword het, het die eerste nedersettings nie voor die 17de eeu ontstaan nie. Aangesien tegelykertyd setlaars vanuit Buenos Aires en Portugal die land binnegedring het, was die gebied 'n twispunt tussen Spanje en Portugal.
In 1724 het Spanjaarde die hoofstad Montevideo gestig, terwyl die posisie van die Portugese in Uruguay begin verswak het. In 1776 is die gebied van Uruguay as die "Banda Oriental" (oostelike oewer of land oos van die Uruguayrivier) by die Spaanse Onderkoninkryk Río de la Plata (die historiese voorloper van die huidige Argentinië) ingelyf. Die inheemse Charrúa-bevolking is reeds in die vroeë 19de eeu uitgeroei.[3]
Onafhanklikheid [wysig]
Die onafhanklikheidsbeweging onder leiding van José Gervasio Artigas het in 1810 begin om die Spaanse juk af te werp, tog het die land net een jaar later 'n twispunt tussen Argentinië en Brasilië geword. In 1821 het Brasilië daarin geslaag om die gebied as Provincia Cisplatina te annekseer. Danksy die militêre ingryping van Argentinië het Uruguay in 1825 sy onafhanklikheid verwerf. Die República Oriental del Uruguay (Republiek oos van die Uruguayrivier) is op 4 Oktober 1828 uitgeroep.
Die teenstellings tussen die Argentyns- en Brasiliaansgesinde politieke groeperings het tot 'n gewelddadige binnelandse konflik gelei. Die sogenaamde "Blancos" (die Wittes), veral konserwatiewe eienaars van groot landgoedere, wat deur die Argentynse diktator Juan Manuel Rosas ondersteun is, het teen die "Colorados" (Rooies), sosiaal-liberaalgesinde nyweraars en koopmanne, geveg.
In 1838 het diktator Rosas 'n veldtog teen Paraguay, Uruguay en Brasilië begin; Uruguay is deur Argentynse troepe beset. Frans-Britse troepe het in 1845 ingegryp en Argentinië gedwing om sy buurland weer te ontruim. Met die oorwinning van die Colorados in 1851 het die politieke situasie begin stabiliseer.
In 1864 het Paraguay sy buurlande Argentinië, Uruguay en Brasilië aangeval, maar die land het 'n vernederende neerlaag gely. Een jaar later het die Colorado-party (PC) die nuwe regering gevorm, maar kort daarna besluit om saam met die oppisisieparty, die Partido Nacional (of Blancos, PN), te regeer. Hierdie magsdeling, die sogenaamde kollegiale stelsel, het verseker dat Uruguay tot 'n stabiele demokrasie ontwikkel het.
Die "Switserland van Suid-Amerika" [wysig]
Uruguay is uiters geskik vir landbou en veeteelt, en tussen 1830 en 1930 het sowat 700 000 immigrante uit Spanje, Italië, Duitsland, Engeland en Switserland hulle in die land gevestig. Sy welvarende landbou en die uitvoer van vleis was die basis vir 'n grootskaalse ekonomiese opbloei. Uruguay het een van die rykste state in Latyns-Amerika geword.
Die beleid van president José Batlle y Ordóñez, wat 1903 as staatshoof verkies is, het van Uruguay 'n moderne staat met 'n gevorderde welvaartstelsel gemaak. Hy het staat en kerk van mekaar geskei en met die uitbou en modernisering van die pad- en spoorwegnet begin.
Die eerste wetgewing ten opsigte van die welvaartstelsel is in 1911 afgekondig, en in die loop van die 20ste eeu kon die land op sosiale vlak reeds tred hou met die Europese nasies en het sodoende die bynaam "Switserland van Suid-Amerika" gekry.[4] Uruguay was tydens albei wêreldoorloë tenminste in formele opsig een van die geallieerde magte en het in 1917 en 1945 oorlog teen die Duitse Ryk verklaar.
Die Groot Depressie van 1929 het Uruguay baie hard getref, en die ekonomiese krisis het in 1933 die verkiesing van Gabriel Terra bevorder. Sy regering het in 'n diktatorskap uitgemunt, wat tot 1942 voortgeduur het. Die liberale regering het in 1946 die kollegiale stelsel herstel.
Nuwe grondwette is in 1919 en 1951 goedgekeur. Uruguay was in 1945 een van die stigterslede van die Verenigde Nasies.
Ekonomiese en politieke krisis [wysig]
In die sestigerjare het die ekonomiese situasie geleidelik begin versleg. Die sosiale onrus, wat vervolgens opgevlam het, het in 1963 tot die vorming van 'n gewapende stadsguerilla gelei, die sogenaamde Tupamaros (vernoem na die Inka-koning Túpac Amarú), wat veral in die hoofstad Montevideo opgetree het. In 1967 is die kollegiale stelsel deur 'n presidiale regering vervang, Jorge Pacheco Areco het die nuwe president geword. Sy opvolger Juan María Bordaberry (Colorados), wat in 1972 die presidentsamp oorgeneem het, was nie in staat om die land se probleme op te los nie.
Die militêre staatsgreep van die jaar 1973, waarby Bordaberry die mag met die Uruguaanse weermag gedeel het, was 'n poging om 'n einde aan die onluste en terreuraanslae te maak, het egter ook 'n tydperk van 'n diktatoriale regeringstelsel ingelui, wat eers met die vrye demokratiese verkiesings van 1985 tot 'n einde gekom het. Die outeritêr-militêre régime het alle politieke aktiwiteite verbied en die leiers van linkse opposisiepartye vermoor. Tussen 1973 en 1975 het meer as een miljoen mense om politieke en ekonomiese redes die land verlaat. In 1976 is Bordaberry deur die militêre leiers afgesit; die weermag het die land alleen begin regeer en Aparicio Méndez as die nuwe president verkies. Terwyl die ekonomie vanaf 1978 begin herstel het, het Uruguay een van die mees repressiewe lande ter wêreld gebly; die relatiewe aantaal politieke gevangenes was die hoogste ter wêreld.
Die nuwe grondwet, wat die magsposisie van die militêre leiers sou versterk, is deur die bevolking in die referendum van 1980 nie goedgekeur nie. Weens die toenemde politieke instabiliteit en onluste is president Méndez deur generaal Gregorio Alvarez, 'n voorstander van demokratiese hervorming, vervang.
'n Nuwe demokratiese bedeling [wysig]
In die eerste vrye verkiesing na die staatsgreep is in 1985 Julio María Sanguinetti Cairolo (Partido Colorado) as die nuwe president verkies. Ondanks die hoë inflasiekoers van meer as 70 persent en 'n skuldlas van vier biljoen VSA-dollar het hy daarin geslaag om die ekonomie te stabiliseer.
Die wenner van die verkiesing in 1990 was Luis Alberto Lacalle de Herrera (Partido Nacional), wat die politiek van sy voorganger voortgesit het. Sy regering het beplan om die groot staatsbedrywe, wat die vervoer-, kommunikasie-, energie- en versekeringsbedryf oorheers het en deur groot verliese gekenmerk was, te privatiseer. Hierdie planne is in 'n referendum afgekeur.
Die huidige regering word deur 'n linksgesinde koalisie, Encuentro Progresista-Frente Amplio (EP-FA) gevorm, wat in die verkiesing van 31 Oktober 2004 'n meerderheid in albei kamers van die parlement behaal het. Aangesien ook die huidige president, Tabaré Vázquez Rosas, wat in 2004 in die eerste stemming verkies is, 'n kandidaat van die EP-FA was, het die oorheersing van Uruguay se politieke lewe deur die twee tradisionele partye PN en PC sodoende ná 170 jaar tot 'n einde gekom.
Politiek [wysig]
.png)
Staatsstruktuur [wysig]
Volgens die grondwet van 1967 is Uruguay 'n demokratiese, sentralistiese presidiale republiek en 'n regstaat. Die grondwet gee slegs 'n lae vlak van selfregering aan Uruguay se 19 provinsies (Spaans: Departamentos), terwyl die ekonomiese en kulturele lewe deur die hoofstad Montevideo oorheers word.
Uruguay se demokratiese ontwikkeling het al vroeg 'n aanvang geneem, maar is deur die militêre bewind van die jare 1973 tot 1985 onderbreek. As gevolg van die staatsgreep en die gewapende stryd teen die militante linksgesinde opposisiebeweging Tupamaros is die grondwet tydelik opgehef. Die land het onder die regering van president Sanguinetti (1985-1990) tot 'n demokratiese stelsel teruggekeer. Die regering het in die jare 1985 en 1986 sowel aan die polisiemag asook die Tupamaros 'n amnestie verleen.[5]
President Vázquez het nogtans die strafvervolging in gevalle moontlik gemaak waar lede van die weer- en polisiemag by menseregskendings in die buiteland betrokke was. Op 5 en 6 Mei 2005 is ses voormalige weermaglede en polisiemanne in hegtenis geneem.[6] Die regering het hom ook vir die opsporing van die stoflike oorskotte van sowat 200 mense beywer wat tydens die diktatuur spoorloos verdwyn het. 'n Kommissie van deskundiges aan die Universidad de la República het in Junie 2007 daarin geslaag om 173 persone te identifiseer.[7]
Regering [wysig]
Die staatspresident en die twee kamers van die parlement (die Senaat met 30 en die Huis van Afgevaardigdes met 99 lede) word in 'n gemeenskaplike verkiesing vir 'n ampstermyn van vyf jaar verkies. Alle burgers vanaf ouderdom 18 jaar is verplig om aan verkiesings deel te neem.[8] Die kandidaat van die grootste party in die parlement beklee die amp van staatshoof en mag in die volgende verkiesing nie onmiddellik vir 'n tweede ampstermyn herverkies word nie.
Die staatspresident word deur die grondwet met uitvoerende bevoegdhede beklee en fungeer as regeringsleier. Hy besit die veto-reg oor parlementêre wetgewing wat deur die parlement met 'n tweederdemeerderheid omgekeer kan word en het die reg om die parlement onder bepaalde voorwaardes ontbind.
In die verkiesing op 31 Oktober 2004 het die opposisie, die gematigd linkse alliansie Encuentro Progresista - Frente Amplio (EP-FA), 'n samesluiting van Sosiaal-Demokrate, Christelike Demokrate, Sosialiste, Kommuniste en die voormalige Tupamaros, 51 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig. Vir die eerste keer in 180 jaar word Uruguay tans nie deur een van die twee tradisionele politieke partye, die Colorados en Blancos, geregeer nie.[9] Sedert 1 Maart 2010 beklee José Mujica, 'n voormalige lid van die stedelike Tupamaro-guerillabeweging, die amp van staatspresident.
Vakbonde [wysig]
Die vakbonde - veral die oorkoepelende vakbondorganisasie wat in 1964 gevorm is en sedert die 1980's onder die naam PIT-CNT bekend staan - speel tradisioneel 'n belangrike rol in die politieke lewe van Uruguay. Reeds voor die ekonomiese krisis van 2002 het werkers self die inisiatief geneem om bedrywe, wat deur hul eienaars gesluit is, te heropen. In enkele gevalle kon hierdie soort projekte danksy finansiële steun uit Venezuela met sukses verwesenlik word.
Uruguaanse vakbonde dring tans veral op die verhoging van lone en salarisse aan wat ook in 2007 in reële terme nog nie tot die vlakke in 1998 gestyg het nie.
Skeiding van staat en kerk [wysig]
Alhoewel die eerste sendelinge - Jesuïete en Fransiskane - reeds vanaf 1616 in Uruguay werksaam was, het die daaropvolgende opbou van kerklike strukture aanvanklik min vordering gemaak. Die eerste Rooms-Katolieke diosese het eers in 1878 ontstaan - meer as 'n halfeeu ná die einde van die koloniale tydperk in die land. Verantwoordelik hiervoor was die onafhanklikheidsbeweging, wat sterk deur die gedagtes van die Verligting beïnvloed is, en invloedryke liberale en antiklerikale kringe wat die ontwikkeling van die nuutgestigte republiek in die tweede helfte van die 19de eeu oorheers het.
Die proses van sekularisasie, wat enkele dekades geduur het, is deur die staat bestuur en het sy hoogtepunte met die verdrywing van die Jesuïete-orde in 1859, die nasionalisering van begraafplase (wat voorheen deur die kerk bestuur is, in 1861) en die invoering van verpligtende burgerlike huwelike (in 1885) en egskeidings (in 1907) sy hoogtepunte bereik.
Daar was verskeie openbare konfrontasies tussen steenstanders en ondersteuners van sekularisasie - so het anti-Katolieke liberale groeperings op Goeie Vrydae (amptelike Rooms-Katolieke vastedae) gereeld gratis braaifeeste vir die publiek georganiseer wat dan ook vlakby kerke gehou is.
Met die grondwethervorming van 1917 is die skeiding van kerk en staat veranker en alle debatte oor die rol van godsdiens en kerk in die openbare lewe beëindig. Om alle godsdienstige elemente uit die openbare sfeer te verban, is alle Christelike feesdae konsekwent hernoem. Die Rooms-Katolieke biskoppe het die sekulêre samelewing as 'n bedreiging vir die "sieleheil van gelowiges" beskou en pogings onderneem om parallele strukture te vestig. In hul herderlike skrywes het die geestelikheid kerklede teen moderne euwels soos laïkale skole, rolprentteaters en strandlewe gewaarsku. Nogtans het kerk en godsdiens in Uruguay tot in die 1960's geen noemenswaardige rol meer gespeel nie.[10]
In verband met die Tweede Vatikaanse Konsilie (1961-1965) het die Rooms-Katolieke Kerk begin om krities oor sosiale vraagstukke te besin. Biskoppe het nie gehuiwer om sosiale en politieke wantoestande openlik aan die kaak te stel nie. Armesorg en ondersteuning vir verstotenes en regloses het nou 'n sentrale rol in kerkaktiwiteite begin speel - 'n ontwikkeling wat eers met die militêre staatsgreep van 1973 stopgesit is. Alhoewel die kerk se beweegruimte voorlopig aan bande gelê is, het dit met sy sosiale betrokkenheid vir die eerste keer sedert 1917 daarin geslaag om deur selfogelegde grense te breek en aan die maatskaplike lewe deel te neem. Hierby het die geestelikheid die beginsel van skeiding van staat en kerk nie aangetas nie, nog het hulle 'n aktiewe politieke rol vir die kerk opgeëis of nagestreef nie.
Alhoewel na Suid-Amerika dikwels as die "Rooms-Katolieke vasteland" verwys word (87 persent van die bevolking is lede van dié kerk) en ook in Uruguay tans 74 persent van die bevolking as Rooms-Katolieke gedoop is, neem slegs tussen drie en vyf persent aktief aan die kerklike lewe deel.[11] In 2001 het 'n statistieke opname in Montevideo getoon dat slegs 54 persent van die bewoners van Montevideo Rooms-Katolieke Christene was.[12] Onafhanklik van hulle formele lidmaatskap in 'n denominasie het die persentasie Uruguane wat enige godsdiens beoefen intussen tot 26 persent gedaal (alhoewel nog 81 persent daarvan oortuig is dat God bestaan) - teenoor 60 persent in El Salvador, 53 persent in Brasilië of 56 persent in Panama.[13]
Burgerregte [wysig]
Op 18 Desember 2007 het die Senaat van die Uruguaanse parlement 'n wet aangeneem wat burgerlike huwelike tussen persone van dieselfde geslag moontlik maak. Die wet, wat deur die Rooms-Katolieke Kerk gekritiseer is, was op 17 Desember 2007 van krag.[14]
Ekonomie [wysig]
Uruguay - wat in die eerste helfte van die 20ste eeu nog onder die welvarendste lande ter wêreld gereken is - beskik oor 'n markgerigte ekonomie met sosiale elemente, alhoewel die staatsektor nog steeds 'n buitengewoon groot aandeel beslaan. In teenstelling met sy buurstate het die land taamlik laat met die privatisering van sy staatsbedrywe begin en is nog steeds meer of min 'n onbekende vir internasionale beleggers. Desondanks word die land tans as een van die mees gevorderde ontwikkelende lande beskou. Die bruto nasionale produk het in 2009 9 449 VSA-$ per capita bereik, terwyl die persentasie van inwoners onder die broodlyn volgens amptelike statistieke tussen 2006 en 2010 van 32 tot sowat 20 persent gedaal het.[15]
Sedert die sestigerjare het Uruguay groot ekonomiese moeilikhede ondervind, aangesien die land nie meer as 'n werklike mededinger op die wêreldmark kon optree nie. Dit steun nog steeds op die landbou, met name die veeteelt. Die voedselverwerking is die grootste nywerheid van die land. In die vyftigerjare kon die land nog op die wêreldmark meeding met die gevorderde Europese nywerheidslande, tog het sy posisie vanaf die jare sestig aansienlik versleg.
Die relatiewe stabiliteit van die Uruguaanse ekonomie is daarnaas in die verlede gereeld deur resessies in Argentinië en Brasilië ondermyn. In 2002 het Uruguay se bankstelsel ineengestort nadat baie Argentynse beleggers fondse, wat hulle tradisioneel by Uruguayaanse banke gedeponeer het, as gevolg van die Argentynse skuldkrisis in laat 2001 onttrek het. Uruguay het destyds self in 'n ernstige skuldkrisis beland.
Alhoewel Uruguay nou 'n lidstaat van die gemeenskaplike Suid-Amerikaanse mark Mercosur geword het en sy ekonomie teen 'n gemiddelde jaarlikse koers van 3,6 persent groei, leef nog steeds 23 persent van sy bevolking benede die broodlyn. Die bestryding van die hoë inflasiekoers is een van die hoofdoelwitte van die regering se ekonomiese beleid.
Onder die nuwe regering van president Tabaré Vázquez het Uruguay se ekonomie sedert 2005 sterk groei getoon - in die tydperk tussen 2004 en 2006 het die jaarlike groeikoers ag persent beloop en die regering sodoende in staat gestel om sosiale toestande in die land te verbeter. Die begrotingstekort is verminder tot 0,8 persent van die bruto geografiese produk.
Invoere [wysig]
In 2007 is goedere ter waarde van 6,8 miljard VSA-$ ingevoer, waaronder ruolie (24% in 2006), masjiene (7%), voertuie (7%), elektroniese goedere (6%), kunsstowwe (5%), yster en staal (3%) en elektrotegniese goedere (3%). Van die invoere het in 2006 23% uit Brasilië, 23% uit Argentinië, 13% uit Venezuela, 7% uit die Volksrepubliek van Sjina en 7% uit die Verenigde State gekom.[16]
Uitvoere en buitelandse beleggings [wysig]
Uitvoere het in 2007 6,8 miljard VSA-$ beloop. Die belangrikste uitvoergoedere was diepvriesprodukte (veral beesvleis, 24 persent van die totale uitvoere in 2006), leerprodukte (7%), melk en ander suiwelprodukte (6%), chemiese produkte (6%), graan (veral rys, 6%), vis en seekos (5%), hout (4%), spinneryprodukte (4%) en soja (4%). Die belangrikste bestemmings van Uruguaanse uitvoere was die Verenigde State (17%), Brasilië (15%), die Volksrepubliek van Sjina (8%), Argentinië (5%), Duitsland (4%), Kanada (4%) en die Verenigde Koninkryk (4%).[17]
Uitvoere het in die tydperk tussen 2002 en 2006 verdubbel, en die belangrikste bestemmings was markte in Noord-, Sentraal- en Suid-Amerika, waaronder veral die Verenigde State, Chili en Mexiko. Die andeel van uitvoere na Brasilië en Argentinië het tussen 1998 en 2006 van 52 tot 36,5 persent gedaal, en gepaard daarmee kom tans nog net 38 persent van Uruguay se invoere uit hierdie twee lande. Die Uruguayaanse regering het in 2005 'n ooreenkoms met die VSA gesluit wat as raamwerk vir beleggings en uitgebreide handel sal dien.
Regstreekse buitelandse beleggings het in 2006 merkbaar toegeneem en VSA-$ 1,38 miljard beloop. 'n Groot persentasie van hierdie kapitaalinvoere is beleggings in die land se vinnig groeiende papierbedryf.
Landbou [wysig]
As gevolg van stygende sojapryse is inkomste uit die verbouing van sojabone tans tussen vier en ses keer hoër as dié wat boere met veeteelt kan verdien, en terwyl soja in die 1980's in Uruguay nog relatief onbekend was, het sojavelde in 2007 reeds 400 000 hektaar of sowat drie persent van die land se totale oppervlakte beslaan.
Ook die bosboubedryf, wat eers in 1987 begin is, het vinnig gegroei. Kommersiële bosse beslaan tans 840 000 hektaar en lok beleggers uit Suid-Amerikaanse buurlande en Europa. Die nuwe papierfabriek in Fray Bentos, wat deur die Finse maatskappy Metsä-Botnia teen 'n koste van VSA-$ 1,2 miljard opgerig word, verteenwoordig een van die grootste buitelandse beleggings in die land en weerspieël die regering se vasbeslotenheid om steeds meer van Uruguay se natuurlike hulpbronne in die land self te veredel om sodoende toegevoegde waarde vir sy uitvoergoedere te skep. Die papieraanleg aan die Uruguayaanse oewer van die Uruguayrivier, 'n grensrivier tussen Argentinië en Uruguay, het vanweë die negatiewe gevolge wat die projek moontlik vir die omgewing sal inhou tot politieke geskille met Argentinië gelei.
Wynbou [wysig]
In teenstelling met ander Suid-Amerikaanse lande het die wynbou in Uruguay eers teen die einde van die 19de eeu 'n aanvang geneem, alhoewel die Mediterreense en vogtige klimaat uiters geskik vir wynboubedryf is. Die eerste wingerde is naby die hoofstad Montevideo aangeplant, terwyl die eerste kommersiële wyngoed deur die Spanjaard Pascual Harriague naby die stad Salto gestig is. Hy het hom veral op die rooi Tannat-kultivar toegespits wat deur Baskiese immigrante ingevoer is en in Uruguay ter ere van die wynbou-pionier Harriague genoem word. Die Harriague-kultivar beslaan sowat 'n derde van die huidige Uruguaanse aanplantings.
Teen die begin van die 20ste eeu het ook Italiaanse immigrante begin om kultivare uit hul tuisland soos Barbera en Nebbiolo in Uruguay aan te plant. Naas die rooi Harriague het egter veral Franse kultivare soos Cabernet Franc, Cabernet Sauvignon, Chardonnay, Merlot, Sauvignon Blanc, Sémillon, Syrah en Ugni Blanc asook die Suid-Europees-Tiroolse Gewürztraminer (Rooi Traminer) verbou.
Die Uruguaanse wynbougebiede is in 1992 in vyf streke verdeel wat volgens hulle geografiese ligging kortweg Suidelike, Suidwestelike, Sentrale, Nordwestelike en Noordelike Wynboustreek genoem word. Wingerde beslaan tans 'n totale oppervlakte van sowat 11 000 hektaar en is veral in die gebiede langs die Río de la Plata se riviermonding wes van Montevideo in die administratiewe distrikte Canelones, San José en Montevideo geleë. Kleiner wynbougebiede lê in die warmer klimaatsone noord van die Río Negro.
Die jaarlikse wynproduksie beloop in Uruguay tans 1,1 miljoen hektoliter en is veral bestem vir die plaaslike mark. Die belangrikste kriterium vir die gehalte van Uruguaanse wyne is die produsent. Uruguay se topwyne word tans deur Juan Carrau/Castel Pujol op die wyngoed Cerro Chapeau in die noordelike grensgebied met Uruguay verbou. Aandeelhouers van die wyngoed sluit die bekende Katalaanse wynbou-onderneming Freixenet en die Franse wynmaker Jacques Lurton in.
Ander bekende Uruguaanse wynkelders is Bruzzone & Sciutto, Castel Pujol, Castillo Viejo, Dante Irurtia (die grootste wynbou-onderneming in die land), Establecimiento Juanicó, Los Cerros de San Juan, Pisano, Pizzino en Stagnari. 'n Gewilde Uruguaanse wynspesialiteit is Vino Seco, 'n mengsel van rooi- en witwyn en sterk dranke.
Strukturele hervormings [wysig]
Uruguay se ekonomie word nog steeds deur 'n relatief groot staatsektor gekenmerk wat sowat 'n kwart van alle werkgeleenthede in die land behels, terwyl lone, salarisse en die welvaartstelsel sowat 75 persent van die openbare besteding verteenwoordig.[18] Staatsondernemings het 'n monopolie op water- en elektrisiteitsvoorsiening, telefoondienste en ruolie. Die Uruguaanse bevolking het hom in referenda wat in Desember 2003 gehou is teen die privatisering van hierdie bedrywe uitgespreek.[19]
Die regering en die Internasionale Monetêre Fonds beskou verreikende hervormings as 'n voorvereiste vir 'n volhoubare ekonomiese ontwikkeling, en op 1 Julie 2007 is met 'n belastinghervorming die eerste stap in hierdie rigting onderneem. Die hervormings van staat en administrasie, asook dié van die openbare gesondheidsstelsel, die pensioen- en mediese fondse is eweneens ingestel.[20]
Demografie [wysig]
Die oorspronklike Indiaanse bevolking het verskillende stamme van soos die Charrúas, Guanaes, Yaros en Chanaes behels. Hierdie Indiane was jagters en versamelaars en is gedurende die 19de eeu uitgewis.
Volgens die sensus van die jaar 2004 het Uruguay se bevolking 3 241 003 mense beloop, waarvan 61 persent Rooms-Katolieke, 2 persent Protestante en 1 persent Jode was.[21] Die grootste stede naas Montevideo was Salto (99 072 inwoners), Ciudad de la Costa (83 399), Paysandú (73 272), Las Piedras (69 222), Rivera (64 426), Maldonado (54 603), Tacuarembó (51 224) en Melo (50 578).
Sowat 88 persent van die bevolking is nasate van merendeels Italiaanse en Spaanse en kleiner groepe Duitse, Britse, Franse, Switserse, Russiese, Portugese, Poolse, Bulgaarse, Hongaarse, Oekraïense, Litause, Nederlandse, Belgiese, Kroatiese, Griekse, Skandinawiese, Ierse en Armeense immigrante. Agt persent is van gemengde Indiaans-Europese afkoms en vier persent is nasate van Europeërs en swart slawe. In die tweede helfte van die 20ste eeu het 'n aantal Argentynse en Brasiliaanse immigrante hulle veral as gevolg van ekonomiese en politieke moeilikhede in hulle onderskeidelike tuislande in Uruguay gevestig.
In sosio-ekonomiese opsig beskik Uruguay oor 'n groter aandeel middelklasburgers as ander Suid-Amerikaanse lande. Die land was tot by die middel van die 1980's 'n welvaartstaat, wat sterk op die Europese model geskoei was. In die laaste dekades is die welvaartstelsel afgeskaal en bestaan daar groter ongelykhede in die verdeling van inkomste en rykdom.
Die oorgrote meerderheid van die bevolking (92,5 persent in 2003) is verstedelik; die hoofstad Montevideo huisves met naastenby 1,5 miljoen mense meer as veertig persent van Uruguay se inwoners. Sowat 75 persent van die bevolking is in Montevideo en die omliggende gebiede van die suide gekonsentreer.
In die laaste twee dekades het sowat 'n half miljoen mense emigreer; die belangrikste bestemmings was Argentinië (tussen 100 000 en 250 000 Uruguayaanse emigrante het hulle hier gevestig), Brasilië (tussen 30 000 en 100 000 emigrante) en oorsese lande soos Spanje, die Verenigde State en Australië.
Kultuur en onderwys [wysig]
.jpg)
Die Uruguayaanse samelewing is vanweë die oorwegend Europese afkoms van die plaaslike bevolking en die oorname en bewaring van Europese kulturele tradisies sterk beïnvloed deur Europa, terwyl die grondwet volgens die Amerikaanse voorbeeld saamgestel is.[22]
Uruguay se onderwysstelsel behoort tot die mees gevorderdes in Latyn-Amerika, alhoewel die resessie in die periode tussen 1999 en 2002 ook 'n negatiewe uitwerking op die onderwys gehad het. Skoolbywoning beloop tans 95 persent in laerskole.[23] Engels is die belangrikste vreemde taal in Uruguay se staatsskole, alhoewel leerders sedert die 1990's ook taalvakke soos Frans, Italiaans, Portugees en Duits mag kies.
Die Universiteit van Montevideo word deur die staat beheer en eis geen studiegelde nie. Vir inheemse studente is 'n groot aantal beurse beskikbaar. Die vier privaat universiteite in die hoofstad word deur die staat erken.
Die mediabedryf dek met sy dagblaaie en tydskrifte die hele politieke spektrum. Naas 'n staatsbeheerde, nie-kommersiële televisie- en radio-uitsaaidiens (SODRE) is daar verskeie privaat kanale wat deur advertensies gefinansieer word.
Musiek en dans [wysig]
Die tango - tans 'n baldans - word as die tipiese etniese dans en volksmusiek van sowel Uruguay asook Argentinië beskou, en sowel Montevideo asook Buenos Aires maak aanspraak daarop dat hulle die bakermat van die dans sou wees. Die sinlike dans en melancholiese musiek het hul oorsprong in die hawebuurte van Montevideo en Buenos Aires. Teen die einde van die 19de eeu het groot getalle Europese immigrante en veterane van die plaaslike burgeroorloë hulle in dié twee stede gevestig. Die verskillende etniese groepe in die hawebuurte, waaronder Italianers, Spanjaarde, Oos-Europeërs en Jode, het almal hul eie musiekstyle saamgebring. Die oorspronklike bewoners in die hawebuurte was Spanjaarde, Swartes en inheemse Indiane. Geleidelik het die Swartes se candombe-ritmes met Andalusiese en Suid-Italiaanse melodieë asook die gewilde inheemse milongas begin vermeng, en tydens die 1880's het die tangomusiek en -dans as 'n mengsel van die verskillende style begin ontwikkel.[24]
Die presiese plekke en tyd is nie bekend nie, maar dit is duidelik dat die tango nie in 'n stylvolle burgerlike sfeer ontstaan het nie - die hawebuurte is oorwegend deur manlike immigrante en inheemse Uruguane en Argentyne bewoon, en hierdie voormalige soldate en arm werkers het meestal in bordele byeengekom - die kulturele smeltkroese van hul tyd.[25]
Terwyl die klante op hul beurt gewag het, is hulle met musiek en dikwels vuil liedjies vermaak. Vanweë hierdie konteks het slegs fragmente van die vroeë tangoliedjies bewaar gebly, en hulle skrywers staan of onder hul byname bekend of het anoniem gebly. Die eerste liedjie, wat as tango gedefinieer is, is 1886 in Montevideo gekomponeer. Uiteindelik het die tango ook die patio's van die burgerlike sfeer verower, alhoewel dit nog steeds met wantroue bejeën is. Die vroeë tango-orkeste se instrumente het nog grootliks gevarieer, aangesien die arm musikante gewoonlik alles gebruik het wat hulle kon bekostig - kitare, viole, fluite, klaviere en natuurlik die bandoneón, die tipiese tango-instrument wat nou verwant is aan die akkordeon.
Tipiese inheemse musiekstyle is naas tango ook candombe en murga wat albei as karnavalritmes geklassifiseer kan word. Candombe het 'n tradisie van meer as 150 jaar en bereik sy hoogtepunt gedurende die karnaval wat drie maande lank gevier word. Die candombe-parades lyk baie op Rio de Janeiro se parades, alhoewel hulle minder deelnemers het.
UNESCO-wêrelderfenisgebiede [wysig]
Die stad Colonia del Sacramento is deur die Portugese in 1680 aan die Río de la Plata gestig en het 'n strategiese rol by die militêre weerstand teen die Spanjaarde gespeel. Die stad was sowat 'n eeu lank 'n omstrede gebied en is uiteindelik aan die Spanjaarde afgestaan. Die stad se oorspronklike argitektuur het grootliks bewaar gebly en is 'n geslaagde versmelting van Portugese, Spaanse en na-koloniale boustyle.
Verwysings [wysig]
- ↑ CIA - The World Factbook - Field Listing - Distribution of family income - Gini index
- ↑ Die Zeit, nommer 33 (2002): Gaby Weber - Das Kartenhaus in Montevideo
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Geskiedenis
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake - Uruguay: Geskiedenis
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Binnelandse beleid
- ↑ Der Fischer Weltalmanach 2007. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 494
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Binnelandse beleid
- ↑ Der Fischer Weltamanach 2007. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 493
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Binnelandse beleid
- ↑ Bundeszentrale für politische Bildung: Dossier Lateinamerika - Kirche und Religion im laizistischen Staat
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Binnelandse beleid
- ↑ www.bpb.de
- ↑ www.bpb.de: Meningspeiling van Latinobarómetro in 2004
- ↑ Der Fischer Weltalmanach 2009. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2008, bl. 491
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Ekonomie
- ↑ Der Fischer Weltalmanach 2009. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2008, bl. 491
- ↑ Der Fischer Weltalmanach 2009. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2008, bl. 491
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Ekonomie/Strukturele hervormings
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Ekonomie/Strukturele hervormings
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Ekonomie/Strukturele hervormings
- ↑ Der Fischer Weltalmanach 2007. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 493
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Uruguay - Kultuur en onderwysbeleid
- ↑ Duitse Departement van Buitelandse Sake: Kultuur en onderwysbeleid
- ↑ Ball, Deirdre: Argentina. Tweede uitgawe. Singapoer: APA Publications 1992, bl. 118
- ↑ Ball (1992), bl. 118
Bronne [wysig]
- Ekonomie
- Uruguay - Financial Times Special Report, 15 Mei 2007
Eksterne skakels [wysig]
|
|
||
|---|---|---|
| Argentinië | Bolivië | Brasilië | Chili | Colombia | Ecuador | Guyana | Paraguay | Peru | Suriname | Uruguay | Venezuela | ||
| Afhanklike gebiede: Falkland-eilande - Frans-Guyana - Galápagos-eilande - Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande | ||
|
Lande van: Afrika Asië Europa Noord-Amerika Oseanië |
||
