Etienne Leroux

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Etienne Leroux
Geboortenaam Stephanus Petrus Daniël le Roux
Gebore 13 Junie 1922
Oudtshoorn
Oorlede 30 Desember 1989
Bloemfontein
Titel Skrywer

Etienne Leroux, 'n pseudoniem van Stephanus Petrus Daniël le Roux, (Oudtshoorn, 13 Junie 1922 - Bloemfontein, 30 Desember 1989) was 'n Suid-Afrikaanse skrywer van romans en ander prosa. Van sy bekendste boeke is: Sewe dae by die Silbersteins, Een vir Azazel en Isis Isis Isis. Hy staan as die grootste Afrikaanse prosaïs van sy generasie bekend.

Lewensloop[wysig]

1922 - Gebore op 13 Junie te Oudtshoorn. Gedoop Stephanus Petrus Daniël le Roux, seun van S.P. le Roux (later Suid-Afrikaanse Minister van Landbou), peetkind van die groot Afrikaanse skrywer C.J. Langenhoven.

1928 tot 1934 - Die grootste deel van sy laerskoolopleiding kry hy en sy twee susters by 'n goewernante. Die gesin verhuis gereëld vanweë sy vader se politieke loopbaan. As afgesonderde kind begin hy vroeg lees, en in die familie se goeie biblioteek maak hy kennis met die Victoriaanse skrywers. Soos hy ouer word lees hy Shakespeare, Dickens, Hemingway, Proust, Gide, Sartre, Dostojefski en Grass. In 'n onderhoud in 1967 noem hy Evelyn Waugh sy gunsteling skrywer.

1935 tot 1939 - Hoërskool opleiding aan Grey-kollege, Bloemfontein.

1945 - Werk vir ongeveer 'n jaar by 'n prokureur in Bloemfontein.

1946 - Begin boer op sy plaas Janee, naby Koffiefontein in die Suidwes-Vrystaat, onder andere met merinoskape, saadmielies, katoen en tamaties. Die woestynagtigheid en isolasie van die gebied was 'n groot invloed op sy werk. Sy siening was dat die skrywer altyd in 'n mate 'n eensame buitestaander is.

1948 - Trou op 13 Maart met Renée Malherbe op Stellenbosch.

1951 - Onder die naam Etienne Leroux verskyn sy eerste gepubliseerde verhaal, Kaartjie vir Oortreding, in Standpunte jaargang 5, nommer 3 van Maart 1951.

1954 - Spandeer vyf maande in Europa, hoofsaaklik aan die linkeroewer van die Seine in Parys. Hier leer hy Jan Rabie, André P. Brink en Bartho Smith ken.

1955 - Die Eerste Lewe van Colet, deur die skrywer self geborg, verskyn in hierdie jaar. Die drukwerk word in Nederland gedoen, en die uitgewer in Suid-Afrika is Uitgewery Culemborg in Kaapstad. Sy skryfnaam is Etienne, die Franse vorm van Stephanus, 'n verwysing na sy Franse Hugenote voorsate. Die roman trek nie veel aandag in Suid-Afrika nie, en word eers in 1975 in 'n hersiene weergawe uitgegee.

1958 - Hilaria word deur die Uitgewery Culemborg gepubliseer, maar soos Colet wek dit min belangstelling.

1959 - Met die publikasie van Die Mugu begin Leroux se werke meer aandag trek.

1960 - Voor die Afrikaanse Studentekring van die Universiteit van Stellenbosch lewer hy 'n belangrike toeligting van sy werk, getiteld "Die mens, en veral die skrywer, op soek na die lewende mite".

1962 - Sewe Dae by die Silbersteins word gepubliseer, en 'n nuwe era begin.

1963 - In November van hierdie jaar word die onafhanklike tydskrif Sestiger begin, en Leroux dien op die redaksie. Na twee jaar word publikasie gestaak, aangesien die Sestigers voel dat hul hoofdoelstellings bereik is. Leroux, as een van die vernaamste Sestigers, tree na vore in verdediging van die vernuwingsbeweging deur praatjies en koerantonderhoude.

1964 - Een vir Azazel verskyn en word met die CNA-prys bekroon. Op 27 Junie van hierdie jaar ontvang Leroux ook die Hertzogprys vir Sewe Dae by die Silbersteins. Ten spyte van kritiek teen die boek deur die N.G. Kerk word dit in Engels vertaal deur Charles Eglington, en word so die eerste Sestiger-werk wat internasionaal uitgegee is. Vertalings in Frans, Nederlands en Noors volg. In September van hierdie jaar hou Leroux 'n lesing aan die UOVS met die onderwerp: "Enkele probleme van die hedendaagse romanskrywer".

1966 - Die tweede trilogie word afgesluit met publikasie van Die Derde Oog.

1967 - Leroux begin sy derde silkus met 18-44, 'n boek wat hom later uit 'n tegniese oogpunt baie na aan die hart lê. Die outobiografiese elemente in die derde trilogie is ewe opvallend as in die eerste romans.

1968 - Leroux ontmoet Graham Greene in Europa tydens 'n werkvakansie van ses weke, en die twee skrywers toer saam. Die vriendskap het ontstaan na Greene die Engelse vertaling van Sewe Dae by die Silbersteins gelees het, waarna hy met Leroux begin korrespondeer. Greene sou uiteindelik al Leroux se werke in Engelse vertaling lees, en resenseer oor One for the Devil in die Amerikaanse tydskrif Life. Tydens sy reis ervaar Leroux die opkoms van studentemag en -opstand eerstehands. In Augustus van hierdie jaar verskyn die eerste uitgawe van die tydskrif Kol, waarby Leroux as medewerker betrokke is tot die tydskrif in Desember 1969 gestaak word.

1969 - Isis Isis Isis verskyn, en na 21 jaar word Leroux se eerste huwelik op 1 Mei ontbind. Van sprake dat sy werke verfilm word kom niks.

1970 - Op 14 November trou Leroux met Elizabeth Joubert in Bloemfontein. Joubert was 'n bekende pianiste in daardie tyd, vroeër lektrise in musiek aan die Vrystaatse Onderwyskollege, en daarna amptelike begeleidster van SUKOVS. Leroux lei 'n stabiele gesinsbestaan: diaken vir vier jaar, boer bedags, skryf snags. Hy vind dit moeilik om te skryf, maar voel onrustig wanneer hy dit nie doen nie. Dit neem hom gemiddeld ongeveer twee jaar om 'n boek te voltooi. Hy skryf slegs vir vier maande van die jaar - Januarie tot April - en wei hom die res van die jaar aan sy boerdery.

1972 - Die derde silkus word afgesluit met die publikasie van Na'va. Die trilogie van Sewe Dae by die Silbersteins, Een vir Azazel en Die Derde Oog word in Engelse vertaling deur Penguin uitgegee as To a Dubious Salvation, 'n besondere prestasie vir 'n skrywer van Afrikaanse romans.

1973 - Op 15 Februarie hou hy 'n lesing getiteld "Tegnieke, temas en toekomsplanne" tydens die Universiteit van Kaapstad se Sestigerweek. Op 17 Oktober hou hy die N.P. van Wyk Louw-gedenklesing by die Randse Afrikaanse Universiteit oor die onderwerp, "Wat beteken Vernuwing in die Prosa vandag?". Leroux vergesel Graham Greene op 'n uitgebreide toer van ses weke deur Suid-Afrika.

1975 - As stigterslid woon Leroux die eerste beraad van die Afrikaanse Skrywersgilde op Broederstroom by, waarna hy ook op die bestuur dien.

1976 - Die publikasie van Magersfontein, o Magersfontein! laat 'n storm in Suid-Afrika losbars, en Leroux ontvang die CNA-prys vir die boek. 'n Vroeë, ongepubliseerde werk van Leroux, asook drie studies van enkele van sy romans, verskyn in die Mei uitgawe van die Tydskrif vir Letterkunde.

1977 - Tydens die ingebruikneming van die Etienne Leroux-navorsingsprojek aan die UOVS lewer Leroux 'n toespraak getiteld, "Die gevaarlike inhoud van die woord". Magersfontein, o Magersfontein! word verban. Slegs 3 000 kopieë is verkoop. Letterkundiges, skrywers en lede van die leserspubliek protesteer op 'n ongehoorde skaal, maar Leroux beleef die verbod as 'n vernedering. "Ek skryf nie om moedswillig te wees nie," sê hy, "maar om te sê wat ek moet sê." Uit protes teen die slegs Blanke lidmaatskap van die S.A. Akademie vir Wetenskap en Kuns bedank Leroux en ander skrywers uit die organisasie.

1978 - By die beraad van die Skrywersgilde te Maselspoort lewer Leroux die rede: "Credo van 'n skrywer: 'n Toekomsblik: Die reg om te sê Nee!". Op 6 Mei ontvang hy die graad D. Litt.(honoris causa) aan die Universteit van Natal, waar hy ongeveer 'n dekade vroeër 'n gasdosent was. Die graad word toegeken op grond van sy bydrae tot die skeppende literatuur van die land.

1979 - Ten spyte van die verbod op Magersfontein, o Magersfontein! ontvang Leroux in Junie die Hertzogprys hiervoor. Aksie Morele Standaarde voer 'n kampanje teen die werk.

1980 - Na 'n geslaagde appèl tot die Publikasieraad word die verbanning van Magersfontein, o Magersfontein! opgehef. Twee bundels verskyn by Perskor, naamlik Tussengebied en Tussenspel. Laasgenoemde bestaan uit verskillende stukke en kortverhale, en eersgenoemde is 'n bundel beskouende stukke, lesings en tydskrifartikels. Op 13 Oktober ontvang Leroux (saam met regter M.T. Steyn en ander) 'n eretoekenning by Grey-kollege ter viering van hul 125-jarige bestaan.

1981 - In April lewer hy by die jaarberaad van die Afrikaanse Skrywersgilde in Gordonsbaai 'n rede oor die onderwerp: "Vervreemding tussen leser en skrywer". Op 16 Mei ontvang hy die Perskorprys vir Tussengebied. Leroux koop 'n huis op Onrusrivier, naby dié van Jan Rabie.

1982 - Leroux se sestigste verjaardag geniet wye dekking in die pers. Letterkundiges verwys na hom as die grootste prosaïs ooit in Afrikaans. Tydens 'n funksie van Human & Rousseau in Kaapstad word twee huldigingsbundels -- 'n Festschrift getiteld Beeld van Waarheid en versamelde besprekings getiteld Die Oog van die Son -- aan Leroux oorhandig deur die samestellers, A.P. Grové en Charles Malan. Leroux se laaste volledige roman, Onse Hymie, word deur Human & Rousseau gepubliseer.

1989 - Oorlede in Bloemfontein, op 30 Desember.

1990 - Leroux se onvoltooide roman, Die Suiwerste Hugenoot is Jan Schoeman, word in faksimilee-uitgawe uitgegee.

Bibliografie[wysig]

Leroux se werke:

  • Die eerste lewe van Colet, 1955
  • Hilaria, 1957
  • Die mugu, 1959
  • Sewe dae by die Silbersteins, 1962
  • Een vir Azazel, 1964
  • Die derde oog, 1966
  • 1844, 1967
  • Isis, Isis, Isis, 1969
  • Na'va, 1972
  • Magersfontein, o Magersfontein!, 1976
  • Onse Hymie, 1982
  • Die Silberstein-trilogie, 1984 (Die eerste siklus: Die eerste lewe van Colet - Hilaria - Die mugu)

Toekennings[wysig]

Leroux ontvang die volgende toekennings:

  • Hertzogprys vir Prosa vir Sewe dae by die Silbersteins, 1964
  • Hertzogprys vir Prosa vir Magersfontein, O Magersfontein!, 1979 en CNA Literêre Toekenning
  • CNA Literêre Toekenning vir Een vir Azazel

Bron[wysig]

  • Lewensloop is met toestemming van die Digitale Etienne Leroux Projek [1] oorgeneem.

Eksterne skakels[wysig]