Ekonomie van Suid-Afrika

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Ekonomie van Suid-Afrika
Geldeenheid 1 Rand = 100 sent
Fiskale jaar 1 April - 31 Maart
Handelsorganisasies Wêreldhandelsorganisasie (WHO), Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG), Suider-Afrikaanse Doeane-unie (SADU)
Statistieke
Bruto geografiese produk - geranglys 29ste (in 2012)
BBP (2012) $390,9 miljard (nominaal)
578,6 miljard $ (KKP)
Groei van BGP 3,0% (2de kwartaal 2013)
BBP per capita (2010) $7 158 (nominaal)
$10 498 (KKP)
BGP volgens sektore Landbou, bosbou, vissery (2,5%), mynbou en nywerhede (31,6%), dienste (65,9%) (2011)
Buitelandse valutareserwes $51,8 miljard (skatting 2013)
Inflasiekoers VPI - 6,3% (Julie 2013)
Bevolking onder die broodlyn 35,7% (2006)
Mannekrag 17,67 miljoen (2011)
Mannekrag volgens sektore Dienste (70%), nywerhede (25%), landbou (5%) (2009[1])
Werkloosheid 25,6% (2de kwartaal 2013)
Hoofnywerhede Mynbou (Platinum, Goud, Chroom, Diamante), Motorvervaardiging, Metaalverwerking, Masjienbou, Tekstiele, Yster, Staal, Chemiese nywerhede, Kunsmis en Voedselverwerking
Handelsvennote[2]
Uitvoere $86,7 miljard (2012)
Handelsvennote Volksrepubliek van Sjina 11,7%, Verenigde State 8,7%, Japan 6,2%, Duitsland 4,8%, Indië 4,2%, Verenigde Koninkryk 3,9%, Nederland 3,5%, ander 57,0%
Invoere $101,6 miljard (2012)
Handelsvennote Volksrepubliek van Sjina 14,4%, Duitsland 10,1%, Saoedi-Arabië 7,8%, Verenigde State 7,4%, Japan 4,5%, Indië 4,5%, Nigerië 3,7%, ander 47,6%
Publieke finansies [1]
Internasionale skuldlas $118,6 miljard (skatting 2013)
Staatsinkomste $95,27 miljard (skatting 2012)
Staatsuitgawes $116,5 miljard (skatting 2012)
Amptelike Ontwikkelingshulp (ontvang) $19 miljard (2004)

Die Ekonomie van Suid-Afrika is die naasgrootste in Afrika ná dié van Nigerië en een van die belangrikstes in die Suidelike Halfrond. As lid van die BRICS-groep en die Groep van 20 van die wêreld se voorste nywerheids- en ontwikkelende lande speel Suid-Afrika ook 'n belangrike rol in die geopolitiese konteks.

Suid-Afrika word vandag as een van die gevorderde ontwikkelende lande gereken, en sommige stedelike gebiede beskik reeds oor die infrastruktuur van 'n tipiese nywerheidsland. Ander belangrike kenmerke, wat Suid-Afrika aantreklik maak vir buitelandse beleggings, is die land se hoogs mededingende finansiële bedryf, sy mineraalskatte, die hoë standaard van wetenskaplike navorsing en sy betroubare regstelsel. Nogtans toon groot dele van die land die kenmerke van 'n ontwikkelende land, en meer as 'n derde van alle Suid-Afrikaners leef tans onder die broodlyn.

Suid-Afrika het in die jare ná die algemene verkiesing van 1994 in die rigting van 'n vrye markekonomie beweeg, wat ook sy sosiale verantwoordelikheid teenoor minderbevoorregtes erken. Die transformasie van die ekonomie is nog nie afgesluit nie, en die regering spits hom tans veral op die bestryding van armoede en werkloosheid toe. Die ekonomiese gelykstelling van voorheen-benadeeldes soos vroue, nie-blankes en gestremdes en breë-basis Swart Ekonomiese Bemagtiging geniet tans besondere aandag.

Met sy strewe om meer geleenthede aan hierdie benadeeldes te bied en daarmee gepaardgaande maatreëls soos regstellende aksie loop die regering egter ook gevaar om die steun van baie hoogs opgeleide blankes te verloor. Honderdduisende blankes het hulle reeds in oorsese lande gevestig. Daarnaas gooi die VIGS-pandemie, arbeidsonluste en stakings en die hoë vlakke van misdaad en geweldpleging 'n skadu oor die land se ekonomiese toekoms.

Grootste ekonomie in Afrika[wysig]

Die sentrale sakekern van Johannesburg. Die metropool van Gauteng lê in die ekonomiese hartland van Suid-Afrika

Alhoewel Suid-Afrika se ekonomie in vergelyking met die ontwikkelde Westerse lande nog steeds klein is, word die land in Afrika-verband as 'n ekonomiese reus beskou. Sy bruto geografiese produk (BGP) is vier keer so groot as dié van sy buurstate in die Suidelike Afrika en verteenwoordig sowat 25 persent van die hele Afrika se BGP.

Suid-Afrika pronk met die belangrikste nywerheidsektor op die vasteland wat veertig persent van Afrika se totale nywerheidsproduksie oplewer, ontgin 45 persent van Afrika se minerale en wek meer as die helfte van Afrika se elektrisiteit op. In teenstelling met ander Afrikalande het Suid-Afrika sedert die middel van die 17de eeu oor 'n Blanke bevolking beskik wat sedert die laat 19de eeu 'n moderne kapitalistiese ekonomiese stelsel en infrastruktuur ontwikkel het. Land- en mynbou was die basis van die industrialisering, en vandag beskik die land reeds oor 'n hoogs ontwikkelde nywerheids- en dienstesektor. Sy bankstelsel behoort tot die modernstes ter wêreld, terwyl die Johannesburgse Effektebeurs volgens sy markkapitalisasie tot die twintig grootstes wêreldwyd behoort.

Suid-Afrika se nywerhede is in vier groot metropolitaanse gebiede gekonsentreer: Johannesburg, Pretoria en Vereeniging-Vanderbijlpark (provinsie Gauteng), die kusgebied van Durban en Pinetown (provinsie KwaZulu-Natal), die Kaapse Skiereiland met Kaapstad (provinsie Wes-Kaap) en die gebied van Port Elizabeth en Uitenhage in die provinsie Oos-Kaap. As die finansiële en nywerheidsentrum van Suid-Afrika lewer Gauteng sowat 30 persent van die nasionale BGP op.

Ekonomiese struktuur[wysig]

Canal Walk-winkelsentrum in Kaapstad. Privaat verbruik vervul 'n steeds belangriker rol in die land se ekonomie

Die mynbousektor lewer tans 8,3 persent van Suid-Afrika se bruto binnelandse produk (BBP) op en verskaf werk aan meer as 'n halfmiljoen mense, waaronder talle werknemers met laer kwalifikasies. Verkope van minerale en ander mynbouprodukte lewer meer as 'n derde van die totale waarde van die land se uitvoere op.

Die finansiële sektor lewer die grootste bydrae tot die Suid-Afrikaanse BBP met sy aandeel van 19,3 persent. Die bedryf steun op 'n hoogs ontwikkelde bank- en versekeringswese en die Johannesburgse Effektebeurs (JEB). Die JEB se daaglikse omset is groter as dié van alle ander effektebeurse op die vasteland van Afrika in 'n periode van enkele maande.

Verwerkende nywerhede dra 11,1 persent tot die BBP by, maar sal oor die lang termyn deur vinnig stygende energiekoste, die gebrek aan geskoolde mannekrag en sterk mededinging uit die Volksrepubliek van Sjina onder sterk druk geplaas word.

Privaat (sowat 60 persent van die BBP) en staatsverbruik het sedert 1994 steeds belangriker ekonomiese faktore geword. Sedert die ekonomiese krisis van 2008/2009 het beleggings van die privaat sektor egter afgeneem. Teen die agtergrond van die regering se langtermynbeleid van ekonomiese bemagtiging van voorheen benadeeldes sal die staat gaandeweg 'n sterker rol as werkgewer en belegger speel. Openbare ondernemings sal hierin 'n sentrale rol vervul. Die belangrikste staatsondernemings is Eskom (monopolie op kragopwekking), Suid-Afrikaanse Lugdiens (South African Airways, lugredery), Sasol (olieproduksie, chemiese aanlegte), Denel (wapentuig) en Transnet (vervoer).

Bydraes tot die BBP[wysig]

BEDRYF[2] 2011
Mynbou en nywerhede 26,1%
Handel, gastronomie, hotelbedryf 14,5%
Vervoer, logistiek, kommunikasie 8,2%
Boubedryf 4,5%
Land- en bosbou, vissery 2,4%
Ander 44,3%

Ekonomiese beleid[wysig]

Suid-Afrika se ekonomiese strategie steun op 'n ope ekonomie-beleid wat onder meer die verlaging van invoertariewe, die afskaling van subsidies, 'n markgerigte en mededingende wisselkoers en ekonomiese integrasie behels. Die land is onder meer by die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) betrokke en het 'n vryehandelsooreenkoms met die Europese Unie beding. Die belangrike veranderings op makro-ekonomiese vlak word sedert 1994 in 'n hoër groeikoers van die land se bruto nasionale produk (BNP), 'n laer inflasiekoers (wat in 1999 met 5,3 persent sy laagste vlak in dertig jaar bereik het) en 'n dalende begrotingstekort (weerspieël. Die samestelling van Suid-Afrika se BNP het in 2004 gunstig met dié van ander nywerheidslande vergelyk. Die tersiêre of dienstesektor se bydrae was 64,9 persent, die sekondêre of nywerheidssektor was die tweede belangrikste met 24,5 persent, en die primêre sektor se bydrae, wat onder meer land- en mynbou behels, het 10,6 persent beloop.[3]

Die GEAR-program[wysig]

In 1996 het die Suid-Afrikaanse regering sy nuwe model van makro-ekonomiese beleid, GEAR ("Growth, Employment and Redistrubition"), begin toepas wat die vroeëre modelle van binnewaarts gerigte en dikwels staatsbeheerde ekonomiese ontwikkeling soos die Bothanomics van die 1980's vervang het. Die GEAR-program het die privaatsektor as die dryfkrag agter die ekonomiese groei van die land geïdentifiseer en daarnaas ook die volledige integrasie van Suid-Afrika in die globale ekonomie behels. Die program was veral daarop gemik om van Suid-Afrika 'n gewilde bestemming vir regstreekse buitelandse beleggings te maak. Vryehandelooreenkomste soos dié met die Europese Unie en die SAOG sou in die nabye toekoms deur 'n soortgelyke ooreenkoms met die Suid-Amerikaanse MERCOSUR-lidstate uitgebrei word. Die mededingendheid van die Suid-Afrikaanse ekonomie is as een van die sleutelfaktore aangewys om buitelandse beleggers te lok, en volgens die Wêreldekonomiese Forum (WEF) se jaarlikse verslag is Suid-Afrika na Tunisië, Mauritius, Botswana, Namibië, Marokko en Egipte die sewende mees mededingende ekonomie in Afrika.[4]

Die hoofkwartier van Absa Groep in Johannesburg. Die verkoop van Sanlam se Absa-aandele aan die Britse Barclays Bank-groep was tot dusver die grootste buitelandse belegging in Suid-Afrika

Die begrotingstekort het tussen 1994 en 1999 veral danksy die privatisering van staatsbeheerde maatskappye soos byvoorbeeld Telkom en Sun Air van 8 tot 1,9 persent verminder. Die regering se privatiseringsbeleid het in die fiskale jaar 1996/97 'n aanvang geneem en die verkoop van aandele van staatsbeheerde ondernemings (wat op die Suid-Afrikaanse mark dikwels as monopoliste optree) behels, waaronder ESKOM (elektrisiteit), Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL), Transnet (pad- en spoorwegvervoer) en Telkom die enigste telefoondiensverskaffer met landlyne). Die regering het daarnaas in 1999/2000 ook begin om die selfoonmark te dereguleer en 'n derde lisensie vir 'n diensverskaffer beskikbaar gestel.

Die volume van regstreekse buitelandse beleggings (RBB) sal 'n meer beslissende rol speel in die ekonomiese ontwikkeling van die land. Die privatiseringsbeleid het veral RBB uit lande soos die Verenigde State, Maleisië, die Verenigde Koninkryk, Duitsland, Japan, Switserland en die Republiek van Ierland gelok. Nogtans het die vloei van RBB na Suid-Afrika in 1997 volgens die Industrial Development Corporation (IDC) net 0,4 persent van die wêreldwye vloei van RBB beloop.[5]

Hierdie syfer was baie ongunstig in vergelyking met ander ontwikkelende lande. In die tydperk tussen 1994 en 1999 het regstreekse buitelandse beleggings in Brasilië VSA-$ 106 per capita, in Argentinië VSA-$ 252 en in Chili selfs VSA-$ 333 beloop, terwyl daar in Suid-Afrika net VSA-$ 32 per capita belê en daarnaas selfs 'n netto kontantuitvloei van beleggings ter waarde van VSA-$ 1,6 miljard aangeteken is.[6]

Hiervoor was veral die internasionale aktiwiteite van Suid-Afrikaanse multinasionale ondernemings soos Anglo-American Corporation, Billiton, Ou Mutual, Suid-Afrikaanse Brouerye (tans SABMiller) en Dimension Data verantwoordelik.[7] Dimension Data het sy bedrywighede na 36 lande op vyf vastelande uitgebrei. Anglogold, die grootste goudprodusent en tweede grootste mynboumaatskappy ter wêreld, het in 2003 die Australiese maatskappy Acacia Resources gekoop en produseer daarnaas ook in lande soos Argentinië, Brasilië en die Verenigde State.[8] Suid-Afrikaanse ondernemings soos SABMiller, Sappi Bpk. en Barlow Bpk. verskyn op die UNCTAD se lys van die 50 grootste multinasionale maatskappye uit ontwikkelende lande.[9]

Alhoewel die Britse bankmaatskappy Barclays in 2005 'n beherende aandeel in die Suid-Afrikaanse Absa Groep bekom het in 'n transaksie ter waarde van VSA-$3 miljard[10], wat die grootste regstreekse buitelandse belegging in Suid-Afrika verteenwoordig, bly die feit dat die meeste RBB net gebruik word om bestaande Suid-Afrikaanse maatskappye of hulle aandele te koop nog steeds kommerwekkend.

Die jaarlikse groeikoers van die Suid-Afrikaanse BNP was in die tydperk tussen 1998 en 2000 laer as die 4 persent wat in die GEAR-program beplan was en het slegs 'n gemiddelde 2,7 persent beloop en het die lae RBB weerspieël wat in hierdie periode net VSA-$ 3 miljard beloop het. Die meeste wêreldwye RBB het nog steeds na Oos-Asiatiese lande gevloei.

Vorms van regstreekse buitelandse beleggings in Suid-Afrika (1994-1999)[11]

VORM GEMIDDELDE JAARLIKSE PERSENTASIE 1994-1999
Samesmeltings en oornames 60,4%
Uitbreiding 17,3%
Nuwe beleggings 16,7%
Finansiële beleggings 4,5%
Voornemens 3,1%
Likwidasies -0,6%
Disinvestering -1,5%

Ekonomiese ontwikkeling[wysig]

Vir die ekonomiese ontwikkeling voor 1950, sien gerus die hoofartikel Geskiedenis van die ekonomiese ontwikkeling van Suid-Afrika.

Oorspronge van 'n verdeelde samelewing[wysig]

Suid-Afrika word dikwels uitgebeeld as 'n verdeelde samelewing waarin 'n klein klas van besittendes teenoor 'n arm meerderheid staan. Alhoewel hierdie soort stellings die probleem moontlik oorvereenvoudig, het die groot ongelykhede in inkomsteverspreiding hul oorsprong in die laat 19de eeu toe die ontwikkeling van Suid-Afrika se eie vorm van kapitalisme ná die begin van diamante-ontginning in 1867 en goudmynbou in 1886 dramaties begin versnel het.[12]

Klein eilande van handels- en agrariese kapitalisme is al vroeër in kusgebiede gevestig wat deur die Britte gekoloniseer is, terwyl die Afrikanerbevolking in binnelandse Suid-Afrika nog steeds in 'n voor-kapitalistiese ekonomie geleef het, net soos onafhanklike swart boere in gebiede wat nog nie deur blankes oorheers is nie. As kolonie was Suid-Afrika voor die ontwikkeling van sy mynboubedryf niks meer as 'n geopolities belangrike besitting nie, 'n gebied dus waar die Britte as koloniale moondheid hulle tot die oorheersing van relatief klein kusgebiede kon beperk. Toe diamante en goud ontdek is, is die Kaap se ware ekonomiese potensiaal vir die eerste keer onthul. Tegelykertyd is die ekonomiese ontwikkelingskoers vir die volgende eeu vasgeskryf.

Danksy 'n groot invloei van Britse kapitaal is Suid-Afrika se mynboubedryf op die wêreldkaart geplaas. Saam met die ontstaan van dié hoogs gesentraliseerde bedryf het groot getalle geskoolde en halfgeskoolde immigrante uit Europa na Suid-Afrika gestroom sodat die persentasie blanke inwoners tot baie hoër vlakke as elders op die Afrikavasteland gestyg het. Swart Suid-Afrikaners se bydrae tot die ekonomiese ontwikkeling het beperk gebly tot die voorsiening van ongeskoolde mannekrag, waarby die goed georganiseerde blanke arbeidsbevolking alles gedoen om hierdie erge ongelykheid met administratiewe maatreëls en wette vas te skryf. Die ongewone alliansie tussen blanke werkers en Suid-Afrika se kapitalistiese klas sou voortduur tot in die 1970's, net soos die fokus op mynbou en landbou wat van die land se nywerheidsektor 'n marginale bedryf gemaak het. Dit het eers later, veral gedurende die Tweede Wêreldoorlog, stewige groei getoon.

Die Britse Ryksuitstalling van 1936[wysig]

Die Britse Ryksuitstalling, wat nog in dieselfde in Johannesburg gehou sou word - en dus vir die eerste keer buite die Verenigde Koninkryk, het, net soos die vinnige pas van groei en ontwikkeling in Suid-Afrika, sentraal gestaan in 'n toespraak wat op 23 Januarie 1936 deur Lord Riverdale of Sheffield in die British Empie Club gelewer het. Een jaar tevore het Suid-Afrikaners die 25ste jaardag van die stigting van die Unie van Suid-Afrika gevier.

Die kwarteeu tussen 1910 en 1935 is deur 'n ongewone demografiese ontwikkeling gekenmerk wat die blanke bevolking met meer as vyftig persent laat styg het, teenoor 'n groeikoers van meer as veertig persent vir Suid-Afrikaners van nie-Europese afkoms. Dié aanwas het gepaard gegaan met 'n ongekende groei in die vrugte- en mynboubedryf. So het die uitvoer van vars vrugte na die Verenigde Koninkryk van 'n jaarlikse gemiddeld van ₤15 000 voor die Eerste Wêreldoorlog gestyg tot ₤2 270 000 in 1934.

Ook die nywerheidsektor het in daardie periode groot vordering getoon. Suid-Afrika was destyds die tweede belangrikste uitvoermark vir Britse goedere na Brits-Indië, met uitvoere ter waarde van ₤32 miljoen in 1934. In die volgende jaar het 49 persent van Suid-Afrika se invoere uit die Verenigde Koninkryk gekom. Met die oog op 'n verdere uitbreiding van handelsbande is die besluit geneem om die eerste Britse Ryksuitstalling buite die Britse Moederland in Suid-Afrika se nywerheidsmetropool Johannesburg te hou.[13]

Groeifase ná die Tweede Wêreldoorlog[wysig]

Suid-Afrika se mineraalskatte, goedkoop mannekrag, tegniese kundigheid en immigrasie van gekwalifiseerdes uit oorsese lande het ná die Tweede Wêreldoorlog die basis vir 'n langdurige en stabiele groeifase gevorm wat tot 1974 sou duur. Die land se hoogs ontwikkelde mynbousektor en sy groeiende binnelandse mark was trekpleisters vir buitelandse beleggings. In die eerste helfte van die 1970's het die land miljarde met die uitvoer van goud, minerale en steenkool verdien, en met dié inkomste kon die land werkgeleenthede vir ongeskooldes in die mynbousektor net soos werkgeleenthede vir blankes in 'n vinnig groeiende staatsdiens bekostig.

Die eerste oliekrisis in 1974 het Suid-Afrika in 'n langdurige resessie gedompel waarvan die land eers in 1979 herstel het. Ná die tweede oliekrisis het Suid-Afrika vanaf 1982 'n nog groter insinking beleef nadat pryse vir minerale op die wêreldmark skerp gedaal het. Die krisis het al hoe groter geraak deur die Amerikaanse dollar se dramatiese waardeverlies - pryse vir goud, diamante en mineraaluitvoere op internasionale markte word juis in dié geldeenheid bereken. Steenkooluitvoere het gedaal nadat ruolie voortdurend goedkoper geword het.

Sodoende het die land met 'n voortdurende tekort aan buitelandse valuta te kampe gehad. Die bruto binnelandse produk het ingekrimp, die per-capita-inkomste het tussen 1981 en 1987 met 'n jaarlikse gemiddeld van 1,7 persent afgeneem, terwyl inflasiekoerse skerp gestyg het. Die feit dat talle belangrike oorsese handelsvennote ekonomiese sanksies weens Suid-Afrika se beleid van rasseskeiding ingestel het as politieke komponent tot die krisis bygedra.

Ekonomiese vooruitsigte en ontwikkeling tot 2008[wysig]

Durban is die besigste handelshawe op die vasteland van Afrika

Teen die begin van die 21ste eeu het die land nog voordeel uit sy politiese en makro-ekonomiese stabiliteit getrek. Die hoogs ontwikkelde infrastruktuur, finansiële bedryf en die groeiende nywerheids- en dienstesektor maak van die land 'n ekonomiese lokomotief vir Afrika. Suid-Afrikaanse ondernemings is tans die belangrikste beleggers op die vasteland.

Lae rentekoerse en die vertroue van privaat huishoudings en ondernemings in die ekonomie het veral die binnelandse vraag in die afgelope jare aangedryf. Die gemiddelde groeikoers het in die afgelope jare omtrent vier persent beloop, terwyl die inflasiekoers binne die bandbreedte van drie tot ses persent gebly het, soos deur die Suid-Afrikaanse Reserwebank beplan. Die sterk rand het egter uitvoergerigte sektore soos die myn- en landbou onder toenemende druk geplaas. Met die verswakking van die rand se waarde teenoor die VSA-dollar en die euro sal uitvoere weer kan styg. In die volgende jare sal die gemiddelde groeikoers van die ekonomie na ramings steeds omtrent vier persent beloop.

Die lae spaarsyfer van net 13 persent van die bruto binnelandse produk (BBP) vergelyk baie ongunstig met ander lande. Die Suid-Afrikaanse staat se skuldlas beloop tans sowat 35 persent van die BBP.

Die hoë werkloosheidsyfer van veertig persent bly sorgwekkend. Die aantal werksgeleenthede in die mynbou neem steeds af, terwyl die staatssektor een van die belangrikste werkskeppers bly.

Ekonomiese ontwikkeling sedert 2008[wysig]

Trevor Manuel, gewese minister van finansies en huidige voorsitter van die Nasionale Beplanningskommissie

Ná 'n dekade van ekonomiese opswaai, waartydens groeisyfers van tot by vyf persent aangeteken is, het hierdie groei in 2008 as gevolg van die internasionale finansiële en ekonomiese krisis verstadig tot 3,1 persent in 2008. Volgens die amptelike statistiese diens Statistieke SA het die Suid-Afrikaanse ekonomie in die vierde kwartaal van 2008 met 1,8 en in die eerste kwartaal van 2009 selfs met 6,4 persent gekrimp. Die land is sodoende vroeg in 2009 vir die eerste keer in 17 jaar in 'n resessie gedompel.

Daar is druk op die Suid-Afrikaanse Reserwebank uitgeoefen om sy rentekoers - wat met 7,5 persent in Augustus 2009 in vergelyking met ander lande relatief hoog was - te verlaag. Volgens 'n besluit van die Reserwebank, wat op 25 Junie 2009 geneem is, is hierdie koers nogtans voorlopig nie aangepas word nie, aangesien die inflasiekoers van 8,0 persent nie binne die bank se teiken van tussen 3 en 6 persent was nie.

In sy nasionale begroting van 2009/10 het die destydse minister van finansies en huidige voorsitter van die Nasionale Beplanningskommissie, Trevor Manuel, in Februarie 2009 vyf ekonomiese doelwitte gestel:

  • die bestryding van armoede,
  • 'n stabiele groei in werkgeleenthede en meer geleenthede vir beroepsopleiding,
  • die verhoging van Suid-Afrika se ekonomiese slaankrag en die bevordering van beleggings,
  • die oorkoming van struikelblokke vir gelyke kanse en
  • die beheer en beperking van die publieke skuldlas met die oog op toekomstige ontwikkeling.

Die verwagte staatsinkomste sal 659 miljard ZAR, die staatsuitgawes 834 miljard ZAR beloop. Die staat sal onder meer in infrastruktuurprojekte (waaronder projekte in verband met die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010) ter waarde van 787 miljard ZAR oor 'n periode van drie jaar, kragopwekking (60 miljard ZAR) en ekonomiese stimulering (waaronder 870 miljoen ZAR vir die land se motorbedryf) bestee. Die regering sal daarnaas ook openbare middele vir die oplossing van sosiale uitdagings aanwend en onder meer 140,4 miljard ZAR aan onderwys bestee.

Suid-Afrika se bruto binnelandse produk (BBP) het ná drie kwartale met negatiewe groei eers in die vierde kwartaal van 2009 weer met 3,2 persent gegroei. Vir die hele jaar is 'n negatiewe groei van 1,5 persent aangeteken, veral as gevolg van 'n laer binnelandse vraag en krimpende uitvoere.

EKONOMIESE KERNSYFERS[14] 2008 2009 2010 2011 2012
Bruto binnelandse produk (BBP, nominaal, in miljard VS$) 274,2 284,2 363,5 408,7 391,0
BBP per capita (KKP, in VS$) 10 403 10 217 10 541 10 970 11 302
Reële groei van BBP in % 3,6 -1,5 2,9 3,1 2,5
Bevolking (in miljoene) 48,69 49,32 49,99 51,77 51,20
Inflasiekoers (VPI, jaarlikse gemiddeld in %) 11,5 7,1 4,3 5,0 5,6
Staatsverbruik (in %) 30 33 32 32 32
Begrotingstekort (in % van die BBP) -0,4 -4,9 -4,8 -4,8 -5,2
Tekort op die lopende rekening (in % van die BBP) -7,2 -4,0 -2,8 -3,3 -6,1
Publieke skuldlas (in % van die BBP) 23,4 27,4 31,3 35,1 35,4
Werkloosheid in % 21,9 24,3 24,0 23,9 24,9

Menslike hulpbronne[wysig]

Die bestryding van armoede[wysig]

Suid-Afrika word as 'n middelinkomsteland geklassifiseer. Nogtans word die meeste Suid-Afrikaners volgens internasionale standaarde as arm beskou. Die inkomste van Swart huishoudings het tussen 2000 en 2005 met sowat 9 persent gestyg, en sedert 1994 het 'n bykomende nege miljoen mense toegang tot skoon water en 1,5 miljoen huishoudings toegang tot elektrisiteit gekry. Van Suid-Afrika se 10,7 miljoen huishoudings het in 2005 meer as drie miljoen nog steeds geen toegang tot elektrisiteit, en ag miljoen van sy 43 miljoen inwoners het geen regstreekse toegang tot skoon water nie.

Daar het wél 'n herverdeling van inkomste plaasgevind. Tussen 1970 en 1990 het die Blanke bevolking se aandeel aan die totae inkomste van 71 tot 54 persent gedaal, terwyl Swartmense se aandeel tot 33 persent gestyg het. Die rykste tien persent van die bevolking was in 1975 merendeels Blankes (95 persent), in 1996 egter nog net 22 persent.

Vigs[wysig]

Suider-Afrika het die hoogste persentasie van MIV-besmette persone en Vigs-lyers wêreldwyd

Vigs oefen 'n groot invloed op Suid-Afrika se ekonomie uit, aangesien tans sowat tien persent van die bevolking MIV-positief is. Die openbare gesondheidsektor se besteding sal na verwagting tussen 2005 en 2010 van ZAR 28 miljard tot 38 miljard groei, terwyl Suid-Afrika se bruto nasionale produk in 2010 17 persent of VSA-$ 22 miljard laer sal wees as gevolg van VIGS-sterftes en die koste vir die behandeling van siekes. Vigs sal waarskynlik ook die winsgewendheid van multinasionale maatskappye raak deur laer produktiwiteit, hoër koste vir nuwe aanstellings, 'n tekort aan mannekrag en die stygende koste vir mediese fondse, pensioene en sterftevoordel. 'n Tipiese Suid-Afrikaanse onderneming sal na ramings sowat 'n vyfde van sy personeel as gevolg van Vigs-sterftes verloor.[15] As mens in ag neem dat die president Thabo Mbeki nog steeds betwyfel dat daar 'n samehang tussen die MIV-virus en Vigs bestaan en sy minister van gesondheid 'n pamflet versprei het waarin Westerse lande beskuldig is dat hulle Vigs sou gebruik om Swartmense dood te maak is dit duidelik dat Suid-Afrikaanse ondernemings hulle eie maatreëls sal moet tref om die uitbreiding van Vigs te bestry.

Van die maatskappye wat reeds hul eie programme in hierdie verband ingestel het is AngloGold (Suid-Afrika se grootste goudmynboumaatskappy), die brouery SABMiller en die papiervervaardiger Mondi.[15] Van AngloGold se werknemers (kantoorwerkers ingesluit) was 24 persent in 1998 MIV-positief, terwyl 53 persent aan seksueel oordraagbare siektes gely het. SABMiller het nie eers inligting in hierdie verband verstrek nie om nie sy bierverkope aan Suid-Afrikaanse verbruikers in gevaar te stel nie. Mondi het 'n opleidingsprogram ingestel sodat kollega's kan inspring sodra 'n werknemer siekteverlof toegestaan word, asook 'n gesondheidsprogram wat MIV-positiewe werknemers help om gesond te bly.

Ander multinasionale ondernemings het begin om drie geskoolde werknemers in diens te neem vir elke gekwalifiseerde werksgeleentheid sodat siekes en oorledenes gou vervang kan word. Vigs begin ook die mediese fondse van ondernemings raak en dwing hulle om eerder eksterne diensverskaffers in te skakel as om self personeel aan te stel.

Opgeleide mannekrag[wysig]

Tussen 1970 en 1995 het die werkgeleenthede vir hoogs geskoolde vaklui met meer as 300 persent toegeneem, terwyl die vraag na laer geskoolde werkers in die nywerheids- en landbousektor met sowat 54 persent afgeneem het.[16] Hierdie ontwikkeling het gepaard gegaan met die snelle groei van die tersiêre of dienstesektor en word ook weerspieël in die hoë verhouding van kapitaal tot mannekrag wat in die dienstesektor met 117 persent gestyg het. Die tegnolgiese vooruitgang en Suid-Afrika se toenemende integrasie het die struktuur van die nasionale ekonomie duidelik verander. Die aandeel van geskoolde werkers het tussen 1970 en 1997/98 van 38 tot meer as 57 persent toegeneem, terwyl ongeskoolde werkers se aandeel van 62 tot 43 persent verminder het.

Plaaswerkers (1989)

Ondanks die skerp daling van die Suid-Afrikaanse rand se eksterne waarde in die jare 1996, 1998 en 2001 het daar geen volgehoue groei van uitvoere en gepaardgaande skepping van werkgeleenthede plaasgevind nie. In die periode tussen 1994 en 2000 het die aantal werkgeleenthede in die privaatsektor selfs met 15 persent verminder, en die werkloosheidsyfer is volgens 'n breër definisie op sowat 37 persent beraam.

Beleggings in die privaatsektor het sedert 1994 feitlik onveranderd gebly en was in 2005 met 10,7 persent van die BGP selfs laer as in 1994. Dit is verbasend dat - alhoewel die winste van beleggings in Afrika in die periode tussen 1990 en 1994 sowat 60 persent hoër was as in ander ontwikkelende lande - baie min RBB na hierdie vasteland gevloei het.[17] Net soos in ander Afrika-lande speel die knellende tekort aan opgeleide mannekrag 'n belangrike rol by hierdie probleem.

Dit is net bedrywe soos vervoer en vervoertoerusting, telekommunikasie en inligtingstegnologie wat die meeste geskoolde vaklui benodig en waarop ook die meeste RBB gekonsentreer is. Dit is nog steeds Suid-Afrika se Blanke bevolking wat die meeste geskoolde werkers oplewer, maar tans kan die aanbod nie in die ekonomie se behoeftes voorsien nie. Die persentasie ingenieurs en ander tegnies opgeleide personeel het in Suid-Afrika tussen 1992 en 2004 van 3,6 tot minder as 2 persent van die totale beskikbare mannekrag gedaal, net soos die persentasie studente in natuurwetenskappe en ingenieurswese, wat in 1997 16 persent teenoor 1985 se 19 persent beloop het. Die aantal emigrante, waaronder baie hoogs opgeleide vaklui, word in die periode tussen 1989 en 1997 op meer as 200 000 beraam, terwyl Suid-Afrika se huidige immigrasiewette plaaslike ondernemings die kans ontneem om groter getalle oorsese vaklui in diens te neem. Veral die inligtingsbedryf ondervind tans 'n knellende tekort aan opgeleide werknemers. Volgens 'n ondersoek van SAITIS (1999) het in 1998 31 persent van Suid-Afrika se IT-bestuurders, 29 persent van die programmeerders en 23 persent van die stelselontleders die land verlaat.[18]

Die produktiwiteit van Suid-Afrikaanse werkers (dit wil sê die BNP per werker) het sedert 1995 met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 2,5 persent gegroei, maar is nog steeds laer as dié van mededingende nuwe nywerheidslande in Oos-Asië soos die Republiek van Sjina (+4,7 persent), Suid-Korea (+4,51 persent), Hong Kong (+3,7 persent) en Singapoer (+3,0 persent). Die arbeidsproduktiwiteit is nou verbonde aan die verwerkingskoste per eenheid wat in Suid-Afrika se nywerheidsektor duidelik gestyg en sodoende die groei in produktiwiteit verlaag het.[19] Hierdie ontwikkeling maak dit baie moeilik vir Suid-Afrikaanse ondernemings om op die wêreldmark mee te ding.

Die probleem word ook deur 'n vergelyking van die nywerheidsektor se produktiwiteitsgroei in die tydperk tussen 1972 en 1990 met ander lande verduidelik: Terwyl dit in Suid-Afrika slegs 'n gemiddelde jaarlikse koers van 0,9 persent bereik het, het die groei in die Volksrepubliek van Sjina 9,7 persent, in Suid-Korea 8,2 persent, in Indonesië 7,6 persent en in die Republiek van Sjina 5,9 persent beloop. Die jaarlikse inkomste van 'n nywerheidswerker in 1993 was VSA-$ 9 088 in Suid-Afrika teenoor VSA-$ 3 550 in Zimbabwe, VSA-$ 3 311 in Botswana en VSA-$ 656 in die Volksrepubliek van Sjina.[20] Suid-Afrika sal dus nie in staat wees om op die basis van lae arbeidskoste met hierdie ekonomieë mee te ding nie.

Infrastruktuur[wysig]

Een van die min positiewe gevolge van die resessie, waarin Suid-Afrika in 2008/2009 gedompel is, was die laer kragverbruik van die mynbousektor en verwerkende nywerhede. Daar is dus geen kragtekorte meer aangeteken nie. Swak instandhouding, vaardigheidstekorte en die ontoereikende kapasiteit van bestaande kragsentrales sal in die volgende opswaaifase egter weer tot elektrisiteitsprobleme kan lei. Nuwe kragsentrales sal eers vanaf die jaar 2012 beskikbaar wees.

Volgens die Internasionale Energie-agentskap (IEA) het Suid-Afrika se totale primêre energieverbruik in 2005 127,6 miljoen ton olie-eenhede beloop.

PRIMÊRE ENERGIEVERBRUIK IN 2005 IN MILJOEN TON OLIE-EENHEDE
Steenkool 72,0
Ru-olie 12,2
Hernieubare energiebronne 10,6
Aardgas 2,8
Kernkrag 2,3
Waterkrag 0,1

Internasionale handel en buitelandse beleggings[wysig]

Buitelandse handel in 2009[wysig]

Suid-Afrika se buitelandse handel het in 2009 met 24,66 persent afgeneem tot ZAR 1,06 biljoen. Uitvoere het met 20,88 persent verminder tot ZAR 524 miljard, terwyl invoere 'n afname van 27,95 persent tot ZAR 540 miljard getoon het. Vanweë die laer invoere kon Suid-Afrika sy tekort op die handelrekening merkbaar verminder: terwyl nog in 2008 'n tekort van ZAR 87,7 miljard aangeteken is, het hierdie syfer aan die einde van 2009 nog net ZAR 16,4 miljard beloop.

Een van die hoofredes vir die sterk dalende tendens van invoere was die laer nywerheidsproduksie. Gevolglik moes sektore soos die motorbedryf minder onderdele en halfverwerkte goedere uit die buiteland invoer. Uitvoere het 'n dalende tendens vertoon weens die laer vraag na Suid-Afrikaanse minerale en motors. Daarnaas het die koopkrag van groot dele van die Suid-Afrikaanse bevolking as gevolg van die globale finansiële en ekonomiese krisis merkbaar gekrimp.[21]

Nog in 2008 was Duitsland, die VSA en Japan die belangrikste handelsvennote van Suid-Afrika. Hierdie prentjie het moontlik in 2009 verander aangesien die Volksrepubliek van Sjina minder deur die globale resessie en die krimpende wêreldhandel geraak is en sodoende na verwagting by Duitsland en die VSA verbygesteek het.

Verenigde Koninkryk[wysig]

Die Verenigde Koninkryk (VK) is die tweede belangrikste mark vir Suid-Afrikaanse uitvoerders, en met sowat 12 miljard Pond Sterling bly Britse maatskappye die belangrikste buitelandse beleggers in Suid-Afrika, terwyl ook sowat 200 Suid-Afrikaanse ondernemings filiaalmaatskappye in die VK het. Nege van die twintig belangrikste buitelandse maatskappye in Suid-Afrika het hulle hoofkwartier in die VK.[22]

Duitsland[wysig]

Duitse multinasionale maatskappye in Suid-Afrika[wysig]

Daar is hegte geskiedkundige en ekonomiese bande tussen die Bondsrepubliek Duitsland en Suid-Afrika wat oorspronklik reeds gedurende die 19de eeu gesmee is. Die ekonomiese betrekkinge weerspieël natuurlik ook die feit dat sowat dertig persent of een miljoen van Suid-Afrika se blanke inwoners van Duitse afkoms is.[23] Duitse ondernemings het al vroeg begin om in die Suid-Afrikaanse mynbou en handel te belê, en ook die meeste van die beduidende Randlords van die 19de eeu wat 'n rol by die ontwikkeling van die plaaslike goudmynbou gespeel het, was Duits-gebore Suid-Afrikaners.[24]

JAAR NAAM VAN MAATSKAPPY OF PERSOONLIKHEID BEDRYWIGHEDE
1795 Dr. Friedrich Liesching Vervaardiging van natuurlike medisyne
1823 Dr. Otto Landsberg Uitvoer van tabak
1839 Josef en Adolf Mosenthal Handelskompanjie
1852 Hamburgse Kompanjie Handelskompanjie
1868 Siemens Elektriese nywerheid in Kaapstad
1895 AEG Vervaardiging van elektriese komponente
1912 Ernest Oppenheimer (Anglo American-korporasie) Diamante-maatskappy
1930's Mannesmann DEMAG Staalnywerheid en steenkoolraffinadery
1948 Volkswagen Motorvervaardiging
1949 Vereniging van Duitse Uit- en Invoerders Voorloper van Suid-Afrikaans-Duitse Kamer van Koophandel en Nywerhede
1950 BASF se vennootskap met SASOL Steenkool-tot-brandstof-projek
1958 Mercedes-Benz, Oos-Londen Motorvervaardiging
1962 Lufthansa Lugredery
1972 BMW Groep Motorvervaardiging

Die bedrywighede van Duitse maatskappye in Suid-Afrika[25]

Volgens die Suid-Afrikaans-Duitse Kamer van Koophandel en Nywerhede is daar sowat 600 Duitse maatskappye in die land met 'n totaal van 90 000 werknemers. Die meeste Duitse ondernemings behoort tot die nywerheidsektor en spits hulle op bedrywighede soos masjienbou, elektroniese goedere, chemie, farmaseutiese produkte, metaalverwerking en motorvervaardiging toe.[26] Regstreekse beleggings het in 2008 3,3 miljard € beloop.[27]

Die handelsbetrekkinge tussen Duitsland en Suid-Afrika het in die 1960's duidelik begin verstewig, en daar word verwag dat die bedrywighede van Duitse maatskappye as gevolg van die vryehandelsoorenkoms tussen die Europese Unie en Suid-Afrika in die toekoms nog duidelik sal toeneem. Die meeste Duitse beleggings is 'n regstreekse gevolg van die groeiende inheemse mark in Suid-Afrika, en Duitsland was een van min belangrike nywerheidslande wat sy RBB selfs tydens die periode van politieke en ekonomiese onstabiliteit van die 1980's nog verhoog het, terwyl die meeste ander lande se multinasionale maatskappye pad gegee het in die destydse disinvesteringsveldtog.

Duitse maatskappye het 'n belangrike bydrae tot die opleiding van Bruin, Swart en Asiatiese werkers gelewer eerder as om voordeel uit die vroeëre rasseskeidingsbeleid te trek. Die beleggings in behuising, gesondheidssorg en beroepsopleiding was van groot waarde vir Suid-Afrika se sosio-ekonomiese ontwikkeling en het 'n stabiliserende rol in die tydperk van sanksies en handelsboikotte gespeel. Die Duitse motorvervaardigers BMW, Volkswagen en Mercedes-Benz het van Suid-Afrika 'n beskeie, maar suksesvolle, mededinger op die internasionale uitvoermark vir motors gemaak.

Volgens die Suid-Afrikaans-Duitse Kamer van Koophandel en Nywerhede se tiende meningspeiling onder Duitse maatskappye in Suid-Afrika, wat in 2008 gehou is, het Duitse sakeleiers 'n meer pessimistiese houding teenoor Suid-Afrika se politieke en ekonomiese vooruitsigte ontwikkel.[28] Terwyl daar sedert die laaste meningspeiling in 2006 meer in Suid-Afrika belê en ook meer werksgeleenthede geskep is, het vertroue in die regering merkbaar gedaal. Duitse ondernemings is veral bekommerd oor die toekomstige beskikbaarheid en koste van elektrisiteit en die instandhouding van die vervoerinfrastruktuur. Daarnaas blyk swart ekonomiese bemagtiging vir baie ondernemings 'n probleem te wees: 'n derde van alle deelnemende ondernemings het aangedui dat hulle hulself vanweë dié beleid moontlik aan Suid-Afrika sal onttrek. Byna elke tweede onderneming kla oor die koste wat aan swart ekonomiese bemagtiging verbonde is, terwyl hulle hoegenaamd geen voordele daaruit trek nie.

Duitse handel met Suid-Afrika[wysig]

Duitsland is nog steeds die belangrikste verskaffer van kapitaalgoedere en tegnologie[29]. Duitse uitvoere na Suid-Afrika het in 2006 met 10,5 persent gestyg tot 7,4 miljard €, terwyl Duitsland se invoere uit Suid-Afrika selfs met 18 persent gestyg het 4,1 miljard €. Naas tradisionele uitvoergoedere soos goud, steenkool en metale het die land begin om steeds meer verwerkte nywerheidsgoedere uit Suid-Afrika in te voer. Duitsland se uitvoere het veral bestaan uit masjiene, grondstowwe, nie-edele metale, yster en staal, voedselprodukte, motorvoertuie en -komponente, chemikalieë en elektrotegniese produkte.[29]

In 2008 het Suid-Afrika goedere en dienste ter waarde van 8,2 miljard $ na Duitsland uitgevoer, terwyl invoere uit Duitsland 11,7 miljard $ beloop het. Duitsland was die belangrikste handelsvennoot van Suid-Afrika, nog voor die Verenigde State en Japan. Regstreekse Duitse beleggings in Suid-Afrika het aan die einde van 2011 6,273 miljard € beloop. In 2012 is 'n netto-afvloei van Duitse beleggingskapitaal ter waarde van 246 miljoen € aangeteken. Regstreekse Suid-Afrikaanse beleggings in Duitsland het in 2012 1,009 miljard € beloop.[30]

JAAR UITVOERE NA DUITSLAND INVOERE UIT DUITSLAND[31]
2011 6 215,4 miljoen € 8 664,9 miljoen €
2012 5 105,8 miljoen € 8 813,5 miljoen €
2013 4 738,6 miljoen € 8 543,2 miljoen €

Toerisme[wysig]

Volgens 'n ondersoek, wat deur Standard Bank gedoen is, is toerisme tans die belangrikste verskaffer van buitelandse valuta vir die land, met 'n inkomste van R 53,9 miljard (VSA-$ 5,232 miljard) in 2003 (of sewe persent van die bruto binnelandse produk) - nog voor die goudmynbou, wat R 35,3 miljard verdien het. Terwyl sake-, kulturele, eko-, paleo-, avontuur- en sporttoerisme reeds gevestig is, word nuwe velde soos wyn-, geneeskundige en plattelandse toerisme tans ontwikkel.

Die toerismebedryf in Suid-Afrika het in 2009 R 189 miljard tot die nasionale ekonomie bygedra en verskaf tans werk aan sowat 1,2 miljoen mense, en daar word geraam dat met elke ag toeriste, wat die land kom besoek, een nuwe werksgeleentheid geskep sal word. Volgens die South Africa Yearbook 2002/03 is daar 700 hotelle, 2 800 gastehuise en meer as 10 000 restourante in die land.

In 2012 het 9,2 miljoen internasionale toeriste 'n besoek aan die land gebring, teenoor 8,3 miljoen in 2011 en 8,1 miljoen in 2010[32]. Die toerismebedryf het in 2004 6,729 miljard VSA-$ se buitelandse valuta vir die Suid-Afrikaanse ekonomie verskaf.[33] Suid-Afrika was in dié jaar reeds die gewildste toeristebestemming in Afrika, nog voor Tunisië (vyf miljoen toeriste) en Egipte (4,9 miljoen).

Landbou[wysig]

Sien hoofartikel Landbou in Suid-Afrika vir 'n meer probleemgeoriënteerde benadering


Suid-Afrika is tans die sewende grootste avokado-uitvoerland in die wêreld.

Suid-Afrika se landbousektor trek voordeel uit die land se groot oppervlakte van sowat 1,2 miljoen vierkante kilometer wat oor sewe verskillende klimaatsones van Mediterreense tot subtropiese en halfwoestyn-klimaat strek en 3 000 kilometer se kuslyn insluit, die gepaardgaande groot biologiese verskeidenheid van plaaslike landbouprodukte en seekos, en die moderne infrastruktuur met sewe moderne seehawens en twee internasionale lughawens vir uitvoere.

Landbouaktiwiteite sluit intensiewe graanverbouing en gemengde boerdery in; veral beesteelt in die Bosveld en skaapteelt in die droë landsdele. Naas mielies, die tradisionele Suid-Afrikaanse stapelvoedsel, word ook graan, hawer, hout, suikerriet, sitrus en sonneblomme op groot skaal verbou.

Alhoewel dertien persent van Suid-Afrika se oppervlakte geskik is vir graanverbouing, het slegs 22 persent van hierdie landbougrond groot potensiaal. Die res, in 'n land waar neerslae ongelyk verdeel is, is sterk afhanklik van voldoende watervoorrade, en sommige gebiede word gereeld deur droogtes geteister. Bykans vyftig persent van Suid-Afrika se watervoorraad word deur die landboubedryf verbruik, wat sowat 1,3 miljoen hektaar landbougrond onder besproeiing het.

Uitvoere[wysig]

'n Skaapplaas in Gauteng

Die plaaslike landbousektor lewer sowat 8 persent van Suid-Afrika se totale uitvoere op, met wyn, sitrusvrugte, suiker, druiwe, mielies, vrugtesappe, wol en seisoenale vrugte soos appels, pere, perskes en appelkose. Ander belangrike uitvoerprodukte is avokado's, suiwelprodukte, blomme, verwerkte voedsel, huide en velle, vleis, nie-alkoholiese dranke, pynappels, ingemaakte vrugte en neute.

Suid-Afrika is die wêreld se tweede grootste uitvoerland van pomelo's, die vierde grootste van pruime, die vyfde grootste ten opsigte van pere en tafeldruiwe, die sewende grootste ten opsigte van avokado's en die agtste grootste ten opsigte van mielies en nartjies. Daarnaas is tans ook kruiedranke en seekos vinnig groeiende markte in oorsese gebiede.

Suid-Afrika se omgekeerde seisoene in vergelyking met Europa verseker dat die land 'n suksesvolle mededinger op die Europese markte kan wees. Suid-Afrika is die mees nabygeleë produsent van tuin- en sierplante vir Europese invoerders. Danksy die ooreenkoms oor wyn en alkoholiese dranke, wat Suid-Afrika met die Europese Unie aangegaan het, mag jaarliks 42 miljoen liter se wyn en alkoholiese dranke doeanevry na Europese bestemmings uitgevoer word.

Wynbou[wysig]

Hoofartikel: Suid-Afrikaanse wyn.
Suid-Afrikaanse witwyn in die Boland.

Suid-Afrika se wynbougebiede in die provinsie Wes-Kaap trek voordeel uit die plaaslike Mediterreense klimaat en die gunstige invloede van die koue Benguelastroom. Suid-Afrika is met 2,7 persent van die jaarlikse produksie, wat gelykstaan an 730 miljoen liter, tans die negende grootste wynprodusent ter wêreld. 4 406 wynprodusente en 561 wynkelderye was in 2004 in die land geregistreer en het sowat 340 000 werkgeleenthede gebied. Suid-Afrika was in 2003 op sewe na die belangrikste wynprodusent ter wêreld met 885 000 ton.[34]

Die Wes-Kaapse wynbouersvereniging KWV pronk selfs met die wêreld se grootste wynkelder in die Paarl - die wynlandgoed met 24 hektaar se wingerde kan tot by 121 miljoen liter wyn stoor.[35]

Alhoewel die wynbou in die land 'n tradisie van meer as driehonderd jaar het, was sy uitvoere as gevolg van die internasionale isolering van Suid-Afrika tot by die 1980's baie beperk. Sedertdien het die vraag na Suid-Afrikaanse wyne veral in Sentraal-Europa skerp gestyg.

Danksy die toenemende internasionale gewildheid van Suid-Afrikaanse wyne het die uitvoersyfers sedert die jare negentig skerp gestyg en beloop in 2002 reeds 220 miljoen liter (teenoor 'n skamele 25 miljoen in 1991). Die gewildste soorte vir die internasionale mark is Chenin Blanc en Cabernet Sauvignon.

Mynbou[wysig]

Goud[wysig]

Met 'n mynproduksie van 342 ton was Suid-Afrika ook in 2004 weer die belangrikste goudprodusent ter wêreld, alhoewel die land se aandeel aan die wêreldproduksie tussen 1970 en 2003 van sowat 75 tot 17 persent gedaal het. Die land beskik oor sowat veertig persent van die wêreld se goudvoorrade van sowat 56 000 ton, maar aangesien gouderts in Suid-Afrika tot by 4 000 meter onder die aarde uitgehaal moet word, is produksiekoste hier aansienlik hoër as in ander lande soos Australië en die Volksrepubliek van Sjina, waar goud in oopgroefmyne ontgin kan word. Daarnaas het mynwerkers se lone in die laaste jare sterk gegroei.[36]

Platinum[wysig]

Suid-Afrika was in 2004 weer verreweg die belangrikste produsent van platinum met 163 ton, gevolg deur die Russiese Federasie (60,6 ton), Kanada (26,4 ton) en die Verenigde State (4,0 ton).[37] Hierdie vier lande was ook die grootste verskaffers op die wêreldmark. Die grootste invoerders met sowat 25 persent elk is die VSA, die Volksrepubliek van Sjina, Japan en Wes-Europa. Platinum word veral vir die vervaardiging van uitlaatgas-katalisatore in die motorbedryf (sowat 40 persent van die internasionale vraag), vir die slaan van munte en die vervaardiging van juweliersware, in die elektroniese (hardeskywe in rekenaars), energie- (brandstofselle) en in die chemiese bedryf benodig.

As gevolg van die hoë vraag van sowel die Sjinese Volksrepubliek asook spekulante het pryse op die wêreldmark tussen 2003 en 2005 skerp gestyg en met tot by VSA-$ 900 per fynons 'n nuwe rekordvlak bereik. Die motorbedryf het weens die hoë pryse begin om platinum met die nou verwante metaal palladium, wat teen laer pryse beskikbaar is, te vervang.[38]

Diamante[wysig]

'n Brokstuk kimberliet, die mineraal waarin natuurlike diamante voorkom
Suiwer chroomkristalle (99,999%) naas 'n chroomkubus van 1cm³

Die wêreldwye diamantemark word deur die Brits-Suid-Afrikaanse mynboumaatskappy De Beers se Central Selling Organization (CSO) oorheers, wat in 2004 65 persent van die markvolume beheer het. Dit sluit ook die meeste Russiese verkope van diamante in wat onlangs skerp gestyg het. Die mark is grotendeels onafhanklik van die jaarlikse ontginning, aangesien groot hoeveelhede diamante teruggehou word ter wille van prysstabilisering. Die wêreldwye diamante-ontginning het in 2006 194,81 miljoen karat beloop (waarvan 93,291 miljoen karat nywerheids- en 101,519 miljoen karat sierdiamante). 15,37 miljoen karat is in Suid-Afrika ontgin.[39]

Chroom[wysig]

Sowat 55 persent van die wêreld se chromietertsvoorrade is in die Bosveldkompleks (provinsies Mpumalanga en Limpopo) gekonsentreer, en tans word ook rofweg die helfte van die jaarlikse chromietertsproduksie in Suid-Afrika ontgin. Chroom speel 'n belangrike rol by die vervaardiging van vlekvrye staal en brandbestande materiale en word daarnaas ook in die chemiese bedryf gebruik.

Ystererts[wysig]

Die internasionale vraag na ystererts het in 2004 skerp gestyg, veral danksy die snel groeiende staalvervaardiging in Oos-Asiatiese lande soos die Volksrepubliek van Sjina. Die pryse op die wêreldmark het met tussen 30 en 40 persent gestyg; toekomstige prysverhogings is vanweë die beperkte aanbod en hoër vragtariewe vir seevervoer onvermydelik. Die wêreldwye ontginning het in 2003 1 066,3 miljoen ton beloop, waarvan 37,3 miljoen in Suid-Afrika. Die gemiddelde Fe-gehalte van Suid-Afrikaanse ystererts is 64 persent en vergelyk gunstig met dié van die belangrikste mynboulande soos Brasilië (229,6 miljoen ton, 65 persent), Australië (210,7 miljoen ton, 62 persent) en die Volksrepubliek van Sjina (130,5 miljoen ton, 60 persent).[40]

Lood[wysig]

Lood word veral in die motorbedryf vir die vervaardiging van batterye benodig (sowat 60 persent) en speel daarnaas ook 'n belangrike rol in die chemiese bedryf. Die wêreldmarkprys van lood het reeds in 2003 en 2004 skerp gestyg tot sowat VSA-$ 1 023 (Maart 2004) nadat die Volksrepubliek van Sjina vir die eerste keer meer lood benodig het as wat die land self ontgin. Herwinning van lood uit skroot speel intussen ook 'n beduidende rol - so word in Duitsland 90 en wêreldwyd sowat 60 persent van die lood herwin. Die wêreldproduksie het in 2006 3,541 miljoen ton beloop, waarvan 0,048 miljoen ton in Suid-Afrika ontgin is.[39]

Steenkool[wysig]

Steenkool was van die begin van die nywerheidsomwenteling in die 18de eeu af die belangrikste fossielbrandstof en is eers in 1966 deur ru-olie en in die 1990's deur aardgas verbygesteek. Tans voorsien steenkool nog in sowat 22 persent van die wêreld se primêre energiebehoefte. Tot die 1970's is steenkool in die meeste lande merendeels plaaslik verbruik, en dus was Suid-Afrika se uitvoere in 1975 nog 'n skrale 2,56 miljoen ton.[41] Maar met die ondergang van die Europese en Amerikaanse steenkoolmynbou het goedkoper oorsese steenkool 'n belangrike uitvoerproduk geword. In Suid-Afrika hanteer die Richardsbaaihawe aan die Indiese Oseaan (provinsie KwaZoeloe-Natal), wat in April 1976 geopen is, die land se steenkool-uitvoere. In 1976 was die uitvoermaat reeds 5,66 miljoen ton en in 1978 15,3 miljoen ton. Die land het sedertdien tot een van die belangrikste uitvoerders van steenkool ontwikkel.

Volgens statistieke van die Verenigde Nasies is in 2006 wêreldwyd 5 395,637 miljoen ton steenkool ontgin waarvan 244,364 miljoen ton in Suid-Afrika.[42] In 2003 was Suid-Afrika met 71,458 miljoen ton die vierde belangrikste uitvoerder na Australië, die Volksrepubliek van Sjina en Indonesië. Pryse het in die eerste helfte van 2006 merkbaar begin styg, terwyl ook vragtariewe oor die afgelope jare verhoog het. In die tweede helfte van 2006 het die pryse weer begin daal. Die wêreldmarkprys van steenkool vir kragopwekking het in 2006 VSA-$ 74 per ton steenkooleenheid beloop teenoor 'n gemiddelde prys van VSA-$ 50 in 2003.[43][44]

Suid-Afrika se steenkoolvelde lê in die oostelike Transvaal-gebied in die omgewing van Ermelo en Witbank (provinsie Mpumalanga), in die noordelike Vrystaat en in die Newcastle-Dundee-Vryheid-gebied in die noorde van KwaZulu-Natal.

Uraan[wysig]

Uraanerts

Uraan speel 'n belangrike rol in die energiebedryf waar dit as kernbrandstof in kernkragsentrales benodig word, maar word ook vir militêre doeleindes in kernwapens gebruik. Veral in die 1960's en 1970's, toe atoomenergie in die meeste nywerheidslande nog as 'n belowende alternatief tot konvensionele fossiele brandstowwe beskou is (een kilogram uraan lewer soveel energie soos 20 000 kilogram steenkool[45]), is wêreldwyd navorsing oor uraanbronne gedoen. 'n Hoë uraanaanbod op die wêreldmark het in die 1980's en 1990's egter daartoe gelei dat uraanontginning in die meeste uraanmynboulande afgeneem het. Gedurende die negentigerjare het ook groot uraanvoorrade, wat oorspronklik vir militêre doeleindes aangelê is, die wêreldmarkaanbod aangevul.

As gevolg van stygende energiepryse en die beplande oprigting van nuwe kernkragsentrales in veral Oos-Europa en Asië het die vraag na uraan sedert die jaar 2004 weer begin verstewig. Die huidige ontginbare uraanvoorrade sal na verwagting van deskundiges oor sowat sestig jaar uitgeput wees, alhoewel hulle deur middel van herprosessering moontlik nog enkele eeue voldoende sal wees.

Suid-Afrika was in 2004 die agtste grootse uraanprodusent ter wêreld met 'n ontginning van 1 058 ton, maar het volgens die Wêreldenergieraad met 635 600 ton oor die vyfde grootste voorrade na die VSA, Niger, Australië en Kazakhstan beskik.[46]

Nywerheidsektor[wysig]

Motorbedryf[wysig]

Joule was 'n elektriese motor wat deur Optimal Energy in Kaapstad ontwikkel, maar nooit bemark is nie. Vervaardiging is intussen gestaak
BMW X1 XDrive 20i

Motorvervaardiging is een van die mees florerende bedrywe in Suid-Afrika. Die aantal plaaslik vervaardigde motors het van nagenoeg 390 000 in 1995 gestyg tot 534 424 in 2012.[47] Voertuigverkope word aangewakker deur verbruikers se neiging om meer nuwe voertuie te koop asook korter gebruiksiklusse wat tans nog net 39 maande beloop en die stygende vraag van motorverhuurders wat groter getalle nuwe voertuie koop om in die behoeftes van toeriste en sakereisigers te voorsien. Verkope van kommersiële voertuie het danksy die toename in mynbouaktiwiteite en groot infrastruktuurprojekte in Suid-Afrika en aangrensende buurlande eweneens stewige groei getoon. Die Motorvervaardigings- en -ontwikkelingsprogram, wat in 2013 geïmplementeer is, maak voorsiening vir 'n verhoging van jaarlikse produksiesyfers tot 1,2 miljoen in 2020 en hoër persentasies plaaslik vervaardigde onderdele. In 2012 is 277 844 motors na 148 lande uitgevoer - die tweede hoogste getal in die geskiedenis van die plaaslike motorbedryf. Uitvoere sal in 2013 na verwagting 361 000 eenhede beloop.[48]

Motorvervaardigers soos BMW, Ford (insluitende Mazda), General Motors, Mercedes Benz, Nissan, Renault, Toyota en Volkswagen produseer vaartuie in plaaslike aanlegte, terwyl ook verskaffers van motoronderdele soos Arvin Exhaust, Bloxwitch, Corning en Senior Flexonics oor hul eie vervaardigingsbasis in die land beskik. Die Suid-Afrikaanse motorbedryf, die grootste nywerheidsektor in die land, is hoofsaaklik in twee provinsies saamgetrek, Gauteng en die Oos-Kaap. Die bedryf sorg vir ses persent van die bruto binnelandse produk en meer as 28 000 regstreekse werkgeleenthede. Vervaardigers van motoronderdele het 65 000 werknemers in diens, waarvan 6 600 in die motorbandbedryf.

Ondanks die uitgebreide plaaslike vervaardiging van motors en die heffing van hoë invoertariewe word 'n aansienlike persentasie van plaaslik verkoopte voertuie ingevoer. In 2012 het motorinvoere sowat 318 000 eenhede beloop. Duits- en plaaslik vervaardigde motors van Volkswagen (VW), Mercedes-Benz en BMW speel 'n belangrike rol in die Suid-Afrikaanse mark. Die markaandele van Sjinese vervaardigers sal in die volgende jare styg. Die gewildste modelle by verbruikers was in 2011 die VW Polo Vivo, die Ford Figo, die VW Polo en die Toyota Corolla.

MOTORVERKOPE IN SUID-AFRIKA
Kategorie 2009 2010 2011 2012 Groei teenoor 2011
Motors 258 129 337 130 396 292 - -
Vragwaens en busse 137 093 155 777 175 949 - -
Totaal 395 222 492 907 572 241 623 914 +9,2%

Bron: Nasionale Vereniging van Motorvervaardigers van Suid-Afrika (NAAMSA)

Boubedryf[wysig]

In 2013 was daar goeie vooruitsigte vir die Suid-Afrikaanse boubedryf nadat die getal voorgenome bouprojekte merkbaar gestyg het. In die land se vinnig groeiende stede word steeds meer woonstelle benodig, terwyl ook die vraag na hoë gehalte-kantoorgeriewe deur ekonomiese groei aangewakker word. Die grootskaalse uitbou van Suid-Afrika se infrastruktuur sal 'n verdere hupstoot aan die bedryf gee. Daarnaas sal stygende kragpryse die vraag na energiebesparende geboue aanwakker.[49]

Sien ook[wysig]

Verwysings[wysig]

  1. www.bpb.de: Lexika - Fischer Wetalmanach 2013: Südafrika
  2. 2,0 2,1 Germany Trade and Invest
  3. Gilroy, Bernard Michael; Gries, Thomas en Naudé, Willem A. (uitgewers): Multinational Enterprises, Foreign Direct Investment and Growth in Africa. South African Perspectives. Heidelberg (Duitsland): Physica 2005, bl. 166
  4. Gilroy/Gries/Naudé (2005), bl. 249
  5. South African Business Guidebook 1999-2000, 4de uitgawe, WriteStuff Publishing 2000, bl. 88
  6. Naudé, W. en Krugell, W. (Noordwes-Universiteit, Suid-Afrika): Human Resource Development: A Sine Qua Non for Foreign Direct Investment in South Africa. In: Gilroy/Gries/Naudé (2005), bl.249-250
  7. Gilroy/Gries/Naudè (2005) bl. 167
  8. Lohse, Maren en Barkemeyer, Rena: Stop and Go am Kap. In: Aktienresearch, nommer 23, 31 Mei 2000, bl. 80-83
  9. Gilroy/Gries/Naudé (2005), bl. 161
  10. Sake24 Marknuus, 19 Julie 2007
  11. Gilroy/Gries(Naudé (2005), bl. 252
  12. Hein Marais: South Africa: Limits to Change. The Political Economy of Transition. Herdrukte uitgawe. Kenwyn, Londen en New York: UCT Press 2008, bl. 8
  13. Empire Exhibition at Johannesburg. In: Nature 137, 182-182, 1 Februarie 1936
  14. Duitse Departement van Buitelandse Sake - Republiek van Suid-Afrika: Ekonomiese gegewens
  15. 15,0 15,1 Gilroy/Gries/Naudé (2005), bl. 134
  16. Gilroy/Gries/Naudé (2005), bl. 262
  17. Gilroy/Gries/Naudé (2005), bl. 248
  18. Gilroy/Gries/Naudé (2005), bl. 264
  19. Gilroy/Gries/Naudé (2005), bl. 263
  20. Gilroy/Gries/Naudè (2005), bl. 263
  21. Duitse Departement van Buitelandse Sake: Suid-Afrika - Ekonomie: Buitelandse handel
  22. South African Government Information - Deputy President Phumzile Mlambo-Ngcuka to pay working visit to London (6 Desember 2006)
  23. Gilroy, B.M. en Bauer, N. (Universiteit van Paderborn, Duitsland): German Multinationals in Africa. In: Gilroy/Gries/Naudé (2005), bl. 168
  24. Capstickdale, Lyonel: Grondleggers van Johannesburg. In: Suid-Afrikaanse Panorama, volume 31, nommer 11 (November 1986), bl. 6
  25. Mundorf, Dirk: Bedeutung von Investitionen deutscher Industrieunternehmen für die Wirtschaft Südafrikas. Europäische Hochschulschriften, Vol. 1361, Frankfurt am Main: Peter Lang Verlag 1993, bl. 108-112; Gütschleg, Dirk: Deutsche Unternehmen im neuen Südafrika. Berlyn: Deutscher Industrie- und Handelstag (DIHT) 1999, bl. 12; uitgebrei deur Gilroy/Gries/Naudé (2005)
  26. Gütschleg (1999); Gilroy/gries/Naudé (2005), bl. 169
  27. Bundesverband der deutschen Industrie e.V.: Südafrika
  28. Dr. Günter Past: 10th Survey of German Enterprises in South Africa. Views, opinions, judgements, intentions and considerations with regard to politics and economy. Kaapstad, September 2008
  29. 29,0 29,1 Duitse Departement van Buitelandse Sake: Suid-Afrika - Ekonomie
  30. Bron: GTAI (Germany Trade and Invest), Wirtschaftsdaten kompakt: Südafrika. November 2013
  31. GTAI Germany Trade and Invest, 7 Maart 2014: Deutscher Handel mit Subsahara-Afrika ging 2013 zurück
  32. UNTWO Tourism HIghlights, 2013-uitgawe
  33. Bron: World Tourism Organization. In: Der Fischer Weltalmanach 2007. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 705
  34. Der Fischer Weltalmanach 2007. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 653
  35. southafrica.info: Agriculture - South African Wines
  36. Der Fischer Weltalmanach 2006. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2005
  37. Der Fischer Weltalmanach 2007. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 658-659
  38. Der Fischer Weltalmanach 2006, bl. 630
  39. 39,0 39,1 Der Fischer Weltalmanach 2009, bl. 666
  40. Der Fischer Weltalmanach 2006, bl. 629
  41. Presse- und Informationsabteilung der Südafrikanischen Botschaft in Wien: Energie-Spektrum Südafrika. Wene 1980, bl.5
  42. World Mining Data 2008
  43. Der Fischer Weltalmanach 2006, bl. 655
  44. Der Fischer Weltalmanach 2008, bl. 683-684
  45. Viljoen, Christo: Energie: So lyk die bronne tans. In: Vrye Afrikaan, 12 Junie 2006. Aanlyn beskikbaar: Vrye Afrikaan
  46. Der Fischer Weltalmanach 2007. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 683-684
  47. www.engineeringnews.co.za, 4 Maart 2013:: Car imports may ease as percentage of sales in 2013, forecasts KPMG. Besoek op 6 Julie 2014
  48. southafrica.info: Suid-Afrika se motorbedryf. Besoek op 23 Junie 2013 (en)
  49. Germany Trade & Invest: Branche kompakt - Bauwirtschaft - Südafrika, 2013. Besoek op 24 Oktober 2013

Bronne[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:

Algemene oorsig[wysig]

Landbou[wysig]