Henry Kissinger

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Henry Kissinger Nobel prize medal.svg
Henry Kissinger
Henry Kissinger in 2009

56ste Amerikaanse Minister van Buitelandse Sake
Ampstermyn
22 September 1973 – 20 Januarie 1977
Vise Kenneth Rush
Robert Ingersoll
Charles Robinson
President Richard Nixon
Gerald Ford
Voorafgegaan deur William P. Rogers
Opgevolg deur Cyrus Vance

8ste Nasionale Veiligheidsadviseur
Ampstermyn
20 Januarie 1969 – 3 November 1975
Vise Richard Allen
Alexander Haig
Brent Scowcroft
President Richard Nixon
Gerald Ford
Voorafgegaan deur Walt Whitman Rostow
Opgevolg deur Brent Scowcroft

Persoonlike besonderhede
Gebore 27 Mei 1923 (1923-05-27) (95 jaar oud)
Fürth, Beiere, Republiek van Weimar
Politieke party Republikeinse Party
Eggenoot/eggenote Ann Fleischer (1949–1964; geskei)
Nancy Maginnes (1974–hede)
Kind(ers) 2
Alma mater City College of New York
Harvard-universiteit
Handtekening Henry Kissinger Signature 2.svg

Militêre Diens
Lojaliteit Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
Diens/Tak Flag of the United States Army.svg Amerikaanse Leër
Jare in diens 1943–1946
Rang US Army WWII SGT.svg Sersant
Eenheid 970th Counter Intelligence Corps
Oorloë/Veldslae Tweede Wêreldoorlog
Toekennings Nobelprys vir Vrede (1973)

Henry Alfred Kissinger (Fürth, Duitsland, 27 Mei 1923) is 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, diplomaat en oud-politikus van die Republikeinse Party. Hy dien as nasionale veiligheidsadviseur van 1969 tot 1975 en vanaf 1973 in 'n dubbele funksie as Minister van Buitelandse Sake tot 1977 onder presidente Richard Nixon en Gerald Ford. Hy word in 1973 die Nobelprys vir Vrede toegeken.

Vroeë beroep[wysig | wysig bron]

Hy is gebore as Heinz Alfred Kissinger. In 1938, op die vlug vanweë Adolf Hitler se vervolging van die Jode, het sy familie van Duitsland na New York verhuis. Op 19 Junie 1943 word Kissinger Amerikaanse staatsburger. As soldaat in die Amerikaanse weermag het Kissinger aan die einde van die oorlog in Duitsland ontplooi. Hy word militêre bestuurder, eers in Krefeld en daarna in die omgewing van Heidelberg en het daar lesings aangebied oor die struktuur van Nazi-Duitsland aan lede van die Amerikaanse besettingsmag.

Later was hy werksaam as hoogleraar internasionale betrekkinge aan die universiteit van Harvard, waar hy ook enkele boeke gepubliseer het oor kernwapen afskrikking en daarop gewys dat die Verenigde State tussen kleinskaal geweld en die insette van kernwapens nie geloofwaardig militêr kon optree nie. Dit het hom na die politiek, aanvanklik as Demokraat, later as Republikein gelei. Hy kan tot die linkervleuel van die Republikeinse party gereken word. Sy streef daarna om die Koue Oorlog om te sit van 'n ideologiese tweestryd na 'n multipolêre magsewewig, waarmee hy nie kieskeurig is met die omgegaan van bondgenote om sy doelwitte te bereik nie, het hom in konflik met beide linkse vredesakiviste as met regs ideologiese antikommuniste. Hy het in die presidentskap belangestel, maar omdat hy nie 'n gebore Amerikaner was nie, kon hy nie vir die president staan nie.

Diplomatieke loopbaan[wysig | wysig bron]

Hy speel 'n belangrike rol in buitelandse sake deur sy deelname in 'n aantal Republikeinse regerings tussen 1969 en 1977. Kissinger dien eers as nasionale veiligheidsadviseur en daarna, vanaf 1973, as Minister van Buitelandse Sake onder Richard Nixon en – toe hy moes bedank weens Watergate – onder sy opvolger Gerald Ford.

Aanvanklik was Kissinger in die skaduwee van die president, aan wie die sogenaamde Nixon-leerstelling toegeskryf is, hoewel dit 'n idee van Kissinger self was. Dit behels dat die Amerikaners steun verleen aan enkele plaaslike magte, wat namens die Verenigde State invloed sou uitoefen. 'n Voorbeeld is Iran, waar die Westerse georienteerde sjah Mohammad Reza Pahlavi enorme wapenlewerings van die Verenigde State ontvang.

Viëtnamoorlog[wysig | wysig bron]

In 1969 het die president Richard Nixon beloof om 'n eervolle einde te maak aan die Amerikaanse inmenging in die Viëtnamoorlog, waarin sy voorganger Lyndon B. Johnson verstrik geraak het en wat daartoe gelei het vir hom om af te sien van 'n tweede ampstermyn. Die Amerikaanse militêre ingryping in Viëtnam was op 'n hoogtepunt, met ongeveer 400 000 man. Kissinger het 'n groot rol gespeel in die onderhandeling met Noord-Viëtnam, wat gepaard gegaan het met intensiewe bombardemente op Noord-Vietnam en 'n eskalasie van die oorlog deur Amerikaanse aanvalle op die bevoorradingslyne van die Vietcong in grensgebiede van Laos en Kambodja. In Januarie 1973 is die Paryse ooreenkomste bereik tussen Noord-Viëtnam en Amerika oor terugtrekking van Amerikaanse troepe uit Viëtnam, waarmee die oorlog volledig 'geviëtnamiseerd' word, maar ook met Amerikaanse materiële steun vir Suid-Viëtnam. Kissinger en die Noord-Viëtnamese onderhandelaar Le Duc Tho het hiervoor die Nobelprys vir Vrede van 1973 gekry. Laasgenoemde het die prys geweier omdat daar nog nie vrede in Viëtnam was nie.

Hierdie intensiewe bombardemente (in die tydperk 1969 – Augustus 1973) waarvoor Kissinger en president Nixon verantwoordelik was (onder andere in Kambodja) het tot baie duisende slagoffers gelei en tot enorme skade op die grond. Een maand na die vredesverdrag van Parys is 'n slotoffensief aangewend deur Kissinger / Nixon met die hewigste bombardemente van die hele tydperk (Daar word in 1972 53 000 ton bomme afgegooi en van Februarie 1973 tot Augustus was dit 250 000 ton). Hierdie aggressiewe aktiwiteit sou o.a. daartoe lei dat die Khmer Rouge in Kambodja aan die bewind kom (wat miljoene slagoffers sou eis).

Die viëtnamisering van die oorlog sou nie die gewenste resultate vir Amerika hê nie; In April 1975 is die anti-kommunistiese republiek Suid-Viëtnam verower deur en herenig met Noord-Viëtnam. In Desember van daardie jaar het 'n kommunistiese regime in Laos ook oorgeneem.

Koue Oorlog[wysig | wysig bron]

Henry Kissinger, Mao Zedong en Gerald Ford in 1975.

Kissinger se grootste sukses was die Chinese-Amerikaanse toenadering, met as hoogtepunt die besoek van Richard Nixon aan China in 1972. Die toenadering het later in die jare sewentig gelei tot die aanknoop van diplomatieke betrekkinge met die Volksrepubliek China, ten koste van die nasionalistiese regime op Taiwan en in die geheim word ook die wapenembargo van die Westerse kernmoonthede teen China gedeeltelik opgef. Tewens het Kissinger voorgestel dat die VSA hom uit Viëtnam sou terug trek, dit alles sonder om op Chinese teen prestasies aan te dring. Die gevolg was dat die bipolêre stelsel van die Koue Oorlog (Amerika teenoor die Sowjetunie) vervang is deur 'n multipolêre magsewewig, wat Kissinger al sedert die jare vyftig voor oë gehad het toe hy die rol van die negentiende-eeuse Oostenrykse staatsman Klemens von Metternich by die Kongres van Wene geleer het. Die Sowjetunie moes ook aan die spel deelneem en Nixon het kort na sy onderhandelings met Mao Zedong in Beijing ook 'n besoek aan Leonid Brezjnef in Moskou gedoen het. Daar het in 1972 eindelik die SALT I-ooreenkoms getekend ter beperking van die strategiese kernwapens, wat as 'n hoogtepunt van die ontspanningspolitiek of detente beskou kan word.

Midde-Ooste[wysig | wysig bron]

Kissinger het ook 'n belangrike rol gespeel tydens die Jom Kipoer-oorlog in Oktober 1973, waarin hy die Egiptenare hom versoek het om Israel daarvan te weerhou om die aanval te begin op die Egiptiese Derde Leër in die Sinaïwoestyn. Toe die Sowjetunie wat al lankal Egipte en Sirië beide diplomatiek as materieel ondersteun, gedreig het om deur middel van luglandings in die Midde-Ooste in te meng, het hy 'n wêreldwye verhoogde toestand van kernwapen bystand vir alle Amerikaanse strydkragte aangekondig. Hy het dit gedoen in oorleg met Alexander Haig, hoof van staf van die Withuis, maar sonder om met president Nixon te konsulteer, omdat dié toe te erg verstrik was in die Watergate-skandaal. Die Sowjetunie was verbaas dat die Amerikaners so 'n hoë spel gespeel het ten behoewe van Israel, maar wou die spanning nie verder laat styg nie en het teruggetree.

Egipte beskou die Sowjetunie van toe af as 'n verraaier van die Arabiese saak, stuur na die oorlog alle Sowjet-adviseurs terug en word Amerika se belangrikste bondgenoot in die Midde-Ooste. Dit was nie uit simpatie nie, maar omdat Amerika nou eenmaal die meeste te bied het, beide materieel sowel as in invloed op Israel. Die Sowjetunie was haar belangrikste bondgenoot in die Nabye Ooste en haar invloed in die streek was – en is – sedertdien gering. Egipte het tydens hierdie oorlog, wat bedoel was om die skande van die Sesdaagse Oorlog uit te wis, net genoeg prestige behou om aan vredesonderhandelinge met Israel te kan begin.

In 1977 het dit uitgeloop tydens die regering van die Demokratiese president Jimmy Carter op die Camp David ooreenkoms, die teruggawe van die deur Israel verowerde gebiede, 'n vredesverdrag en diplomatieke erkenning van Israel deur Egipte. Dit het oor die algemeen gelei tot 'n langdurige diplomatieke isolasie van Egipte in die Arabiese wêreld en felle weersin in Egipte self. Dit was 'n bydraende faktor waarom in 1981 die Egiptiese president Anwar Sadat vermoor is.

Persoonlikheid[wysig | wysig bron]

Die mees opmerklike aspek van Kissinger se werksaamhede as Minister van Buitelandse Sake was sy selfbevordering en sy pogings om hom as "groter as die lewe" voor te hou. Sy liefdeslewe ("power is the ultimate aphrodisiac") het hy laat uitlek, om sodoende as glanspersoon (celebrity) ekstra diplomatieke invloed te hê. Hy hou daardeur ook baie noue bande met die pers en staan joernaliste toe hom as "'n senior Withuis amptenaar" aan te haal.

"Ouer staatsman"[wysig | wysig bron]

Henry Kissinger op 26 April 2016.

Na sy vertrek as minister van buitelandse sake skryf hy 'n groot aantal boeke oor internasionale betrekkinge en diplomasie en beskryf sy eie ervarings met buitelandse politiek in sy memoires: The White House Years, Years of Upheaval en Years of Renewal. In 1994 publiseer hy die boek Diplomacy, 'n oorsig van die diplomatieke geskiedenis sedert die 17de eeu, met baie aandag aan die beleid van magsewewig van Willem III van Engeland.

Hy rig ook 'n eie advieskantoor op wat groot maatskappye inligting bied oor die buiteland en die internasionale politieke situasie.

Literatuur[wysig | wysig bron]

  • Christopher Hitchens, The Trial of Henry Kissinger, 2002, ISBN 978-1859843987.
  • William P. Bundy, A Tangled Web: The Making of Foreign Policy in the Nixon Presidency, 1999.
  • Holger Klitzing, The Nemesis of Stability. Henry A. Kissinger's Ambivalent Relationship with Germany, Trier, 2007, ISBN 978-3-88476-942-3.
  • Robert D. Schulzinger, Henry Kissinger. Doctor of diplomacy, New York: Columbia University. Press, 1989, ISBN 0-231-06952-9.
  • Jussi M. Hanhimaki, The Flawed Architect: Henry Kissinger and American Foreign Policy, Oxford University Press, 2004, ISBN 978-0-19-517221-8.
  • Jan Pluvier, Zuidoost Azië, Een eeuw van onvervulde verwachtingen, Soest 1999. Uitgeverij De Geus. ISBN 90-5226-732-4.
  • Jan Pluvier, Vietnam, Laos, Cambodja, Uitgeverij SUN Nijmegen, 1975. ISBN 90-6168-091-3.
  • G.McT.Kahin Kahin, Intervention: How America Became Involved in Vietnam, 1968.

Bron[wysig | wysig bron]

  • Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]