Militêre geskiedenis van Suid-Afrika

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Die militêre geskiedenis van Suid-Afrika beskryf die geskiedenis van konflik en gewapende magte oor 'n tydperk wat strek vanaf die begin van die geskiedenis tot die huidige tyd. Dit dek burgeroorloë, oorloë van aggressie en van selfverdediging binne Suid-Afrika en teen die land. Dit sluit die geskiedenis in van konflik wat in die moderne Suid-Afrika en in naburige gebiede geveg is, in beide wêreldoorloë en in moderne internasionale konflikte.

Voorgeskiedenis[wysig | wysig bron]

Die suidelike deel van Afrika was bewoon deur die San-mense voor die aankoms van enige Europese setlaars in Suid-Afrika. Wat die militêre geskiedenis van Suid-Afrika betref, het Afrika-stamme gereeld oorlog teen mekaar gevoer en bondgenootskappe gesluit om te oorleef. Die opeenvolging van Bantoe-immigrante uit Sentraal-Afrika gedurende die tyd van die Bantoe-uitbreiding het aanvanklik gelei tot die vorming van saamgestelde stamme soos die Masarwa. Na 'n geruime tyd het Bantoe-immigrante met groter magte baie van die tradisionele San-gebiede binnegeval. Argeologiese navorsing dui daarop dat elke Bantoe-opeenvolging golf beter wapens gehad het as hul voorgangers, wat hulle in staat gestel het om die oostelike dele van Suid-Afrika te oorheers en sodoende die Khoisan in minder herbergsame dele van die land te dwing.[1]

Ongeveer die middel van die 18de eeu het verskeie botsings plaasgevind tussen die Khoisan en die opkomende Bantoe-stamme, bekend as die Batlapin en die kragtiger Barolog. Hierdie invallers sou die wat oorwin is, as slawe neem en na hulle as die Balala verwys. Gedurende die geveg was die verdedigers gewapen met sterk boë en vergiftigde pyle; hulle het ook die assegaai en strydbyl gebruik en hul liggame met 'n klein skild beskerm. In 'n geveg in die oop vlakte het hulle min kans gehad om die invallers te verslaan, maar toe hulle op 'n berg of tussen rotse aangeval is, het hulle daarin geslaag om van hul vyande af te slaan.[1]

Eerste militêre kontak met Europeërs[wysig | wysig bron]

Dood van de Almeida tydens die Slag van Soutrivier

Sien hoofartikel: Slag van Soutrivier

Die Slag van Soutrivier was 'n skermutseling[2] tussen die bemanning van 'n Portugese vloot onder leiding van Francisco de Almeida en die inheemse !Uriǁ’aekua, ('Goringhaiqua' volgens Nederlandse spelling),[3] ook bekend as die Khoina in sommige bronne,[2] 'n Khoikhoi-stam. Dit is bekend as die eerste militêre slag tussen Europeërs en inheemse mense in wat later Suid-Afrika sou word. Die slag was 'n bloedbad vir die Portugese magte en 'n oorwinning vir die !Uriǁʼaekua.

Khoikhoi-Nederlandse oorloë[wysig | wysig bron]

Die aankoms van die permanente nedersettings van Europeërs, onder die Nederlandse Verenigde Oos-Indiese Kompanjie, aan die Kaap die Goeie Hoop in 1652, het hulle in noue kontak met die land van die plaaslike bevolking gebring, soos die Khoikhoi (deur die Nederlanders Hottentotte genoem) en die Boesmans (ook bekend as die San), gesamentlik die Khoisan genoem.[4] Terwyl die Nederlanders met die Khoikhoi handel gedryf het, het daar tog ernstige geskille oor grondbesit en vee ontstaan. Dit het gelei tot aanvalle en teenaanvalle deur albei kante, wat bekend gestaan het as die Khoikhoi – Nederlandse Oorloë wat geëindig het in die uiteindelike nederlaag van die Khoikhoi. Die Eerste Khoikhoi-Nederlandse Oorlog het plaasgevind van 1659 - 1660 en die tweede van 1673 - 1677.[5][6]

Anglo-Nederlandse wedywering[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikels: Slag van Muizenberg en Slag van Blaauwberg

Kasteel die Goeie Hoop[wysig | wysig bron]

Gedurende 1664 het die spanning tussen Engeland en Nederland toegeneem met gerugte van oorlog wat op hande was - in dieselfde jaar is bevelvoerder Zacharias Wagenaer opdrag gegee om 'n vyfhoekige kasteel uit klip te bou op 33.925806 ° S 18.427758 ° O. Op 26 April 1679 is die vyf bastions gebou. Die Kasteel de Goede Hoop is 'n vestingwerk wat aan die oorspronklike kuslyn van Tafelbaai gebou is en nou, weens landherwinning, nader aan die middestad van Kaapstad. Die kasteel is tussen 1666 en 1679 deur die VOC gebou en is die oudste gebou in Suid-Afrika. Die Kasteel het as plaaslike hoofkwartier vir die Suid-Afrikaanse Leër in die Wes-Kaap gedien, maar huisves vandag die Castle Military Museum en seremoniële fasiliteite vir die tradisionele Kaapse regimente. [7]

Slag van Muizenberg[wysig | wysig bron]

Die Slag van Muizenberg was 'n klein, maar belangrike slag vir die toekomstige verloop van Suid-Afrika se geskiedenis wat in 1795 in Muizenberg (naby Kaapstad). plaasgevind het. Dit het gelei tot die inname van die Kaapkolonie deur die Verenigde Koninkryk. 'n Vloot van sewe Britse Vloot-skepe - vyf skepe met tussen 64 tot 74 kannone, Monarch (74), Victorious (74), Arrogant (74), America (64) en Stately (64), met die 16-kanon sloepe Echo en Rattlesnake - onder vise -Admiraal Elphinstone anker in Simonbaai aan die Kaap die Goeie Hoop in Junie 1795 nadat hy Engeland op 1 Maart verlaat het. Hulle bevelvoerder het aan die Nederlandse goewerneur voorgestel dat hy die Kaapkolonie onder die beskerming van die Britse monarg sou plaas - in werklikheid dat hy die kolonie aan Brittanje sou oorhandig - wat geweier is. Simonstad is op 14 Junie deur 'n mag van 350 Royal Marines en 450 man van die 78ste Highlanders beset voordat die verdedigers die stad kon verbrand. Na skermutselings op 1 en 2 September is 'n finale algemene poging om die kamp te herower vir die 3de voorberei, maar op hierdie stadium het die Britse versterking aangekom en die Nederlanders het onttrek. 'n Britse opmars na Kaapstad, met die nuwe versterking, het op die 14de begin; op die 16de het die kolonie gekapituleer.[8]:300[9]:301[10]:302

Die Britte het die volgende sewe jaar beheer oor die Kaap die Goeie Hoop oorgeneem. Die Kaap is in 1804 aan die herstelde Nederlandse regering (bekend as die Bataafse Republiek) terugbesorg. In 1806 keer die Britte terug en nadat hulle die Nederlanders weer verslaan het in die Slag van Blaauwberg, het hulle meer as 100 jaar in beheer gebly.

Xhosa-oorloë[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikel:Kaapse grensoorloë

Die Kaapse grensoorloë (ook bekend as die Xhosa-oorloë) was 'n reeks van nege oorloë tussen dele van die Xhosa-volk en Europese setlaars met hul Xhosa-bondgenote, vanaf 1779 en 1879 in wat tans die Oos-Kaap in Suid-Afrika is. Die oorloë was verantwoordelik vir die verlies van die grootste deel van hul land deur die Xhosa-volk, en die inlywing van die mense in gebiede wat deur Europeërs beheer word.[11]

Ndwandwe-Zoeloe-oorlog[wysig | wysig bron]

Die enigste bekende tekening van koning Shaka Zulu met 'n assegaai en 'n swaar skild, 1824.

Die Ndwandwe-Zoeloe-oorlog van 1817–1819 was 'n oorlog wat gevoer is tussen die uitbreidende Zoeloe-koninkryk en die Ndwandwe-stam in Suid-Afrika. Shaka het die tradisionele maniere van veg revolusionêr verander deur die assegaai bekend te stel, 'n spies met 'n kort skag en 'n breë lem wat gebruik word as 'n naby steekwapen. (Onder Shaka se heerskappy was dit met die dood strafbaar om 'n assegaai te verloor. Dit is dus nooit soos 'n spies gegooi nie.) Hy het ook krygers georganiseer in gedissiplineerde eenhede, bekend as Impis, wat in noue formasies agter groot beesvelskilde geveg het. In die Slag van Gqokli-heuwel in 1819 het sy troepe en taktiek die oorhand gehad bo die meerderwaardige getalle van die Ndwandwe-volk, wat nie die Zoeloes in hul eerste ontmoeting kon vernietig nie. [12]

Die Ndwandwe en die Zoeloes ontmoet mekaar weer in 'n geveg in die Slag van die Mhlatuze-rivier in 1820. Die Zoeloe-taktiek het weer die oorhand gekry en loods hul aanval toe die Ndwandwe-leër verdeel is tydens die kruising van die Mhlatuze-rivier. Zoeloe-krygers het na die nuus oor die nederlaag by die Ndwande King Zwide se hoofkwartier naby die huidige Nongoma aangekom en Ndwandwe-oorwinningsliedjies gesing om toegang te kry. Zwide het gevlug met van sy gesin, waaronder Madzanga. Die grootste deel van die Ndwandwe het hul grond verlaat en noord en ooswaarts getrek. Dit was die begin van die Mfecane, 'n katastrofiese, bloedige trek van baie verskillende stamme in die omgewing, wat aanvanklik uit die Zoeloes ontsnap het, maar self hul verwoesting veroorsaak het, deur die Zoeloe-taktiek in oorlog aanvaar. Shaka was die uiteindelike oorwinnaar, en sy (meer vreedsame) afstammelinge woon vandag nog in die hele Zoeloeland, met gebruike en 'n lewenswyse wat maklik herlei kan word tot die dag van Shaka.

Mfecane[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikel: Mfecane

Mfecane (Zoeloe), ook bekend as die Difaqane of Lifaqane (Sesotho), is 'n Afrika-uitdrukking wat iets beteken soos 'die verpletterende' of 'verstrooiing'. Dit beskryf 'n periode van wydverspreide chaos en onrus in Suid-Afrika gedurende die periode tussen 1815 en ongeveer 1835. [13]

Die Mfecane is die gevolg van die opkoms van Shaka, die Zoeloekoning en militêre leier wat die Nguni-volke tussen die Tugela- en Pongolariviere in die begin van die 19de eeu verower het, en 'n militaristiese koninkryk in die streek geskep het. Die Mfecane het ook gelei tot die vorming en konsolidasie van ander groepe - soos die Matabele, die Mfengu en die Makololo - en die skepping van state soos die moderne Lesotho.[14]

Gevegte tussen Voortrekkers en Zoeloes[wysig | wysig bron]

Charles Bell voorstelling van 'n Zoeloe-aanval op 'n Boerelaer - 1838

Sien hoofartikels : Slag van Italeni en Slag van Bloedrivier

Die Slag van Italeni in die huidige KwaZulu-Natal, vroeg in 1838, tussen die Voortrekkers en die Zoeloes gedurende die periode van die Groot Trek, het daartoe gelei dat die Zoeloe-leërs die Voortrekkers terugdryf. Op 9 April, naby die Babanango-bergreeks, verskyn 'n groot Zoeloe-impi (leër), bestaande uit ongeveer 8 000 krygers. Die Voortrekkerkommando's het op 12 April na hul kamp teruggekeer. Die boeregeneraal Piet Uys het 'n klopjag van vyftien vrywilligers gevorm (waaronder sy seun, Dirkie Uys.) Tydens die daaropvolgende gevegte is Uys doodgemaak, en sy seun, die Malan-broers sowel as vyf van die vrywilligers, en die Voortrekkers is gedwing om terug te trek. Daar word bespiegel dat, sonder die lesse wat geleer is as gevolg van die Slag van Italeni - soos om waar moontlik in die beskutting van ossewaens te veg en die plek van die geveg te kies eerder as om in 'n ongunstige terrein gelok te word, die Voortrekkers nie daarin sou slaag daarin om die Zoeloes uiteindelik agt maande later in die Slag van Bloedrivier te verslaan nie.[15]

Die Slag van Bloedrivier is op 16 Desember 1838 aan die oewer van die Bloedrivier in die huidige KwaZulu-Natal, geveg. In die nasleep van die slagting by Weenen het 'n groep van ongeveer 470 Voortrekkers, onder leiding van Andries Pretorius, 'n laer (sirkel ossewaens) teen Zoeloe-impi's verdedig, regeer deur koning Dingane en gelei deur Dambuza (Nzobo) en Ndlela kaSompisi, wat tussen 10 en 20 duisend was. Die Zoeloes val die laer herhaaldelik en onsuksesvol aan totdat Pretorius 'n groep perderuiters beveel om die kamp te verlaat en die Zoeloes te konfronteer. Mede omdat die Voortrekkers gewere en ten minste een ligte kanon teen die Zoeloes se spiese gebruik het, asook die goeie ligging en motivering van die Voortrekkers, is net drie Voortrekkers gewond en niemand het omgekom nie; teenoor die meer as 3 000 Zoeloe-krygers wat gesterf het[16] Die Voortrekkers het God toegeskryf as die rede waarom hulle die stryd gewen het, omdat hulle vooraf 'n verbond gesluit het om beskerming te vra.[17]

Slag van Boomplaats[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikelː Slag van Boomplaats

Die Slag van Boomplaats is 'n veldslag wat op 29 Augustus 1848 naby Jagersfontein tussen Voortrekkers onder Andries Pretorius en Britse magte van Harry Smith plaasgevind het.[18] Pretorius was in bevel van ongeveer 300 man teenoor Smith se 1 200 man. Hoewel die Britte die slag gewen het en Pretorius se mag op die vlug moes slaan, het hy slegs sewe ongevalle gehad teenoor die twee-en-twintig (sestien volgens sommige bronne) aan die Britse kant. Die slag was die eerste gewapende stryd van die Boere teen Britse besetting van die gebied tussen die Oranje- en Vaalrivier.

Die Transvaalse Burgeroorlog[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikelː Transvaalse Burgeroorlog

Die Transvaalse Burgeroorlog was 'n reeks skermutselings in die vroeë 1860's in die Zuid-Afrikaansche Republiek. Dit begin nadat die Britse regering in 1854 trekkers wat in Transvaal woon, as onafhanklik erken het. Die Boere het in talle politieke faksies verdeel. Dit het eers in 1864 geëindig toe 'n wapenstilstandverdrag onder 'n karee-boom suid van die terrein van die latere dorp Brits onderteken is.

Die Anglo-Zoeloeoorlog[wysig | wysig bron]

Die Slag van Isandlwana – skildery deur Charles Edwin Fripp (1854–1906)

Sien Hoofartikel: Anglo-Zoeloeoorlog

Die Anglo-Zoeloeoorlog is in 1879 tussen Brittanje en die Zoeloes gevoer en het die einde van die Zoeloes as 'n onafhanklike nasie aangedui. Dit is uitgelok deur Sir Henry Bartle Frere, Hoë Kommissaris vir Suider-Afrika, wat 'n casus belli voorberei en 'n inval beplan sonder die goedkeuring van die Britse regering.

By die Slag van Isandlwana (22 Januarie 1879) het die Zoeloes 1 400 Britse soldate oorweldig en uitgewis. Hierdie stryd word beskou as een van die grootste rampe in die Britse koloniale geskiedenis. Isandlwana het die beleidsmakers in Londen gedwing om hul steun te gee aan die pro-oorlogse kontingent in die Natalse regering en die nodige middele te voorsien om die Zoeloe te verslaan. Die eerste inval in Zululand eindig met die ramp van Isandlwana waar tesame met swaar slagoffers, verloor die hoofkolom alle voorraad, vervoer en ammunisie, en die Britte sou gedwing word om hul opmars elders te stop terwyl 'n nuwe inval voorberei word. Tydens die Slag van Rorke's Drift (22–23 Januarie 1879) het 139 Britse soldate die posisie suksesvol verdedig teen 'n intense aanval deur vier tot vyf duisend Zoeloe-krygers.

Die Slag van Intombe is op 12 Maart 1879 tussen Britse en Zoeloe-magte gevoer. Die beleg van Eshowe het plaasgevind tydens 'n drieledige aanval op die Impis van Cetshwayo by Ulundi. Die Slag van Gingindlovu (uMgungundlovu) is geveg tussen 'n Britse hulpkolom wat gestuur is om die Beleg van Eshowe en die Impis van Cetshwayo te verbreek op 2 April 1879. Die geveg het die Britse bevelvoerders se vertroue in hul leër herstel en hul vermoë om Zoeloe te verslaan. Met die laaste weerstand verwyder, kon hulle vooruitgaan en Eshowe ontset. Die Slag van Hlobane was 'n algehele ramp vir die Britte; 15 offisiere en 110 man is dood, nog 8 gewond en 100 inheemse soldate het gesterf. Die Slag van Kambula het in 1879 plaasgevind toe 'n Zoeloe-leër die Britse kamp in Kambula aangeval het, wat 'n massiewe Zoeloe-nederlaag tot gevolg gehad het. Die Slag van Ulundi het op 4 Julie 1879 in die Zoeloe-hoofstad Ulundi plaasgevind en was die beslissende stryd wat uiteindelik die militêre mag van die Zoeloe-nasie gebreek het.

Basotho gewere-oorlog[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikelːBasotho gewere-oorlog

Die sogenaamde Basotho gewere-oorlog was 'n gewapende konflik tussen die Kaapkolonie en die Basotho's in Basotholand (wat destyds onder Kaapse gesag was) vanaf September 1880 tot Junie 1881. Die oorlog is geveg oor die reg van die Basotho om vuurwapens te besit. Alhoewel die konflik amptelik as gelykop beskou word, het die finale skikking die Basotho bevoordeel.

Betsjoeanaland-veldtog[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikel: Betsjoeanaland-veldtog

Die Betsjoeanaland-veldtog was 'n gewapende konflik tussen die Kaapkolonie en sommige Tswana-kapteins vanaf Desember 1896 tot Augustus 1897. Die konflik wat 'n uitvloeisel van die runderpes-epidemie wat suidelike Afrika in 1896 verwoes het. Om die epidemie onder beheer te bring het die Kaapse regering opdrag gegee dat besmette vee van kant gemaak moes word. Sommige Tswana-kapteins, soos Galeshewe, het geweier, en toe die regering in Desember 1896 die polisie stuur om sy vee dood te skiet, verset hy en sy mense hulle teen die polisie. Daarna sluit hulle by ander voortvlugtige kapteins soos Toto en Luka Jantje in die Langberg aan. Die polisie was nie militêr sterk genoeg om hulle te vang nie, en in Februarie 1897 moes die regering die krygsmagte mobiliseer om hulle by te staan.

Boereoorloë[wysig | wysig bron]

Eerste Vryheidsoorlog[wysig | wysig bron]

Slag van Majuba

Sien hoofartikel: Eerste Vryheidsoorlog

Die Eerste Vryheidsoorlog, ook bekend as die Eerste Boereoorlog, is van 16 Desember 1880 tot 23 Maart 1881 geveg en was die eerste botsing tussen die Britse en die Suid-Afrikaanse Republiek (Z.A.R.) Boere. Dit is aangehits deur Sir Theophilus Shepstone, wat die Suid-Afrikaanse Republiek (Transvaalse Republiek) in 1877 vir die Britte geannekseer het. Die Britte het hul mag oor die meeste van die kolonies van Suid-Afrika in 1879 na die Anglo-Zoeloe-oorlog gekonsolideer, en probeer om 'n ongewilde konfederale stelsel in die streek af te dwing. Die Boere protesteer, en in Desember 1880 kom hulle in opstand. Die gevegte van Bronkhorstspruit, Laingsnek, Schuinshoogte en Majuba Heuwel was rampspoedig vir die Britte, waar hulle verslaan is deur die baie beweeglike en bekwame Boere-skutters. Met die Britse opperbevelhebber van Natal, George Pomeroy Colley, gedood op Majuba, en Britse garnisoene onder beleg in die hele Transvaal, was die Britte nie bereid om hulself verder te betrek in 'n oorlog wat reeds as verlore beskou is nie. As gevolg hiervan het die Britse regering van William Gladstone op 6 Maart 'n wapenstilstand onderteken en in die finale vredesverdrag op 23 Maart 1881 die Boere selfregering in die Suid-Afrikaanse Republiek (Transvaal) onder 'n teoretiese Britse toesig gegee.

Jameson-inval[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikel: Jameson-inval

Piet Cronjé was in bevel van 'n mag wat Jameson by Doornkop omsingel het tydens die voltrekking van die Jameson-inval op 2 Januarie 1896.

Die Jameson-inval (29 Desember 1895 – 2 Januarie 1896) was 'n aanval op president Paul Kruger se Transvaalse Republiek wat Leander Starr Jameson en sy polisiemanne uit Rhodesië en Betsjoeanaland uitgevoer het gedurende die Nuwejaarsnaweek van 1895–96. Dit was bedoel om 'n opstand deur die hoofsaaklik Britse burgers (bekend as "uitlanders", of in die Engelse "foreigners") in Transvaal te bewerkstellig, maar dit het nie gebeur nie. Alhoewel die aanval misluk het, het dit bygedra tot die latere Tweede Boereoorlog en die Tweede Matabele-oorlog.

Die inval het Anglo-Boere-verhoudings tot 'n gevaarlike laagtepunt afgedwing, en hierdie slegte gevoelens is verder verhoog deur die 'Kruger-telegram' van die Duitse keiser, Wilhelm II. Dit het Paul Kruger gelukgewens daarmee dat die inval afgeslaan is. Dit het ook by implikasie die Boererepubliek erken en die keiser het steun aan hulle aangebied. Die keiser is reeds deur die Britte as anti-Brits beskou, en 'n vlootwapenwedloop het tussen Duitsland en Brittanje begin. Die telegram het groot aanstoot in Engeland gegee en tot verswakte betrekkinge met Duitsland gelei.

Tweede Vryheidsoorlog[wysig | wysig bron]

Sien Hoofartikel: Tweede Vryheidsoorlog

Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Tweede Anglo-Boereoorlog, en in die moderne tyd die Suid-Afrikaanse Oorlog genoem, het plaasgevind vanaf 11 Oktober 1899 tot 31 Mei 1902. Die oorlog is gevoer tussen Groot Brittanje en die twee onafhanklike Boererepublieke van die Oranje-Vrystaat en die Suid-Afrikaanse Republiek (deur die Britte Transvaal genoem). Na 'n lang uitgerekte oorlog het die twee onafhanklike republieke verloor en is opgeneem in die Britse Ryk.

Britse ongevalle lê op die slagveld ná die Slag van Spioenkop, 24 Januarie 1900.

In totaal het die oorlog ongeveer 75 000 lewens gekos – 22 000 Britse soldate (7 792 gesneuwel, die res deur siekte), 6 000-7 000 Boerekommando's, 20 000-28 000 Boere-burgers, meestal vroue en kinders weens siekte in konsentrasiekampe, en 'n na raming 20 000 swart Afrikane, bondgenote van die Boere, wat in hul eie afsonderlike konsentrasiekampe gesterf het. Die laaste van die Boeremagte gee in Mei 1902 oor en die oorlog eindig met die Verdrag van Vereeniging in dieselfde maand. Die oorlog het gelei tot die totstandkoming van die Transvaal-kolonie wat in 1910 opgeneem is in die Unie van Suid-Afrika. Die verdrag het die bestaan van die Suid-Afrikaanse Republiek en die Oranje-Vrystaat as Boererepublieke beëindig en hulle binne die Britse Ryk geplaas.

Die Boere het na die twee oorloë verwys as die Vryheidsoorloë. Die Boere wat die stryd wou voortsit, was bekend as 'Bittereinders'. Die bittereinders het guerillataktieke gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. Aan die einde van die oorlog het 'n aantal soos Deneys Reitz ballingskap gekies eerder as om 'n onderneming te onderteken dat hulle die vredesvoorwaardes sou nakom. In die daaropvolgende dekade het baie van diegene na Suid-Afrika teruggekeer en nooit die onderneming onderteken nie. Sommige het, soos Reitz, uiteindelik met die nuwe status quo versoen, maar ander het op 'n geskikte geleentheid gewag om teen die Britte in opstand te kom. Aan die begin van die Eerste Wêreldoorlog neem die bittereinders en hul bondgenote deel aan 'n opstand bekend as die Maritz-rebellie.

Eerste Wêreldoorlog[wysig | wysig bron]

Verbintenis met die Britse Ryk[wysig | wysig bron]

Tydens die Eerste Wêreldoorlog was Smuts (regs) en Botha sleutellede van die Britse Imperiale oorlogskabinet.

Die Unie van Suid-Afrika, wat in 1910 tot stand gekom het, was nou verbonde aan die Britse Ryk en het by Groot-Brittanje aangesluit in die konflik teen die Duitse Keiserryk. Eerste Minister Louis Botha en Minister van Verdediging Jan Smuts, albei voormalige generaals van die Tweede Boereoorlog wat destyds teen die Britte geveg het, het nou aktiewe en gerespekteerde lede van die Imperiale oorlogskabinet geword.

Die Unieverdedigingsmag was deel van belangrike militêre operasies teen Duitsland. Ondanks Boere-weerstand tuis, het die Afrikaner-geleide regering van Louis Botha hom by die kant van die Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog aangesluit en saam met die geallieerde leërs geveg. Die Suid-Afrikaanse regering het ingestem tot die onttrekking van die Britse leëreenhede uit Suid-Afrika sodat hulle vry kon wees om by die Europese oorlog deel te neem en het planne beraam om Duits-Suidwes-Afrika binne te val. Elemente van die Suid-Afrikaanse weermag het geweier om teen die Duitsers te veg en het saam met ander teenstanders van die regering in ope opstand opgestaan. Die regering het krygswet op 14 Oktober 1914 verklaar en die magte lojaal aan die regering onder bevel van generaal Louis Botha en Jan Smuts het die rebelle onder leiding van Manie Maritz verslaan. Die voorste Boere-rebelle het lig daarvan afgekom met gevangenisstraf van ses en sewe jaar en swaar boetes.

Militêre optrede teen Duitsland tydens die Eerste Wêreldoorlog[wysig | wysig bron]

Die weermag van die Unie het verskeie operasies geloods:

  1. Dit het sy leër na Duits-Suidwes-Afrika gestuur, later bekend as Suidwes-Afrika, en nou bekend as Namibië. Die Suid-Afrikaners verdryf Duitse magte en kry beheer oor die voormalige Duitse kolonie.
  2. 'n Militêre ekspedisie onder generaal Jan Smuts is gestuur na Duits-Oos-Afrika (later bekend as Tanganjika) en nou bekend as Tanzanië. Die doel van die Oos-Afrika-veldtog was om Duitse magte in daardie kolonie te beveg en om die ontwykende Duitse generaal von Paul von Lettow-Vorbeck te probeer vang. Uiteindelik het Lettow-Vorbeck sy klein mag uit Duits-Oos-Afrika na Mosambiek, en toe Noord-Rhodesië, geneem, waar hy drie dae na die einde van die oorlog 'n wapenstilstand aanvaar het.
  3. 1ste Suid-Afrikaanse Brigadetroepe is na Frankryk gestuur om aan die wesfront te veg. Die grootste ongevalle deur Suid-Afrikaanse eenhede aan die wesfront het tydens die Slag van Delvillebos in 1916 plaasgevind.
  4. Suid-Afrikaners het ook aksie met die Kaapse Korps gesien as deel van die Egiptiese ekspedisiemag in Palestina.

Militêre bydraes en ongevalle in die Eerste Wêreldoorlog[wysig | wysig bron]

Delvillebos, verwoesting 1916.

Meer as 146 000 blankes, 83 000 swartes en 2 500 bruin mense /Indiër-Suid-Afrikaners het gedurende die oorlog in Suid-Afrikaanse militêre eenhede gedien, waaronder 43 000 in Duits-Suidwes-Afrika en 30 000 aan die wesfront. Na raming het 3000 Suid-Afrikaners ook by die Royal Flying Corps aangesluit. Die totale Suid-Afrikaanse slagoffers gedurende die oorlog was ongeveer 18 600 met meer as 12 452 dood - meer as 4 600 alleen in die Europese teater. Die Oorlogsgrafkommissie van die Statebond het rekords van 9 457 Suid-Afrikaanse oorlog sterftes wat tydens die Eerste Wêreldoorlog dood is.[1]

Daar is geen twyfel dat Suid-Afrika, die Geallieerdes, en veral Groot-Brittanje, grootliks gehelp het om die twee Duitse kolonies van Duits-Suidwes-Afrika en Duits-Oos-Afrika te verower, sowel as in gevegte in Wes-Europa en die Midde-Ooste. Suid-Afrika se hawens en hawens, soos in Kaapstad, Durban en Simonstad, was ook belangrike rusplekke, voorsieningsposte, en het gedurende die oorlog as strategiese bates vir die Britse Koninklike Vloot gedien, wat daartoe bygedra het om die lewensbelangrike seeroetes na die Britse Indië oop te hou.

Bulhoek-opstand[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikel: Bulhoek-opstand

In die Bulhoek-opstand of Bullhoek-slagting het 'n gesamentlike polisie- en verdedigingsmag van die Unie van Suid-Afrika, 163 Xhosas doodgeskiet tydens 'n insident. Die slagting het op 24 Mei 1921 plaasgevind in die dorpie Ntabelanga in die Kaapprovinsie (vandag deel van Oos-Kaap). Na 'n dispuut oor grond in Ntabelanga, wat dateer uit 1920, het 'n 800-tal mag onder leiding van kolonel Johan Davey en generaal Koos van der Venter byeengekom by Ingxingwa Ye Nkunzini, in die Bulhoekvallei, en Ingxingwa ka Stivini, Steven's Vallei.[19] Terselfdertyd het 500 man, bekend as die 'Israeliete', gewapen met spiese en knoppies en onder leiding van Enoch Mgijima, in 'n oop veld bymekaargekom, gereed om hul gesinne en gemeenskap te verdedig. Na mislukte finale onderhandelinge tussen die twee partye het 'n geveg ontstaan.[20] Die geveg van 20 minute, wat na raming 163 Israeliete dood, 129 gewondes en 95 as gevangenes agtergelaat het, het bekend geword as die Bulhoek-slagting.[21]

Rand-rebellie[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikelː Rand-rebellie

Die Rand-rebellie (ook bekend as die 1922-staking) was 'n gewapende opstand van wit mynwerkers in die Witwatersrand-streek in Suid-Afrika, in Maart 1922. Jimmy Green, 'n prominente politikus in die Arbeidersparty, was een van die leiers van die staking.

Na 'n daling in die wêreldprys van goud van 130 sjielings (£ 6,10s) per fynons in 1919 tot 95s / fynons (£ 4 15s) in Desember 1921, het die mynondernemings probeer om hul bedryfskoste te verlaag deur lone te verlaag, en deur die kleurgrens te verswak om die bevordering van rasbenadeelde swart mynwerkers tot bekwame en toesighoudende poste moontlik te maak.

Die rebellie begin op 28 Desember 1921 as 'n staking deur wit mynwerkers en kort daarna word dit 'n ope rebellie teen die staat. Daarna het die werkers, wat hulself gewapen het, die stede Benoni en Brakpan en die Johannesburgse voorstede Fordsburg en Jeppe ingeneem.

Die nuut gestigte Kommunistiese Party van Suid-Afrika het op grond van klassestryd aktief deelgeneem aan die opstand, terwyl hulle glo rassistiese aspekte van die staking teëgestaan het,[22] net soos die sindikaliste. Die rassistiese aspek is gekenmerk deur die slagspreuk; "Werkers van die wêreld, verenig en veg vir 'n wit Suid-Afrika!" en deur verskeie aksies teen swartes.[23]

Verskeie kommuniste en sindikaliste, waaronder die stakingsleiers Percy Fisher en Harry Spendiff, is dood toe die rebellie deur die Unieverdedigingsmag onderdruk is. [24] Die rebellie word uiteindelik deur 'aansienlike militêre vuurkrag en ten koste van meer as 200 lewens' beëindig.[25]

Tweede Wêreldoorlog[wysig | wysig bron]

Politieke keuses by die uitbreek van die oorlog[wysig | wysig bron]

Aan die vooraand van die Tweede Wêreldoorlog ondervind die Unie van Suid-Afrika 'n unieke politieke en militêre dilemma. Terwyl die land nou verbonde was aan Groot-Brittanje, deur 'n gelyke heerskappy ooreenkoms ingevolge die 1931 Statuut van Westminster, met sy staatshoof die Britse koning, was die Suid-Afrikaanse eerste minister op 1 September 1939 niemand minder nie as Barry Hertzog die leier van die pro-Afrikaner anti-Britse Nasionale Party wat as die Verenigde Party in 'n eenheidsregering aangesluit het.

Hertzog se probleem was dat Suid-Afrika grondwetlik verplig was om Groot-Brittanje teen Nazi-Duitsland te steun. Die Pools-Britse gemeenskaplike verdedigingspakt het Brittanje, en op sy beurt sy dominiums, verplig om Pole te help as hulle deur die Nazi's aangeval word. Nadat Hitler se magte die oggend van 1 September 1939 Pole aangeval het, het Brittanje binne enkele dae oorlog teen Duitsland verklaar. 'n Kort, maar woedende debat het in Suid-Afrika plaasgevind, veral in die parlement van Suid-Afrika, wat diegene wat die oorlog wou betree aan die kant van Brittanje, gelei het deur die pro-geallieerde pro-Britse Afrikaner en voormalige premier Jan Smuts en generaal teen die huidige premier Barry Hertzog wat Suid-Afrika 'neutraal' wil hou, indien nie pro-Spilmoondhede nie.

Oorlogsverklaring teen die Spilmoondhede[wysig | wysig bron]

Op 4 September 1939 het die Verenigde Party se koukus geweier om Hertzog se houding van neutraliteit in die Tweede Wêreldoorlog te aanvaar en hom afgesit ten gunste van Smuts. Toe hy eerste minister van Suid-Afrika word, verklaar hy dat Suid-Afrika amptelik oorlog voer teen Duitsland en die Spilmoondhede. Smuts het onmiddellik probeer om Suid-Afrika te versterk teen enige moontlike Duitse see-inval, vanweë die wêreldwye strategiese belang van Suid-Afrika wat die lang seeroete rondom die Kaap die Goeie Hoop beheer.

Smuts het kragdadig opgetree teen die pro-Nazi Ossewabrandwag-beweging (hulle is betrap dat hulle sabotasie gedoen het) en sy leiers vir die duur van die oorlog tronk toe gestuur. Een van hulle, John Vorster, sou toekomstige eerste minister van Suid-Afrika word.

Eerste Minister en veldmaarskalk Smuts[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikel: Jan Smuts

Eerste Minister Jan Smuts was die enigste belangrike nie-Britse generaal wie se advies voortdurend deur die oorlogstydse premier Winston Churchill ingewin is. Smuts is in 1939 na die Imperiale oorlogskabinet genooi as die mees senior Suid-Afrikaner ten gunste van oorlog. Op 28 Mei 1941 word Smuts aangestel as 'n veldmaarskalk van die Britse leër, en word die eerste Suid-Afrikaner wat daardie rang beklee. Uiteindelik sou Smuts 'n hoë politieke prys betaal vir sy nabyheid aan die Britse gevestigde orde, aan die Koning en Churchill, wat Smuts baie ongewild onder die konserwatiewe nasionalistiese Afrikaners gemaak het, wat gelei het tot sy uiteindelike ondergang, terwyl die meeste Engelssprekende blankes en 'n minderheid liberale Afrikaners in Suid-Afrika aan hom lojaal gebly het.

Militêre bydraes in die Tweede Wêreldoorlog[wysig | wysig bron]

Veldmaarskalk Jan Smuts inspekteer Suid-Afrikaanse matrose in Alexandrië, Egipte, 16 Mei 1942
Suid-Afrikaanse lugmag in Libië

Suid-Afrika en sy militêre magte het in baie oorlogsteaters bygedra tot die geallieerdes pogings. Die bydrae van Suid-Afrika het hoofsaaklik bestaan uit die verskaffing van troepe, vlieëniers en materiaal vir die Noord-Afrikaanse veldtog (die Woestynoorlog) en die Italiaanse veldtog, sowel as aan geallieerde skepe wat aan die belangrikste hawens aangrensend aan die Atlantiese Oseaan en die Indiese Oseaan geland het wat aan die punt van Suider-Afrika bymekaarkom. Talle vrywilligers het ook vir die Royal Air Force gevlieg.

  1. Die Suid-Afrikaanse leër en lugmag het 'n belangrike rol gespeel in die verslaan van die Italiaanse magte van Benito Mussolini tydens die Oos-Afrikaanse veldtog 1940/1941. Die omgeskakelde Junkers Ju 86's van 12 Eskader, van die Suid-Afrikaanse Lugmag, het op 11 Junie 1940 om 8 vm., die eerste bomaanval op 'n konsentrasie tenks in Moyale uitgevoer, enkele ure na die oorlogsverklaring van Italië.[26]:37
  2. 'n Ander belangrike oorwinning waaraan die Suid-Afrikaners deelgeneem het, was die verowering van Malgassië (nou bekend as Madagaskar) onder die beheer van die Vichy-Franse. Britse troepe wat deur Suid-Afrikaanse soldate bygestaan is, het hul aanval vanuit Suid-Afrika geloods en op 4 Mei 1942 op die strategiese eiland geland[27]:387 om die beslaglegging daarvan deur die Japannese te voorkom.
  3. Die Suid-Afrikaanse 1ste Infanteriedivisie het aan verskeie aksies in Oos-Afrika (1940) en Noord-Afrika (1941 en 1942) deelgeneem, waaronder die Slag van El Alamein, voordat hulle na Suid-Afrika teruggeroep is.
  4. Die Suid-Afrikaanse 2de Infanteriedivisie het ook gedurende 1942 aan 'n aantal aksies in Noord-Afrika deelgeneem, maar op 21 Junie 1942 is twee volledige infanteriebrigades van die divisie sowel as die meeste ondersteunende eenhede gevange geneem tydens die val van Tobruk.
  5. Die Suid-Afrikaanse 3de Infanteriedivisie het nooit aktief aan enige veldslae deelgeneem nie, maar die Suid-Afrikaanse binnelandse weermag georganiseer en opgelei, garnisoenpligte verrig en rekrute vir die Suid-Afrikaanse 1ste Infanteriedivisie en die Suid-Afrikaanse 2de Infanteriedivisie voorsien. Een van die divisie se samestellende brigades - 7de SA Gemotoriseerde Brigade - het egter in 1942 aan die inval van Madagaskar deelgeneem.
  6. Die Suid-Afrikaanse 6de Pantserdivisie het van 1944 tot 1945 in talle aksies in Italië geveg.
  7. Die Suid-Afrikaanse Lugmag het 'n beduidende bydrae gelewer tot die lugoorlog in Oos-Afrika, Noord-Afrika, Sisilië, Italië, die Balkan en selfs so ver oos as bombarderings op die Roemeense olievelde in Ploiești,[28]:331 bevooraadigsmissies ter ondersteuning van die opstand in Warskou[28]:246 en verkenningstogte voor die Russiese opmars in die Lvov-Krakau-omgewing.[28]:242
  8. Talle Suid-Afrikaanse vlieëniers het ook diens gedoen aan die RAF, waarvan sommige met lof gedien het.
  9. Suid-Afrika het bygedra tot die oorlogspoging teen Japan, deur matrose en skepe te beman in vlootaksies teen die Japannese.[29]

Van die 334 000 manskappe wat gedurende die oorlog vrywillig diens gedoen het aan die Suid-Afrikaanse leër (waaronder 211 000 blankes, 77 000 swartes en 46 000 Bruin mense en Asiërs), is byna 9 000 in aksie dood.

Die Oorlogsgrafkommissie van die Statebond het rekords van 11 023 bekende Suid-Afrikaanse oorlogssteftes tydens die Tweede Wêreldoorlog. [30]

Nie alle Suid-Afrikaners het die oorlogspoging egter gesteun nie. Die Tweede Vryheidsoorlog het net vyf en dertig jaar tevore geëindig, en vir sommige was om die kant van die 'vyand' te kies as dislojaal en onpatrioties beskou. Hierdie sentimente het onder andere aanleiding gegee tot die Ossewabrandwag, oorspronklik geskep as 'n kulturele organisasie tydens die Eeufees van die Groot Trek, wat meer militant geword het en die Suid-Afrikaanse toetrede tot die oorlog teen die Britte openlik teëgestaan het. Die organisasie het 'n paramilitêre groep genaamd Stormjaers gestig, geskoei op die Nazi SA of Sturmabteilung en wat verbind was met die Duitse intelligensie (Abwehr) en die Duitse buitelandse sake (Dienstelle Ribbentrop) via Dr. Luitpold Werz - die voormalige Duitse konsul in Pretoria. Die Stormjaers het 'n aantal sabotasie-aanvalle op die Smuts-regering uitgevoer en aktief probeer om vrywilligers te intimideer en te ontmoedig om by die werwingsprogramme vir die leër aan te sluit.[31]

Koue Oorlog-periode tot einde van Apartheid[wysig | wysig bron]

Die Koue Oorlog (1947–1991) was ’n langdurige toestand van politieke konflik, militêre spanning en ekonomiese mededinging wat ná die Tweede Wêreldoorlog (1939–1945) hoofsaaklik tussen die Sowjetunie en sy satellietstate aan die een kant en die Westerse wêreld, veral die Verenigde State, aan die ander kant onstaan het. Suid-Afrika se regering het die Weste gesteun gedurende die Koue Oorlog, en die Sowjetunie was ‘n belangrike ondersteuner van die bevrydingsbewegings van Afrika. [32]

Berlynse Lugbrug[wysig | wysig bron]

Die Berlynse Lugbrug was 'n grootskeepse militêre operasie waardeur die geallieerde lugmagte – die Amerikaanse Lugmag, die Britse Royal Air Force, en in 'n mindere mate ook die lugmagte van Statebondlande soos Nieu-Seeland, Australië, Kanada en die destydse Unie van Suid-Afrika, die drie westelike sektore van Berlyn gedurende die Russiese blokkade tussen 23 Junie 1948 en 12 Mei 1949 per lug van voorraad voorsien het. Die blokkade was die eerste groot internasionale krisis in die Koue Oorlogstydperk.[33]

Koreaanse oorlog[wysig | wysig bron]

Die name van diegene wat gesterf het en as vermis gelys word, kan op die gedenkplaat in die tuine van die Uniegebou in Pretoria gevind word.

In die Koreaanse oorlog het die 2 Eskader (The Flying Cheetahs) as Suid-Afrika se bydrae deelgeneem. Die Eskader het baie Amerikaanse toekennings verower, waaronder die eerbewys van 'n Amerikaanse presidensiële eenheidssitasie in 1952:

"2 Eskader het 'n lang en uitstekende rekord van diens in Korea met die F-51D Mustangs en later F-86F Sabres. Hulle rol was hoofsaaklik die vlieg van grondaanvalle en voorkomings-opdragte as een van die eskaders wat die 18de Vegterbomerper Vleuel van die Amerikaanse Lugmag uitmaak. Gedurende die oorlog het die eskader 'n totaal van 12 067 operasies gevlieg met 'n verlies van 34 vlieëniers en twee ander lede. Vliegtuigverliese beloop 74 uit 97 Mustangs en vier uit 22 Sabres. Vlieëniers en manskappe van die eskader het altesaam 797 medaljes ontvang, waaronder 2 Silver Stars - die hoogste toekenning aan nie-Amerikaanse burgers - 3 Legions of Merit, 55 Distinguished Flying Crosses en 40 Bronze Stars. 8 vlieëniers het krygsgevangenes geword. Slagoffers: 20 KIA 16 WIA.[34]"

Sommige bronne[35] noem 35 sterftes van 2 Eskader.

Simonstad-ooreenkoms[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikel: Simonstad-ooreenkoms

Die Simonstad-ooreenkoms was 'n vloot-samewerkingsooreenkoms tussen die Verenigde Koninkryk en Suid-Afrika onderteken op 30 Junie 1955. Ingevolge die ooreenkoms het die Britse Vloot sy vlootbasis in Simonstad, Suid-Afrika, opgegee en die bevel van die Suid-Afrikaanse Vloot oorgedra aan die regering van Suid-Afrika. In ruil daarvoor het Suid-Afrika die gebruik van die Simonstad-basis aan Britse Vloot skepe belowe.

As deel van die Simonstad-ooreenkoms het Suid-Afrika ook vyf seeweerbote, tien TON-klas kuspatrollie mynveers, een tipe 15 fregat (die SAS Vrystaat) en drie tipe 12 fregatte (die President-klas skepe: die SAS President Pretorius, die SAS President Kruger en die SAS President Steyn) van Groot-Brittanje gekoop. Hulle het gedurende die vyftiger en sestigerjare, tesame met twee Britse W-klas torpedo­jaers (die SAS Jan van Riebeeck en die SAS Simon van der Stel die kern van die Suid-Afrikaanse Vloot gevorm.[36]

Suid-Afrikaanse Grensoorlog[wysig | wysig bron]

Suid-Afrikaanse troepe wat naby die grens patrolleer, vroeë 1980's.

Sien hoofartikel: Suid-Afrikaanse Grensoorlog

Tussen 1966 en 1989 voer Suid-Afrika 'n lang en bitter teen-opstand-veldtog teen die People's Liberation Army of Namibia (PLAN) in Suidwes-Afrika.[37] PLAN is gesteun deur die Sowjetunie en 'n aantal lidlande van die Warskouverdrag, asook verskeie simpatieke, nuut onafhanklike Afrika-regerings.[38] Dit het ook aansienlike gevegsondersteuning ontvang van die People's Armed Forces For Liberation of Angola (FAPLA) en 'n aansienlike kontingent van Kubaanse militêre adviseurs.[39] In reaksie hierop het Suid-Afrika 'n massiewe militêre uitbreiding ondergaan om die PLAN-bedreiging te bestry, wat die vorming van verskeie elite spesiale magte-eenhede soos Koevoet, 32-Bataljon en die Verkennings Kommando Regiment insluit.[40] Suid-Afrikaanse troepe het voorsprogaanvalle op buurstate gedoen om by PLAN se bedryfsbasisse aan te val, wat af en toe botsings met FAPLA[41] en die Zambiese weermag behels.[42] Hierdie grootliks onverklaarde konflik het gedurende die laat 1970's bekend gestaan as die Suid-Afrikaanse Grensoorlog. [43]

Die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW)-ekspedisiemagte was gerig op guerrilla-basisse, vlugtelinge en landelike infrastruktuur in Angola en Zambië, afhangend van die grensaanvalle, patrollies en lugaanvalle om die PLAN op 'n afstand te hou.[44] Dit is uiteindelik uitgebrei tot 'n permanente SAW-militêre teenwoordigheid in die hele Suid-Angola, met die doel om PLAN-basisse te dwing om al hoe verder noordwaarts te forseer.[43] Alhoewel hierdie strategie suksesvol was, het dit gelei tot die parallelle uitbreiding van FAPLA, met Sowjet-hulp, om te voldoen aan wat Luanda beskou het as 'n direkte Suid-Afrikaanse bedreiging vir Angolese soewereiniteit.[44] FAPLA en die SAW het voortdurend gebots tussen 1981 en 1984, en weer van 1987 tot 1988, wat uitgeloop het op die Slag van Cuito Cuanavale.[45]

Die Suid-Afrikaanse Grensoorlog was nou gekoppel aan die Angolese Burgeroorlog. Suid-Afrikaanse ekspedisie-eenhede het Angola in 1975 openlik binnegeval tydens Operasie Savannah, 'n onsuksesvolle poging om twee mededingende Angolese faksies te ondersteun, die União Nacional para a Independência Total de Angola (UNITA) en die Frente Nacional de Libertação de Angola (FNLA), tydens die burgeroorlog. Die SAW moes noodgedwonge onttrek onder oorweldigende druk van duisende Kubaanse vegtroepe.[46] Toe Suid-Afrika in die 1980's sy veldtog teen PLAN begin verskerp, het hy sy alliansie met UNITA weer bevestig en die geleentheid gebruik om die beweging te versterk met opleiding en gebuite PLAN-wapens.[45]

Die Slag van Cuito Cuanavale was 'n belangrike keerpunt vir albei konflikte, want dit het gelei tot die Angolese drieledige ooreenkoms, waarin Kuba belowe het om sy troepe uit Angola te onttrek terwyl Suid-Afrika aan Suidwes-Afrika onttrek het.[47] Suidwes-Afrika het in 1990 onafhanklikheid gekry as die Republiek van Namibië.[48]

Interne guerrilla-aktiwiteite tydens apartheid[wysig | wysig bron]

Gedurende die 1960's en 1970's was dit algemeen dat politieke bewegings teen apartheid militêre vleuels vorm, soos Umkhonto we Sizwe (MK), wat geskep is deur die African National Congress en die Azanian People's Liberation Army (APLA) van die Pan-Africanist Congress.[49] Hulle het as de facto geurillaleërs gefunksioneer en sabotasie gedoen en 'n beperkte landelike en stedelike weerstand gevoer.[50] Die guerrillas het ook soms met mekaar gebots terwyl hul politieke organe om interne invloed gekompeteer het.[51]

Alhoewel die konflik op 'n veel kleiner skaal as die Suid-Afrikaanse Grensoorlog voorgekom het, weerspieël die SAW se operasies teen MK en APLA verskeie belangrike aspekte van die konflik. Net soos PLAN, byvoorbeeld, het MK dikwels skuiling gesoek in state wat grens aan Suid-Afrika se grense.[44] Die SAW het teruggeveg met gerigte sluipmoorde op MK-personeel op buitelandse bodem, en 'n kombinasie van lugaanvalle en spesiale magte aanvalle op MK-basisse in Zambië, Mosambiek, Botswana en Lesotho.[44]

Beide MK en APLA is ontbind en geïntegreer met die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANW) na die afskaffing van apartheid.[52]

Produksie van militêre toerusting deur Suid-Afrika[wysig | wysig bron]

Sien hoofartikels: Krygkor, Denel en die Paramount Groep

Suid-Afrika het 'n verskeidenheid belangrike wapens, voertuie en vliegtuie vervaardig vir eie gebruik sowel as vir internasionale uitvoer. Sommige is gevestigde wapens wat onder lisensie vervaardig is, en in ander gevalle het Suid-Afrika sy eie wapens en voertuie vervaardig. Die oorheersende vervaardiger van wapens is Denel.

Gedurende die 1960's en 1970's het Krygkor 'n groot deel van die bewapening van Suid-Afrika opgelewer, aangesien daae VN-sanksies teen enige wapenuitvoere na Suid-Afrika was. In hierdie tyd het Krygkor met Gerald Bull se Space Research Corporation gekontrakteer vir gevorderde 155 mm-houwitser-ontwerpe wat hy uiteindelik vervaardig, gebruik en uitgevoer het na lande soos Irak.

Suid-Afrika se wapens van massavernietiging[wysig | wysig bron]

'n RSA-3 LEO-missiel, SALM-museum, Swartkop, Pretoria.

Sien hoofartikelː Suid-Afrika se wapens van massavernietiging

Van die 1960's tot die 1990's het Suid-Afrika ondersoek ingestel na wapens van massavernietiging, waaronder kern-,[53] biologiese en chemiese wapens onder die Apartheidsregime. Ses kernwapens is vervaardig.[54] Die Suid-Afrikaanse strategie was, as politieke en militêre onstabiliteit in Suider-Afrika onhanteerbaar raak, om 'n kernwapentoets op 'n plek soos die Kalahari-woestyn, waar 'n ondergrondse toetsput voorberei is, uit te voer, om die vermoë en bruikbaarheid daarvan te demonstreer - en daardeur gevaar van verskerpte konflik in die streek — daana sou 'n groter moondheid soos die Verenigde State versoek word om in te gryp en die situasie te ontlont.[55]

Voor die verwagte oorgang na 'n meerderheidsverkose regering van African National Congress in die negentigerjare, het die Suid-Afrikaanse regering al sy kernwapens afgetakel, die eerste staat ter wêreld wat vrywillig afstand gedoen het van alle kernwapens wat hy self ontwikkel het. Die land is sedert 1975 'n ondertekenaar van die Konvensie vir biologiese wapens, die Kernsperverdrag sedert 1991, en die Konvensie vir chemiese wapens sedert 1995. In Februarie 2019 bekragtig Suid-Afrika die Kernsperverdrag, die eerste land wat kernwapens gehad het, dit ontwapen en die verdrag onderteken het.

Huidige weermag: Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag[wysig | wysig bron]

Vlag van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag, onthul op 25 April 2003.

Sien hoofartikel: Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag

Die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANW) is die naam van die huidige gewapende magte van Suid-Afrika. Die weermag soos dit vandag bestaan, is in 1994 geskep ná Suid-Afrika se eerste nasionale verkiesing ná apartheid en die aanvaarding van 'n nuwe grondwet. Dit het die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) vervang en personeel en toerusting van die SAW en die voormalige tuislandmagte (Transkei, Venda, Bophuthatswana en Ciskei) ingesluit, asook personeel van die voormalige guerillamagte van sommige politieke partye, betrokke by Suid-Afrika, soos die Umkhonto we Sizwe van die African National Congress, die APLA van die Pan Africanist Congress en die Selfverdediging Eenhede van die Inkatha Freedom Party (IFP).

Met ingang van 2004 word die integrasieproses as volledig beskou, en die geïntegreerde personeel is opgeneem in 'n effens aangepaste struktuur wat baie ooreenstem met die SAW, en die struktuur en toerusting van laasgenoemde word meestal behou.

Die bevelvoerder van die SANW word deur die president aangestel uit een van die gewapende magte. Die huidige bevelvoerder is generaal Solly Shoke. Hy is op sy beurt verantwoordelik teenoor die minister van verdediging, tans Nosiviwe Mapisa-Nqakula.

Sommige van die tradisionele Suid-Afrikaanse regimente dien die land al meer as honderd en vyftig jaar onder verskillende weergawes van politieke stelsels en verskillende regerings.

Wapenkontrak[wysig | wysig bron]

Die strategiese verdedigingspakket of die strategiese verdedigingsverkryging, in die volksmond die wapenkontrak genoem, was 'n Suid-Afrikaanse militêre verkrygingsprogram.[56] Dit behels 'n aankoop van VS $ 4,8 miljard (R30 miljard in 1999 rand) van wapens deur die African National Congress-regering onder leiding van Nelson Mandela in 1999. Dit was onderhewig aan herhaalde, skynbaar geloofwaardige, bewerings van korrupsie.[57]

Die Suid-Afrikaanse Departement van Verdediging se verkryging van die strategiese verdedigingpaket het ten doel gehad om sy verdedigingstoerusting te moderniseer, wat die aankoop van korvette, duikbote, ligte helikopters, ingeleide vegopleidingsvliegtuie en gevorderde ligte vegvliegtuie insluit. Dit het die SANW van moderne toerusting voorsien.

Vredesbewaring[wysig | wysig bron]

Onlangse vredesaksies namens die SANW sluit in die Suid-Afrikaanse ingryping in Lesotho in om die demokraties verkose regering na 'n staatsgreep te herstel, asook uitgebreide bydraes tot die Verenigde Nasies se vredesoperasies in die Demokratiese Republiek van die Kongo, Soedan en Burundi.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,0 1,1 1,2 Ethnography and Condition of South Africa Before A.D. 1505, George McCall Theal, London, 1919.
  2. 2,0 2,1 Steenkamp, Willem (2012). Assegais, Drums & Dragoons: A Military And Social History Of The Cape. Cape Town: Jonathan Ball Publishers. pp. 2, 3 & 4. ISBN 9781868424795.
  3. Goodwin, A. J. H. (1952). "Jan van Riebeeck and the Hottentots 1652-1662". The South African Archaeological Bulletin. 7 (25): 2–6. doi:10.2307/3887530. ISSN 0038-1969.
  4. "What to Know About the Khoisan, South Africa's First People". the culture trip. 20 Februarie 2018.
  5. "Chronology of the 1600s at the Cape". sahistory.org.za. 21 November 2006. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Junie 2011. Besoek op 3 Desember 2007.
  6. Scientia Militaria, South African Journal of Military Studies, Vol 16, Nr 3, A short chronicle of warfare in South Africa, opgestel deur die Military Information Bureau, bl 40
  7. "Castle of Good Hope". castleofgoodhope.co.za. 20 November 2006.
  8. "Colonial Expeditions – East Indies". Naval History of Great Britain, Vol. I. p. 300. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Julie 2019. Besoek op 20 November 2006.
  9. "Capture of the Cape of Good Hope". Naval History of Great Britain, Vol. I. p. 301. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Julie 2019. Besoek op 20 November 2006.
  10. "Colonial Expeditions – East Indies". Naval History of Great Britain, Vol. I. p. 302. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Julie 2019. Besoek op 20 November 2006.
  11. "Summary of the Boer-Xhosa Wars". Lecture on Southern Africa 1800–1875. 20 November 2006. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 September 2006.
  12. "Zulu Civil War – Shaka Zulu". eshowe.com. 20 November 2006. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Januarie 2007.
  13. "Background to the Mfecane". countrystudies.us/south-africa U.S. Library of Congress. 20 November 2006.
  14. "Zulu Rise & Mfecane". bbc.co.uk The Story of Africa. 20 November 2006.
  15. "The Battle of Italeni". The South African Military History Society: Military History Journal – Vol 4 No 5. 20 November 2006.
  16. "This Day in History: 16 December 1838". sahistory.org.za/pages/chronology. 20 November 2006. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 April 2006.
  17. "Boers believed their God won the Battle of Blood River". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 April 2010. Besoek op 12 April 2010.
  18. Smith, Sir Harry. ‘’The Autobiography of Lieutenant-General Sir Harry Smith Baronet of Aliwal on the Sutlej.’’ Publisher: John Murray, Albemarle Street 1903 [1]
  19. Madondo, Bongani. "The curious case of Enoch Mgijima". Mail & Guardian. Besoek op 9 Junie 2017.
  20. "A History of the Bulhoek Massacre". South African History Online. Besoek op 9 Junie 2017.[dooie skakel]
  21. The Bulhoek Massacre: The Power of Prophecy (PDF). p. 1. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 24 Augustus 2017. Besoek op 9 Junie 2017.
  22. Baruch Hirson, The General Strike of 1922
  23. "South Africa Conflict in the 1920s - Flags, Maps, Economy, Geography, Climate, Natural Resources, Current Issues, International Agreements, Population, Social Statistics, Political System". workmall.com.
  24. V.I. Lenin. "Lenin: 703. TO G. Y. ZINOVIEV". marxists.org.
  25. Butler, A. 2004. Contemporary South Africa. Hampshire and New York: Palgrave Macmillan
  26. Brown, J.A. (1970). A Gathering of Eagles: The Campaigns of the South African Air Force in Italian East Africa 1940–1941. Cape Town: Purnell.
  27. Brown, J.A. (1974). Eagles Strike: Campaigns of the South African Air Force in Egypt, Cyrenaica, Libya, Tunisia, Tripolitana and Madagascar 1941–1943. Cape Town: Purnell.
  28. 28,0 28,1 28,2 Orpen, N.; Martin, H.J. (1977). Eagles Victorious. Cape Town: Purnell.
  29. "South Africa and the War against Japan 1941–1945". South African Military History Society (Military History Journal – Vol 10 No 3). 21 November 2006.
  30. "Commonwealth War Graves Commission". cwgc.org. 1 Maart 2007.
  31. Martin, H. J. Lt-Gen; Orpen, Neil D Col (1979). South Africa at War: Military and Industrial Organisation and Operations in connection with the conduct of war: 1939 –1945. South African Forces in World War II: Volume VII. Cape Town: Purnell. p. 25. ISBN 0-86843-025-0.
  32. Kort, Michael (2001). The Columbia Guide to the Cold War. Columbia University Press. p. 3.
  33. (1953). Air Force Story, The Cold War, 1948–1950 (1953). Universal Newsreel.
  34. "South Africa in the Korean War". korean-war.com. 20 November 2006. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 November 2006.
  35. Dovey, John. "SA Roll of Honour: List People: Korea". ROH Database. Just Done Productions Publishing. Besoek op 16 November 2014.
  36. https://sadf.info/TitleNavy.html |Besoek 2 Mei 2021
  37. André Wessels, "The war for Southern Africa (1966–1989) that continues to fascinate and haunt us." Historia 62.1 (2017): 73–91. online
  38. Hooper, Jim (2013) [1988]. Koevoet! Experiencing South Africa's Deadly Bush War. Solihull: Helion and Company. pp. 86–93. ISBN 978-1868121670.
  39. Clayton, Anthony (1999). Frontiersmen: Warfare in Africa since 1950. Philadelphia: UCL Press, Limited. pp. 120–24. ISBN 978-1857285253.
  40. Stapleton, Timothy (2013). A Military History of Africa. Santa Barbara: ABC-CLIO. pp. 251–57. ISBN 978-0313395703.
  41. Jacklyn Cock, Laurie Nathan (1989). War and Society: The Militarisation of South Africa. New Africa Books. pp. 124–276. ISBN 978-0-86486-115-3.
  42. Steenkamp, Willem (2006). Borderstrike! South Africa into Angola 1975–1980 (2006 uitg.). Just Done Productions. pp. 132–226. ISBN 1-920169-00-8.
  43. 43,0 43,1 Baines, Gary (2014). South Africa's 'Border War': Contested Narratives and Conflicting Memories. London: Bloomsbury Academic. pp. 1–4, 138–40. ISBN 978-1472509710.
  44. 44,0 44,1 44,2 44,3 Minter, William (1994). Apartheid's Contras: An Inquiry into the Roots of War in Angola and Mozambique. Johannesburg: Witwatersrand University Press. pp. 114–117. ISBN 978-1439216187.
  45. 45,0 45,1 Weigert, Stephen (2011). Angola: A Modern Military History. Basingstoke: Palgrave-Macmillan. pp. 71–72. ISBN 978-0230117778.
  46. George, Edward (2005). The Cuban intervention in Angola. New York: Frank Cass Publishers. pp. 105–06. ISBN 978-0415647106.
  47. Harris, Geoff (1999). Recovery from Armed Conflict in Developing Countries: An Economic and Political Analysis. Oxfordshire: Routledge Books. pp. 262–64. ISBN 978-0415193795.
  48. Hampson, Fen Osler (1996). Nurturing Peace: Why Peace Settlements Succeed Or Fail. Stanford: United States Institute of Peace Press. pp. 53–70. ISBN 978-1878379573.
  49. Gibson, Nigel; Alexander, Amanda; Mngxitama, Andile (2008). Biko Lives! Contesting the Legacies of Steve Biko. Hampshire: Palgrave Macmillan. p. 138. ISBN 978-0230606494.
  50. Switzer, Les (2000). South Africa's Resistance Press: Alternative Voices in the Last Generation Under Apartheid. Issue 74 of Research in international studies: Africa series. Ohio University Press. p. 2. ISBN 9780896802131.
  51. Mitchell, Thomas (2008). Native vs Settler: Ethnic Conflict in Israel/Palestine, Northern Ireland and South Africa. Westport: Greenwood Publishing Group. pp. 194–96. ISBN 978-0313313578.
  52. "Final Integration Report: SANDF briefing | Parliament of South Africa monitored". Pmg.org.za. 9 November 2004. Besoek op 26 Februarie 2013.
  53. Von Wielligh, N. & von Wielligh-Steyn, L. (2015). The Bomb: South Africa’s Nuclear Weapons Programme. Pretoria: Litera.
  54. John Pike. "Nuclear Weapons Program – South Africa". Globalsecurity.org. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Mei 2011. Besoek op 15 Mei 2011.
  55. Keller, Bill (1993-03-25). "South Africa Says It Built 6 Atom Bombs". The New York Times. p. A1. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2017-10-29. Besoek op 2021-05-05.
  56. Williams, Rocky (c. 2004). "National defence reform and the African Union". SIPRI Yearbook 2004: Armaments, Disarmament and International Security. Stockholm International Peace Research Institute. p. 237.
  57. Buthelezi, Mangosuthu (22 November 2007). "Mangosuthu Buthelezi's Weekly Newsletter to the Nation". Ifp.org.za. Inkatha Freedom Party. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Desember 2008. Besoek op 2008-11-13.

Verdere leeswerk[wysig | wysig bron]

  • Liebenberg, Ian. "The integration of the military in post-liberation South Africa: The contribution of revolutionary armies." Armed Forces & Society 24.1 (1997): 105–132.
  • Seegers, Annette. The military in the making of modern South Africa (IB Tauris, 1996).
  • Stapleton, Timothy J. A Military History of South Africa: From the Dutch-Khoi Wars to the End of Apartheid: From the Dutch-Khoi Wars to the End of Apartheid (ABC-CLIO, 2010).
  • Wessels, André. "The war for Southern Africa (1966–1989) that continues to fascinate and haunt us." Historia 62.1 (2017): 73–91. online

Notas[wysig | wysig bron]