Hindoeïsme

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Hindoe)
Jump to navigation Jump to search
Lande met Hindoes.
Historiese verspreiding van Hindoeïsme van Indië na Suidoos-Asië.

Hindoeïsme is die oorheersende godsdiens in Indië, Nepal en Mauritius, asook van ongeveer ’n halfmiljoen mense van Indiese oorsprong in Suid-Afrika. Dit word ook as ’n dharma, of lewenswyse, beskou. Dit is die derde grootste godsdiens in die wêreld, met meer as 1,25 miljard aanhangers, of 15-16% van die wêreldbevolking, wat as Hindoes bekend is. Die woord "Hindoe" is ’n eksoniem (’n term wat net buite ’n groep vir hulle gebruik word),[1][2] en hoewel Hindoeïsme al die oudste godsdiens in die wêreld genoem is, beskou baie beoefenaars van die godsdiens dit as Sanātana Dharma (Sanskrit: सनातन धर्म, "die Ewige weg") – dit verwys na die idee dat sy oorsprong buite die menslike geskiedenis gevind kan word, soos in die Hindoegeskrifte onthul word.[3][4][5][6] Nog ’n term is Vaidika dharma,[7][8][9][10] "die dharma van die Vedas", hoewel dit minder gepas is.[11]

Hindoeïsme is ’n uiteenlopende stelsel van gedagtes wat gekenmerk word deur ’n reeks filosofieë en gedeelde begrippe, rituele, kosmologiese stelsels, pelgrimsterreine en gedeelde teksbronne wat onder meer teologie, metafisika, mitologie, Vediese yajna, joga, rituele en tempelbouwerk insluit.[12] Prominente temas in Hindoeïsme sluit in die vier purusharthas, die vier doele van die die lewe: dharma (etiek/pligte), artha (sukses/werk), kama (begeertes/passies) en moksja (bevryding/vryheid van die siklus van dood en hergeboorte/verlossing),[13][14] sowel as karma (aksie, bedoeling en gevolge) en samsara (die siklus van dood en hergeboorte).[15][16] Hindoeïsme skryf die ewige pligte voor, onder meer eerlikheid, weerhouding daarvan om ander lewende wesens seer te maak, geduld, selfbeheersing, deugsaamheid en deernis.[17] Hindoepraktye sluit in rituele soos puja (aanbidding) en ritmiese voordrag, meditasie (dhyana), sanskara (deurgangsrites), jaarlikse feeste en per geleentheid pelgrimstogte. Sommige Hindoes laat hulle sosiale lewe en materiële besittings agter in ruil vir ’n lewe in ’n klooster om moksja te bereik.[18]

Hindoegeskrifte word geklassifiseer as dié wat gehoor is en dié wat onthou word. Die belangrikstes is die Vedas, Upanishads, Puranas, Mahabharatas, Ramayanas en Agamas.[15][19] Die vier grootste denominasies van Hindoeïsme is tans Vaishnavisme, Shaivisme, Shaktisme en Smartisme.[20] Bronne van gesag en ewige waarhede in die Hindoegeskrifte speel ’n belangrike rol, maar daar is ook ’n sterk Hindoetradisie om gesag te bevraagteken ten einde ’n groter begrip van dié waarhede te ontdek en die tradisie verder te ontwikkel.[21] Buiten dat dit die oorheersende godsdiens in Indië, Nepal en Mauritius is, is daar ook aansienlike Hindoegemeenskappe in Suidoos-Asië, insluitende in Bali en Indonesië,[22] die Karibiese Seegebied, Noord-Amerika, Europa, Oseanië en Afrika.[23][24] Dit is naas die Islam die vinnigs groeiende godsdiens in die wêreld.[25][26]

Etimologie[wysig | wysig bron]

’n Balinese Hindoegesin ná puja in die Bratantempel in Bali, Indonesië.

Die woord "Hindoe" is afgelei van die Indo-Ariese[27]/Sanskrit-wortel[28] sindhu.[28][29] Die Proto-Irannese klankverandering van *s na h het tussen omstreeks 850 en 600 v.C. plaasgevind, volgens die professor in Indologie Asko Parpola.[30]

Die gebruik van die term "Hindoeïsme" om ’n versameling praktyke en geloofsoortuigings te beskryf is ’n redelik onlangse ontwikkeling: Dit is in 1816-'17 die eerste keer deur die godsdienshervormer radja Ram Mohun Roy gebruik.[31] Omstreeks 1830 is dit gebruik deur Indiërs wat Britse kolonialisme teengestaan het en hulleself wou onderskei van ander godsdiensgroepe.[31][32][33]

Die woord "Hindoe" is veel ouer en was vermoedelik die naam wat gebruik is vir die Indusrivier in die noordwestelike deel van die Indiese subkontinent.[31][28] (Die Indo-Ariese woord sindhu beteken "rivier" of "oseaan".)[27] Dit word dikwels in die Rigveda gebruik. Volgens die Britse geleerde Gavin Flood is die term die eerste keer gebruik as ’n Persiese naam vir die mense wat oorkant die Indus (Sanskrit: Sindhu) gewoon het,[28] meer spesifiek in die inskripsie uit die 6de eeu v.C. van Darius I (550-486 v.C.).[34] Dit was dus ’n geografiese aanduiding en nie ’n godsdiensterm nie.[28] Onder die vroegste verwysings na "Hindoe" met betrekking tot godsdiens is dalk in die 7de-eeuse Chinese geskrif Rekord van die Westelike streke deur Xuanzang[34] en die 14de-eeuse Persiese geskrif Futuhu's-salatin deur 'Abd al-Malik Isami.

Die Arabiese term al-Hind verwys ook na die mense wat oorkant die Indus woon.[35] Dié term kom van die pre-Islamitiese Persiese term Hindū, wat na alle Indiërs verwys. Teen die 13de eeu is Hindustan gebruik as ’n gewilde alternatiewe naam vir Indië, wat beteken die "land van Hindoes".[36]

Die term "Hindoe" is later soms in Sanskritgeskrifte van tussen die 15de en 18de eeu gebruik om ’n onderskeid te tref tussen Hindoes en Moslems, wat Yavanas ("buitelanders) of Mlecchas ("barbare") genoem is.[37] Europese handelaars en koloniste het die term eers teen die einde van die 18de eeu begin gebruik om te verwys na aanhangers van Indiese godsdienste.

Definisies[wysig | wysig bron]

Hindoeïsme sluit uiteenlopende idees oor spiritualiteit en tradisies in, maar het geen ekklesiastiese orde, onbetwiste godsdiensowerhede, beheerliggaam, profete of heilige boek nie – Hindoes kan kies of hulle politeïsties, panteïsties, panenteïsties, pandeïsties, henoteïsties, monoteïsties, monisties, agnosties, ateïsties of humanisties wil wees.[38][39][40] Volgens Doniger is die "idees oor al die belangrike kwessies van geloof en leefstyl – vegetarisme, niegeweld, ’n geloof in hergeboorte, selfs kaste – ’n onderwerp van debat, nie dogma nie".[41]

Vanweë die groot reeks tradisies en idees wat deur die term "Hindoeïsme" gedek word, is dit moeilik om ’n omvattende definisie saam te stel.[28] Die godsdiens "daag ons begeerte uit om dit te definieer en kategoriseer".[42] Dit is al beskryf as ’n godsdiens, ’n godsdienstradisie, ’n stel godsdienstige sienings en ’n "lewenswyse".[43] Uit ’n Westerse leksikale standpunt word na Hindoeïsme as ’n godsdiens verwys, nes na ander gelowe. In Indië word die term dharma verkies, wat ’n breër betekenis het as die Westerse woord "godsdiens".

Die studie van Indië en sy kulture en godsdienste, asook die term "Hindoeïsme", is gevorm deur die belange van kolonialisme en deur die Westerse begrip van godsdiens.[44][45] Sedert die 1990's is dié invloede die onderwerp van debat onder geleerdes[44] en onder kritici van Westerse sienings oor Indië.[46]

Sienings oor strominge[wysig | wysig bron]

Die om, ’n gestileerde letter van die Devanagari-skrif, word in Hindoeïsme as ’n godsdienssimbool gebruik.

Hindoeïsme, soos wat dit algemeen bekend is, kan in ’n paar groot strominge verdeel word. Van die historiese verdeling in ses darsanas (filosofieë) is twee skole, Vedanta en Yoga, tans die prominentste.[47] As dit volgens hoofgode verdeel word, is die vier moderne strominge Vaishnavisme (Vishnu), Shaivisme (Shiva), Shaktisme (Devi) en Smartisme (vyf gode wat as gelykes behandel word).[48][49] Hindoeïsme aanvaar talle goddelike wesens: Baie Hindoes beskou hulle as aspekte of manifestasies van ’n enkele, onpersoonlike absolute realiteit van God; ander Hindoes glo ’n spesifieke godheid verteenwoordig die oppergod en die ander is laer manifestasies van dié oppergod.[50] Ander kenmerke is die erkenning van atman (die siel, self), reïnkarnasie van die atman en karma, en ’n geloof in dharma (pligte, regte, wette, waardes en die regte leefwyse).

McDaniel (2007) klassifiseer Hindoeïsme in ses groot soorte en verskeie klein soorte, ten einde die uitdrukking van emosies onder Hindoes te verstaan.[51] Volgens McDaniel is die hoofsoorte Volkshindoeïsme, geskoei op plaaslike tradisies en kultusse van plaaslike godhede, en die oudste, niegeskrewe stelsel; Vediese Hindoeïsme, wat geskoei is op die vroegste Vedas wat na die 2de millennium v.C. teruggespoor kan word; Vedantiese Hindoeïsme, wat gebaseer is op die filosofie van die Upanishads, insluitende Advaita Vedanta, wat klem lê op kennis en wysheid; Yoga-Hindoeïsme, wat die teks van die Yoga Sutras volg en klem lê op selfondersoekende bewustheid; Dharmiese Hindoeïsme of "daaglike moraliteit", wat volgens McDaniel in sekere boeke gestereotipeer word as die "enigste vorm van die Hindoegodsdiens met ’n geloof in karma, koeie en kaste"; en bhakti of gewyde Hindoeïsme, waar intense emosies uitvoerig geïnkorporeer word in die navolging van die spirituele.[51]

Michaels onderskei tussen drie Hindoegodsdienste en vier vorme van Hindoegodsdienstigheid.[52] Die drie godsdienste is "Brahmanies-Sanskritiese Hindoeïsme", "volks- en stamgodsdienste" en "gestigte godsdienste".[53] Die vier vorme van godsdienstigheid is die klassieke "karma-marga", jnana-marga, bhakti-marga en "heroïsme", met sy wortels in militaristiese tradisies. Dié tradisies sluit in Ramaïsme (die aanbidding van Rama, ’n held uit die epiese letterkunde; daar word geglo hy is ’n reïnkarnasie van Vishnu),[54] sowel as dele van politieke Hindoeïsme.[55] "Heroïsme" word ook virya-marga genoem.[56] Volgens Michaels behoort die meeste Hindoes tot een van die "gestigte godsdienste", soos Vaishnavisme en Shaivisme wat op verlossing fokus en dikwels minder klem lê op Brahmaanse (priesterlike) gesag.[57] Hy sê onder die "gestigte godsdienste" is Boeddhisme, Djainisme en Sikhisme wat nou aparte godsdienste is; sinkretiese bewegings soos Brahmo Samaj en die Teosofiese Gemeenskap; sowel as verskeie "goeroeïsmes" en neogodsdienstige bewegings soos Maharishi Mahesh Yogi en ISKCON.[58]

Hindoe-sienings[wysig | wysig bron]

Sanātana Dharma[wysig | wysig bron]

Vir sy aanhangers is Hindoeïsme ’n tradisionele leefwyse.[59] Baie beoefenaars verwys na die "ortodokse" vorm daarvan as Sanātana Dharma, die "ewige wet" of "ewige weg".[60][61] Hindoes meen Hindoeïsme is duisende jare oud. Die tydlyn van gebeure in die antieke Indiese geskiedenis voorsien ’n chronologie van gebeure in verband met Hindoeïsme wat lank voor 3000 v.C. begin. Die Sanskrit-woord dharma het ’n veel breër betekenis as "godsdiens" en is nie gelyk daaraan nie. Alle aspekte van ’n Hindoe se lewe – die verkryging van rykdom (artha), die vervulling van wense (kama) en die verkryging van bevryding (moksha) is deel van dharma.[62][63]

Volgens die Encyclopædia Britannica het Sanātana Dharma histories verwys na die "ewige" pligte wat godsdienstig in Hindoeïsme verorden word, soos eerlikheid, die weerhouding daarvan om ander lewende wesens seer te maak, reinheid, selfbeheersing, deugsaamheid, deernis, ensovoorts. Dié pligte geld ongeag ’n Hindoe se klas, kaste of sekte en hulle staan in teenstelling met svadharma, ’n mens se "eie plig" in ooreenstemming met jou klas of kaste (varna) en lewenstadium (purushartha).[64] In onlangse jare is die term deur Hindoe-leiers, hervormers en nasionaliste gebruik om na Hindoeïsme te verwys. Sanātana dharma het ’n sinoniem geword vir die "ewige" waarheid en leringe van Hindoeïsme, wat bo geskiedenis verhewe en "onveranderlik, ondeelbaar en uiteindelik niesektaries is".[64]

Volgens ander geleerdes soos Kim Knott en Brian Hatcher verwys Sanātana Dharma na ’n "tydlose, ewige stel waarhede", en is dit hoe Hindoes die oorsprong van hulle godsdiens beskou. Dit word gesien as dié ewige waarhede en tradisie met ’n oorsprong buite die menslike geskiedenis en wat goddelik onthul word in die Vedas – die antiekste geskrifte van die wêreld.[4][65] Vir baie Hindoes is die Westerse term "godsdiens" in die mate waarin dit beteken "dogma en ’n instelling wat na ’n enkele stigter teruggespeur kan word", ongeskik vir hulle tradisie, sê Hatcher. Vir hulle is Hindoeïsme ’n tradisie wat na minstens die antieke Vediese era teruggespeur kan word.[4][66]

Vaidika dharma[wysig | wysig bron]

Sommige verwys na Hindoeïsme as die Vaidika dharma.[7] Die woord 'Vaidika' beteken "wat afgelei is van die Veda" of "in verband met die Veda".[67] Geleerdes het die terme Vaidika en Avaidika tradisioneel gebruik vir onderskeidelik dié wat die Vedas as ’n gesaghebbende bron van kennis beskou en dié wat dit nie doen nie, om te onderskei tussen verskeie Indiese skole van Djainisme, Boeddhisme en Charvaka. Volgens Klaus Klostermaier is die term Vaidika dharma die vroegste selfbeskrywing van Hindoeïsme.[8][9] Arvind Sharma meen daar is bewyse dat Hindoes dié term al teen die 4de eeu gebruik het.[10]

Die term Vaidika dharma dui op ’n kode of praktyk wat "op die Veda gebaseer is", maar dit is onduidelik wat dit presies beteken, sê Julius Lipner.[66] Dit beteken nie Hindoes heg ’n algemeen aanvaarde betekenis aan die term nie. Baie het nie afskrifte van die Veda nie en het dit nie gelees, soos Christene met die Bybel doen en Moslems met die Koran, nie. Dit beteken egter nie hulle hele lewensoriëntasie kan nie na die Veda teruggespoor word nie.[66]

Om die Veda se gesag te aanvaar beteken dikwels bloot dat iemand homself as ’n Hindoe beskou,[68] en "die meeste Indiërs bewys vandag lippediens aan die Veda en het geen erg aan die inhoud van die geskrif nie".[69]

Hindoe-modernisme[wysig | wysig bron]

Swami Vivekananda was ’n sleutelfiguur in die bekendstelling van Vedanta en Yoga in Europa en die VSA;[70] Hy het die gaping tussen gelowe oorbrug en Hindoeïsme ’n wêreldgodsdiens gemaak.[71]

Sedert die 19de eeu het Indiese moderniste Hindoeïsme hervestig as ’n belangrike bate van die Indiese beskawing;[45] hulle het dit "gereinig" van sy Tantriese elemente[72] en die fokus op Vediese elemente vergroot. Westerse stereotipes is omgekeer, klem is op die universele aspekte gelê en moderne benaderings tot sosiale probleme is ingestel.[45] Dié veranderings het groot byval gevind – nie net in Indië nie, maar ook in die Weste.[45] Belangrike verteenwoordigers van "Hindoe-modernisme"[73] is radja Ram Mohun Roy, Vivekananda, Sarvepalli Radhakrishnan en Mahatma Gandhi.[74] Roy is bekend as die vader van die Hindoe-renaissance.[75] Hy het ’n groot invloed uitgeoefen op Swami Vivekananda (1863-1902), wat volgens Flood ’n "baie belangrike figuur was in die ontwikkeling van ’n moderne Hindoe-selfbegrip en in die formulering van ’n Westerse siening van Hindoeïsme".[76]

Sentraal tot Vivekananda se filosofie is die idee dat die goddelike in alle wesens bestaan, dat alle mense eenheid met dié "ingebore goddelikheid" kan bereik[73] en dat liefde en sosiale harmonie bevorder sal word as mense dié goddelikheid as die kern van ander sien.[73] Hy het gemeen daar is ’n wesentlike eenheid in Hindoeïsme wat ten grondslag aan die uiteenlopendheid van sy baie vorme lê.[73] Volgens Flood word Vivekananda se visie van Hindoeïsme vandag "algemeen aanvaar deur die meeste Engelssprekende middelklas-Hindoes".[77] Radhakrishnan het Westerse rasionalisme met Hindoeïsme probeer versoen en "Hindoeïsme voorgestel as ’n wesentlik rasionalistiese en humanistiese godsdienservaring".[78]

Dié "globale Hindoeïsme"[79] vind wêreldwyd aanklank en reik bo nasionale grense uit",[79] en volgens Flood "word dit ’n wêreldgodsdiens naas die Christendom, Islam en Boeddhisme",[79] vir beide die Hindoe-diaspora en Westerlinge wat by nie-Westerse kulture en godsdienste aanklank vind.[79] Dit lê klem op universele spirituele waardes soos sosiale geregtigheid, vrede en "die spirituele transformasies van humaniteit".[79] Dit is aangehelp deurdat elemente van die Hindoe-kultuur na die Weste uitgevoer is, daar gewild geraak en as ’n gevolg in Indië weer gewilder geraak het.[80]

Regtelike definisie[wysig | wysig bron]

Die definisie van Hindoeïsme kragtens die Indiese reg is: "Die aanvaarding van die Vedas met eerbied; die erkenning van die feit dat die maniere van of middele tot verlossing uiteenlopend is; en die besef van die waarheid dat die aantal gode wat aanbid kan word groot is".[81][82]

Belangrikste tradisies[wysig | wysig bron]

Vyf gode van die Smarta-tradisie: Ganesha (middel) met Shiva (links bo), Parvati (regs bo), Vishnu (links onder) en Surya (regs onder).

Hindoeïsme het geen sentrale gesag nie en baie praktiserende Hindoes behoort nie tot enige spesifieke denominasie of tradisie nie.[83] Geleerdes gebruik egter vier belangrike denominasies in studies: Vaishnavisme, Shaivisme, Shaktisme en Smartisme.[84][85] Die verskille tussen hulle behels hoofsaaklik die sentrale godheid wat aanbid word, die tradisies en die siening oor verlossing.[86] Lipner meen Hindoes volg dikwels meer as een denominasie; hy stel die term "Hindoe-polisentrisme" voor.[87]

In Vaishnavisme word Vishnu[88] en sy avatars aanbid, veral Krishna en Rama.[89] Die volgelinge van dié tradisie is gewoonlik nieasketies, monasties, en geneig tot gemeenskapsgeleenthede en aanbiddingspraktyke wat geïnspireer is deur die "intiem liefdevolle, vreugdevolle, spelerige" Krishna en ander Vishnu-avatars.[86] Dit sluit in gemeenskapsdanse, die sing van Kirtans en Bhajans, met klank en musiek wat volgens sommige mense meditasie- en spirituele kragte het.[90] Tempelaanbidding en feeste is gewoonlik opgesmuk.[91] Die Bhagavad Gita en die Ramayana, asook Vishnu-geörienteerde Puranas verskaf die teïstiese fondament daarvan.[92] Filosofies is die geloofsoortuigings gewortel in die dualistiese subskole van Vedantiese Hindoeïsme.[93][94]

In Shaivisme word op Shiva gefokus. Shaivas word meer aangetrek deur asketiese individualisme, en dit het verskeie subskole.[86] Hulle praktyke sluit in bhakti-styl gewydheid, en tog neig hulle geloofsoortuigings na niedualistiese, monistiese skole van Hindoeïsme soos Advaita en Raja Yoga.[84][90] Sommmige Shaivas aanbid in tempels, terwyl ander klem lê op joga en daarna streef om binne-in een met Shiva te wees.[95] Avatars is ongewoon en sommige Shaivas sien god as halfmanlik, halfvroulik; as ’n vermenging van die manlike en vroulike beginsels (Ardhanarishvara). Shaivisme is verwant aan Shaktisme, deurdat Shakti beskou word as die gade van Shiva.[84] Gemeenskapsvierings sluit in feeste en deelname aan pelgrimstogte soos die Kumbh Mela.[96] Shaivisme word veral beoefen in die Himalaja-streek noord van Kasjmir tot by Nepal en in Suid-Indië.[97]

Shaktisme fokus op die aanbidding van die godin Shakti of Devi as kosmiese moeder[86] en word veral beoefen in noordoostelike en oostelike deelstate van Indië soos Assam en Bengale. Devi word uitgebeeld as ’n sagter vorm soos Parvati, die gade van Shiva; of as ’n kragtige vegtergodin soos Kali en Durga. Shakti word erken as die krag wat aan die manlike beginsel tot grondslag lê. Shaktism word ook met Tantra-praktyke verbind.[98] Gemeenskapsvierings sluit in feeste, waarvan sommige optogte en die dompeling van idole in water behels.[99]

Aanbidding in Smartisme sentreer om al die belangrikste Hindoe-godhede: Shiva, Vishnu, Shakti, Ganesha, Surya en Skanda.[100] Die Smarta-tradisie het tydens die (vroeë) klassieke tydperk van Hindoeïsme, omstreeks die begin van die huidige era, ontstaan toe Hindoeïsme uit die wisselwerking tussen Brahmanisme en plaaslike tradisies te voorskyn gekom het.[101][102] Dié tradisie word verbind met Advaita Vedanta en beskou Adi Shankara as die stigter en hervormer van Smartisme. Die term "Smartisme" is afgelei van die Smriti-geskrifte, wat beteken "dit wat onthou word".[84][103] Dié vorm van Hindoeïsme beoefen ’n filosofiese Jnana yoga, die bestudering van geskrifte, nadenke en meditasie om die self se eenheid met God te verstaan.[84][104]

Daar is geen sensusdata beskikbaar oor die demografiese geskiedenis of neigings van die tradisies in Hindoeïsme nie.[105] Ramings verskil oor die aantal gelowiges van die verskillende tradisies. Volgens ’n raming in 2010 deur Johnson en Grim is die Vaishnavisme-tradisie die grootste, met sowat 641 miljoen of 67,6% van Hindoes; gevolg deur Shaivisme, met 252 miljoen of 26,6%; Shaktisme, met 30 miljoen of 3,2%; en ander tradisies, insluitende Neo-Hindoeïsme en Hervorming-Hindoeïsme, met 25 miljoen of 2,6%.[106] Volgens Jones en Ryan is Shaivisme egter die grootste tradisie.[107]

Geloofsoortuigings[wysig | wysig bron]

Paneelreliëf aan ’n muur van die Hoysaleswara-tempel in Karnataka in Indië van die Trimurti: Brahma, Shiva en Vishnu.

Prominente temas in Hindoeïstiese geloofsoortuigings sluit in (hoewel dit nie beperk is nie tot) dharma (etiek/pligte), samsara (die voortdurende siklus van geboorte, lewe, dood en hergeboorte), karma (optrede, bedoeling en gevolge), moksha (bevryding van samsara) en die verskillende yogas (weë of praktyke).[16]

Purusharthas (doelwitte van die lewe)[wysig | wysig bron]

In klassieke Hindoeïsme word vier doelwitte van die menslike lewe (Purusharthas) aanvaar: dharma, artha, kama en moksha.[13][14]

Dharma (regverdigheid, etiek)[wysig | wysig bron]

Dharma word beskou as die belangrikste doel van ’n mens se lewe.[108] Die begrip omvat gedrag wat beskou word as in ooreenstemming met rta, die orde wat die lewe en die heelal moontlik maak,[109] en sluit in pligte, regte, wette, gedrag, deugde en "die regte lewenswyse".[110] Dharma is volgens Van Buitenen[111] dit wat alle lewende mense moet aanvaar en respekteer om harmonie en orde in die wêreld te handhaaf.

Artha (lewensbestaan, rykdom)[wysig | wysig bron]

Artha is die nastrewing van rykdom vir ’n lewensbestaan, verpligtings en ekonomiese vooruitgang. Dit sluit in die politieke lewe, diplomasie en materiële welsyn. Artha sluit dus alle lewensmiddele, bedrywighede en hulpbronne in wat ’n mens in staat stel om in die toestand te wees waarin hy wil wees wat betref rykdom, beroep en finansiële sekuriteit.[112] Die behoorlike nastrewing van artha word beskou as ’n belangrike doel van die menslike lewe.[113][114]

Kama (sensuele plesier)[wysig | wysig bron]

Kama (Sanskrit, Pali: काम) beteken begeerte, wense, passie, verlange, ’n plesier van die sintuie, die estetiese genieting van die lewe en liefde, met of sonder seksuele konnotasies.[115][116] In Hindoeïsme word kama beskou as ’n noodsaaklike en gesonde doel van die menslike lewe indien dit nagestreef word sonder om dharma, artha en moksha in te boet.[117]

Moksha (bevryding, bevryding van samsara)[wysig | wysig bron]

Moksha (Sanskrit: मोक्ष) of mukti (Sanskrit: मुक्ति) is die uiteindelike, belangrikste doel in Hindoeïsme. In ’n sin is moksha ’n begrip wat verbind word met bevryding van hartseer, lyding en samsara (die siklus van geboorte en hergeboorte). Vanweë ’n geloof in die onvernietigbaarheid van die siel[118] word die dood as onbelangrik beskou met betrekking tot die kosmiese self.[119]

Die betekenis van "moksha" verskil van een denkskool tot ’n ander. Advaita Vedanta bepaal byvoorbeeld dat nadat ’n mens moksha bereik het, hy sy "siel, self" ken en dit identifiseer as een met Brahman en almal in alle opsigte.[120][121] Die volgelinge van Dvaita-skole (dualistiese skole) identifiseer individuele "siel, self" in ’n moksha-toestand as apart van Brahman, maar oneindig naby, en glo hulle sal die ewigheid in ’n loka (hemel) deurbring nadat hulle moksha bereik het. Vir teïstiese skole van Hindoeïsme is moksha die bevryding van samsara, terwyl moksha volgens ander skole soos die monistiese skool in die huidige lewe moontlik is en ’n sielkundige begrip is.[122][120][123][124] Volgens Deutsch is moksha ’n perfekte bestaanstoestand – van selfbewuswording, van vryheid en van "bewuswording van die hele heelal as die Self".[122][120][124] Klostermaier[121] meen moksha in hierdie skole impliseer ’n bevryding van voorheen belemmerde vermoëns, ’n verwydering van hindernisse vir ’n onbeperkte lewe wat ’n mens in staat stel om waarlik ’n persoon in die volle sin te wees; die begrip impliseer ’n ongebruikte menslike potensiaal van kreatiwiteit, meegevoel en begrip wat voorheen geblokkeer is. Moksha is meer as ’n bevryding van die lydingsiklus van geboorte en hergeboorte; die Vedantiese skool verdeel dit in twee: Jivanmukti (bevryding in hierdie lewe) en Videhamukti (bevryding ná die dood).[121][125][126]

Karma en samsara[wysig | wysig bron]

"Karma" kan letterlik vertaal word as "aksie", "werk" of "daad",[127] en verwys ook na die Vediese teorie van "morele wet van oorsaak en gevolg".[128][129] Die teorie is ’n kombinasie van (1) veroorsaking (kousaliteit) wat eties kan wees of nie; (2) etisering, dat goeie of slegte dade gevolge het; en (3) hergeboorte.[130] Karma verduidelik die huidige omstandighede van ’n individu aan die hand van sy of haar dade in die verlede. Dié dade en hulle gevolge kan in ’n persoon se huidige lewe wees of, volgens sommige skole, in vorige lewens.[130][131] Dié siklus van geboorte, lewe, dood en hergeboorte waord samsara genoem. Bevryding van samsara deur moksha verseker langdurige geluk en vrede, word geglo.[132][133]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Siemens & Roodt 2009, p. 546.
  2. Leaf 2014, p. 36.
  3. Knott 1998, pp. 3, 5.
  4. 4,0 4,1 4,2 Hatcher 2015, pp. 4–5, 69–71, 150–152.
  5. Bowker 2000.
  6. Harvey 2001, p. xiii.
  7. 7,0 7,1 Sharma & Sharma 2004, pp. 1–2.
  8. 8,0 8,1 Klostermaier 2014, p. 2.
  9. 9,0 9,1 Klostermaier 2007b, p. 7.
  10. 10,0 10,1 Sharma, A (1985). "Did the Hindus have a name for their own religion?". The Journal of the Oriental Society of Australia. 17 (1): 94–98 [95].
  11. Smith, Brian K. (1998). "Questioning Authority: Constructions and Deconstructions of Hinduism". International Journal of Hindu Studies. 2 (3): 313–339. doi:10.1007/s11407-998-0001-9. JSTOR 20106612. S2CID 144929213.
  12. Michaels 2004.
  13. 13,0 13,1 Bilimoria 2007; sien ook Koller 1968.
  14. 14,0 14,1 Flood 1997, p. 11.
  15. 15,0 15,1 Klostermaier 2007, pp. 46–52, 76–77.
  16. 16,0 16,1 Brodd 2003.
  17. Dharma, Samanya; Kane, P. V. History of Dharmasastra. 2. pp. 4–5. Sien ook Widgery 1930
  18. Ellinger, Herbert (1996). Hinduism. Bloomsbury Academic. pp. 69–70. ISBN 978-1-56338-161-4.
  19. Zaehner, R. C. (1992). Hindu Scriptures. Penguin Random House. pp. 1–7. ISBN 978-0-679-41078-2.
  20. Lipner 2009, pp. 377, 398.
  21. Frazier, Jessica (2011). The Continuum companion to Hindu studies. London: Continuum. pp. 1–15. ISBN 978-0-8264-9966-0.
  22. "Peringatan". sp2010.bps.go.id.
  23. Vertovec, Steven (2013). The Hindu Diaspora: Comparative Patterns. Routledge. pp. 1–4, 7–8, 63–64, 87–88, 141–143. ISBN 978-1-136-36705-2.
  24. "Hindus". Pew Research Center's Religion & Public Life Project. 18 December 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Februarie 2020. Besoek op 14 Februarie 2015.
    "Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)". Pew Research Center's Religion & Public Life Project. 18 Desember 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Februarie 2013. Besoek op 14 Februarie 2015.
  25. Burke, Daniel. "The fastest growing religion in the world is ..." CNN Religion. Besoek op 2021-03-04.
  26. Wormald, Benjamin (2015-04-02). "The Future of World Religions: Population Growth Projections, 2010-2050". Pew Research Center's Religion & Public Life Project (in Engels). Besoek op 2021-03-04.
  27. 27,0 27,1 Flood 2008, p. 3.
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 28,4 28,5 Flood 1996, p. 6.
  29. Parpola 2015, "Chapter 1".
  30. Parpola (2015), ”Chapter 9”: "In Iranian languages, Proto-Iranian *s became h before a following vowel at a relatively late period, perhaps around 850–600 BCE."
  31. 31,0 31,1 31,2 Singh 2008, p. 433.
  32. Doniger 2014, p. 5.
  33. Parpola 2015, p. 1.
  34. 34,0 34,1 Sharma 2002.
  35. Thapar 1993, p. 77.
  36. Thompson Platts 1884.
  37. O'Conell, Joseph T. (1973). "The Word 'Hindu' in Gauḍīya Vaiṣṇava Texts". Journal of the American Oriental Society. 93 (3): 340–344. doi:10.2307/599467. JSTOR 599467.
  38. Lipner 2009, p. 8
  39. Kurtz, Lester, red. (2008). Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict. Academic Press. ISBN 978-0-12-369503-1.
  40. MK Gandhi, The Essence of Hinduism Geargiveer 24 Julie 2015 op Wayback Machine
  41. Doniger 2014, p. 3.
  42. Knott 1998, p. 117.
  43. Sharma 2003, pp. 12–13.
  44. 44,0 44,1 Sweetman 2004.
  45. 45,0 45,1 45,2 45,3 King 1999.
  46. Nussbaum 2009.
  47. Clarke, Matthew (2011). Development and Religion: Theology and Practice. Edward Elgar Publishing. p. 28. ISBN 978-0-85793-073-6. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Desember 2020. Besoek op 11 Februarie 2015.
  48. Nath 2001, p. 31.
  49. Flood 1996, pp. 113, 154.
  50. Flood 1996, p. 14.
  51. 51,0 51,1 June McDaniel "Hinduism", in Corrigan, John (2007). The Oxford Handbook of Religion and Emotion. Oxford University Press. pp. 52–53. ISBN 978-0-19-517021-4.
  52. Michaels 2004, p. 21.
  53. Michaels 2004, p. 22.
  54. "Definition of RAMAISM". www.merriam-webster.com (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Desember 2020. Besoek op 2020-10-28.
  55. Michaels 2004, p. 23.
  56. Michaels 2004, p. 24.
  57. Michaels 2004, pp. 21–22.
  58. Michaels 2004, pp. 22–23.
  59. Insoll, Timothy (2001). Archaeology and world religion. Routledge. ISBN 978-0-415-22155-9. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Desember 2020. Besoek op 29 Desember 2020.
  60. Bowker 2000; Harvey 2001, p. xiii
  61. Vivekjivandas 2010, p. 1.
  62. Knott 1998, p. 111.
  63. Hacker, Paul (2006). "Dharma in Hinduism". Journal of Indian Philosophy. 34 (5): 479–496. doi:10.1007/s10781-006-9002-4. S2CID 170922678.
  64. 64,0 64,1 "Sanatana dharma | Hinduism". Encyclopædia Britannica. 
  65. Knott 1998, p. 3.
  66. 66,0 66,1 66,2 Lipner 2009, pp. 15-17.
  67. Monier-Williams, Monier (1988). "Sanskrit English Dictionary". sanskritdictionary.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 December 2020. Besoek op 24 Julie 2018.
  68. Lipner 2009, p. 16.
  69. Michaels 2004, p. 18; sien ook Lipner 2009, p. 77; en Smith, Brian K. (2008). "Hinduism". In Neusner, Jacob (red.). Sacred Texts and Authority. Wipf and Stock Publishers. p. 101.
  70. Feuerstein 2002, p. 600.
  71. Clarke 2006, p. 209.
  72. Lorenzen 2002, p. 33.
  73. 73,0 73,1 73,2 73,3 Flood 1996, p. 258.
  74. Flood 1996, pp. 256–261.
  75. Young, Serinity (2007). Hinduism. Marshall Cavendish. p. 87. ISBN 978-0-7614-2116-0. Besoek op 19 February 2015.
  76. Flood 1996, p. 257.
  77. Flood 1996, p. 259.
  78. Flood 1996, p. 249.
  79. 79,0 79,1 79,2 79,3 79,4 Flood 1996, p. 265.
  80. Flood 1996, p. 267.
  81. Derrett, J.; Duncan, M. (1973). Dharmaśāstra and juridical literature. Wiesbaden: Harrassowitz. ISBN 978-3-447-01519-6. OCLC 1130636.
  82. Doniger 2014, p. 20.
  83. Werner 2005, pp. 13, 45.
  84. 84,0 84,1 84,2 84,3 84,4 ([[#CITEREF|]], pp. 562–563)
  85. Flood 1996, pp. 113, 134, 155–161, 167–168.
  86. 86,0 86,1 86,2 86,3 SS Kumar (2010), Bhakti – the Yoga of Love, LIT Verlag Münster, ISBN 978-3-643-50130-1, ble. 35–36
  87. Lipner 2009, pp. 371–375.
  88. Guy Beck (2006), Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity, State University of New York Press, ISBN 978-0-7914-6416-8
  89. Bryant & Ekstrand 2013, pp. 15–17.
  90. 90,0 90,1 Bryant & Ekstrand 2004, pp. 38–43.
  91. Nettl, Bruno; Stone, Ruth M.; Porter, James; Rice, Timothy (1998). The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia : the Indian subcontinent. Routledge. pp. 246–247. ISBN 978-0-8240-4946-1. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Oktober 2017. Besoek op 21 Februarie 2016.
  92. ([[#CITEREF|]], pp. 1441, 376)
  93. Bryant & Ekstrand 2013, pp. 40–43.
  94. Bryant 2007, pp. 357–358.
  95. Dalal, Roshen (2010). The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths. Penguin Books. p. 209. ISBN 978-0-14-341517-6. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 April 2017. Besoek op 21 Februarie 2016.
  96. James Lochtefeld (2010), God's Gateway: Identity and Meaning in a Hindu Pilgrimage Place, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-538614-1
  97. Natalia Isaeva (1995), From Early Vedanta to Kashmir Shaivism, State University of New York Press, ISBN 978-0-7914-2449-0, ble. 141–145
  98. Scaligero, Massimo (1955). "The Tantra and the Spirit of the West". East and West. 5 (4): 291–296. JSTOR 29753633.
  99. History: Hans Koester (1929), The Indian Religion of the Goddess Shakti, Journal of the Siam Society, Vol 23, Deel 1, ble. 1–18;
    Modern practices: June McDaniel (2010), Goddesses in World Culture, Volume 1 (red.: Patricia Monaghan), ISBN 978-0-313-35465-6, Hoofstuk 2
  100. Flood 1996, p. 113.
  101. Hiltebeitel 2013.
  102. Flood 1996.
  103. Williamson, L (2010). Transcendent in America: Hindu-inspired Meditation Movements as New Religion. New York University Press. p. 89. ISBN 978-0814794500.
  104. Milner, Murray (1994). Status and Sacredness. Oxford University Press. pp. 194–197. ISBN 978-0-19-508489-4.
  105. The global religious landscape: Hindus Geargiveer 9 Februarie 2020 op Wayback Machine, Pew Research (2012)
  106. Johnson, Todd M; Grim, Brian J (2013). The World's Religions in Figures: An Introduction to International Religious Demography. John Wiley & Sons. p. 400. ISBN 978-1-118-32303-8. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Desember 2019. Besoek op 29 Desember 2020.
  107. Jones & Ryan 2006, p. 474.
  108. Flood, Gavin (1996a). "The meaning and context of the Purusarthas". In Lipner, Julius (red.). The Fruits of Our Desiring. pp. 16–21. ISBN 978-1-896209-30-2.
  109. "Dharma" Geargiveer 26 September 2016 op Wayback Machine
  110. "Dharma". The Columbia Encyclopedia (6de uitg.). Columbia University Press. 2013. ISBN 978-0-7876-5015-5.
  111. Van Buitenen, J. A. B. (April–July 1957). "Dharma and Moksa". Philosophy East and West. 7 (1/2): 33–40. doi:10.2307/1396832. JSTOR 1396832.
  112. Koller 1968.
  113. Lochtefeld 2002a, pp. 55–56.
  114. Bruce Sullivan (1997), Historical Dictionary of Hinduism, ISBN 978-0-8108-3327-2, pp. 29–30
  115. Macy, Joanna (1975). "The Dialectics of Desire". Numen. 22 (2): 145–60. doi:10.2307/3269765. JSTOR 3269765.
  116. Monier Williams, काम, kāma Geargiveer 19 Oktober 2017 op Wayback Machine Monier-Williams Sanskrit English Dictionary, bl. 271
  117. Sien:
  118. Europa Publications Staff (2003). The Far East and Australasia, 2003 – Regional surveys of the world. Routledge. p. 39. ISBN 978-1-85743-133-9. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Desember 2020. Besoek op 29 Desember 2020.
  119. Hindu spirituality - Volume 25 of Documenta missionalia. Editrice Pontificia Università Gregoriana. 1999. p. 1. ISBN 978-88-7652-818-7. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Desember 2019. Besoek op 29 Desember 2020.
  120. 120,0 120,1 120,2 Karl Potter, "Dharma and Mokṣa from a Conversational Point of View", Philosophy East and West, Vol. 8, No. 1/2 (Apr.–Jul. 1958), pp. 49–63
  121. 121,0 121,1 121,2 Klostermaier, Klaus (1985). Philosophy East & West (in Engels). University Press of Hawaii. pp. 61–71.
  122. 122,0 122,1 Deutsch 2001.
  123. Daniel H. H. Ingalls, "Dharma and Moksha", Philosophy East and West, Vol. 7, No. 1/2 (Apr.–Jul. 1957), pp. 41–48
  124. 124,0 124,1 Pal, Jagat (2004). Karma, Dharma and Moksha: Conceptual Essays on Indian Ethics (in Engels). Abhijeet Publications. ISBN 978-81-88683-23-9.
  125. von Brück, M. (1986). "Imitation or Identification?". Indian Theological Studies. 23 (2): 95–105.
  126. Fort, Andrew O. (1998-09-03). Jivanmukti in Transformation: Embodied Liberation in Advaita and Neo-Vedanta (in Engels). SUNY Press. ISBN 978-0-7914-3904-3.
  127. Apte, Vaman S (1997). The Student's English-Sanskrit Dictionary (New uitg.). Delhi: Motilal Banarsidas. ISBN 978-81-208-0300-8.
  128. Smith, Huston (1991). The World's Religions: Our Great Wisdom Traditions. San Francisco: Harper. p. 64. ISBN 978-0-06-250799-0.
  129. Karl Potter (1964), "The Naturalistic Principle of Karma", Philosophy East and West, Vol. 14, No. 1 (Apr. 1964), pp. 39–49
  130. 130,0 130,1 Wendy D. O'Flaherty (1980), Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions, University of California Press, ISBN 978-0-520-03923-0, ble. xi–xxv (Inleiding) en ble. 3–37
  131. Karl Potter (1980), in Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions (O'Flaherty, red.), University of California Press, ISBN 978-0-520-03923-0, pp. 241–267
  132. Radhakrishnan 1996, p. 254.
  133. Vivekananda, Swami (2005). Jnana Yoga. Kessinger Publishing. pp. 301–302. ISBN 978-1-4254-8288-6. (8ste herdruk, 1993)

Skakels[wysig | wysig bron]