Concorde

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Concorde
AirFranceConcorde.jpg
Tipe Passasiersvliegtuig
Bemanning 3 tegniese en 6 kommersiële vlieëniers
Eerste vlug 2 Maart 1969
Vervaardigers Aérospatiale
British Aircraft Corporation
Afmetings
Lengte 62 m
Vlerkspan 26 m
Hoogte 11,40 m
Vlerkoppervlak 328 m²
Massa en kapasiteit
Leë gewig 92 080 kg
Maksimale opstyggewig 185 070 kg
Passasiers 100 passasiers
Bagasies 4 347 kg maksimum
Kragbron
Enjins 4 Rolls-Royce/Snecma Olympus 593-enjins
Werkverrigting 4 X 17 260 Kgp of 69 040 Kgp totaal
Snelheid
Kruissnelheid Mach 2,04 (2 519,4 km/h)
Maksimale snelheid Mach 2,23 (omtrent 2 754 km/h) rekord opgestel op 26 Maart 1974
Afstand 6 300 km
Vlieghoogte 20 000 m
Snelheid tydens opstyging 5 500 tot 6 500 m/min

Die Concorde was 'n supersoniese vliegtuig, wat deur die Franse en Britse lugvaartnywerhede gemeenskaplik vervaardig is. Naas die Russiese Tupolev-144 was dit een van slegs twee supersoniese passasiersvliegtuie wat ooit vervaardig en in diens geneem is. Die vliegtuig, wat die tegniese naam Aérospatiale-BAC Concorde 101/102 gedra het, is volgens die ooreenkoms van 29 November 1962 tussen die Franse en Britse regerings oor 'n tydperk van 15 jaar ontwikkel en deur die Franse maatskappy Aérospatiale (tans EADS) en die Britse British Aircraft Corporation (tans BAE Systems) gebou.

'n Concorde tydens landing

Die besluit om 'n nuwe supersoniese vliegtuig te ontwikkel het op 'n kritieke tydstip vir die Britse lugvaartnywerheid gekom, nadat alle ontwikkelingsprogramme van militêre supersoniese vliegtuie gestaak is. Die Concorde-projek het 'n belangrike bydrae tot die behoud van supersoniese navorsing gelewer en was een van die voorlopers van Europa se Tornado-vegvliegtuig wat gebruik maak van Concorde se deltavlerkontwerp tydens supersoniese snelhede.

Die kruissnelheid van die Concorde was 2,04 Mach teen 'n vlieghoogte van tussen 15 650 en 18 000 meter. Dit het net soos die Franse Dassault Mirage 2000-vegvliegtuig oor deltavormige vlerke en nabrander-enjins beskik wat oorspronklik vir die Britse Avro Vulcan-bomwerper ontwikkel is. Die Concorde was ook die eerste passasiersvliegtuig voor die Airbus wat van elektroniese vliegtoerusting voorsien is.

Die eerste kommersiële dienste van British Airways en Air France op die Transatlantiese roete is op 21 Januarie 1976 ingestel, en die vliegtyd vanaf Parys en Londen na New York is verkort tot tussen drie en drie en 'n half uur. Ná 'n noodlottige ramp naby die Paryse lughawe, waarin 113 mense gesterf het, is alle Concorde-vlugte op 31 Mei (Air France) en 24 Oktober 2003 (British Airways) gestaak. Die ramp, wat deur die bandbreuk van 'n Amerikaanse vliegtuig veroorsaak is, was die eerste in 27 jaar se diens.

Geskiedenis[wysig]

Tydens die ekonomiese bloeitydperk van die sestigerjare het 'n groot aantal lugdienste belang gestel in die Concorde, tot so 'n mate dat Frankryk en die Verenigde Koninkryk besluit het om die projek gemeenskaplik aan te pak. Belangrike internasionale lugdienste soos Pan American Airways, British Overseas Airways Corporation en Air France het ses vliegtuie elk bestel; ander dienste soos Panair do Brasil, Japan Airlines, Lufthansa, American Airlines, United Airlines, Air Canada, Braniff, Iran Air, Qantas, CAAC, Middle East Airlines en Trans World Airlines het by hulle aangesluit, en uiteindelik was daar meer as 100 vliegtuie op die bestelboek. Concorde-stralers is slegs in Toulouse (Frankryk) en Filton (Verenigde Koninkryk) gebou.

Op 2 Maart 1969 word die eerste toetsvlug van 29 minute oor die Franse stad Toulouse onderneem. In Oktober van dieselfde jaar het die eerste supersoniese vlug plaasgevind, en een jaar later is 'n snelheid van Mach 2 bereik. Alle toetse van die prototipe 001 was suksesvol, en die nuwe vliegtuig is op 4 September 1971 aan die publiek bekend gestel. 'n Tweede prototipe 002 is op 2 Junie 1972 in die Midde- en Verre Ooste getoets.

Die Concorde se romp

Die koste van navorsing en ontwikkeling, wat in die Verenigde Koninkryk in 1962 nog op 'n totaal van £150 miljoen beraam is, het gaandeweg handuitgeruk en in 1970 reeds £800 miljoen beloop. Hulle het kort daarna die £1 miljard-kerf verbygesteek. So het die Labour-kabinet in 1964 oorweeg om die prestigieuse projek te staak, maar weens die ooreenkomste wat met Frankryk gesluit is en die vrees dat 'n groot aantal Britse werkers sonder werk sou sit, is met die ontwikkeling van die projek, wat ten minste in tegniese opsig suksesvol was, voortgegaan.[1]

Die Verenigde State het hul eie supersoniese projek, wat in 1971 aangepak is, later gekanselleer. Twee modelle is oorspronklik beplan: Die Lockheed L-2000, wat baie ooreenkomste met die Concorde getoon het, maar ten gunste van die projek Boeing 2707 gestaak is. Die Boeing-model was 'n hoogs gesofistikeerde ontwerp met 'n kapasiteit van driehonderd passasiers en sou 'n groter snelheid as die Concorde bereik het. Sy opvallendste kenmerk was die veranderlike geometrie van sy vlerke.

Die Amerikaanse regering het Frankryk en die Verenigde Koninkryk probeer oorreed om die Boeing-projek gemeenskaplik aan te pak en na besware van Amerikaanse burgers teen die Concorde se moontlike geraasbesoedeling verwys. Inderwaarheid was die Amerikaners gekant teen die idee van 'n Europese supersoniese vliegtuig en die mededinging van Europese vervaardigers op die internasionale mark, wat destyds nog deur Amerikaanse maatskappye oorheers is. Nogtans het die Amerikaners nie werklik oor 'n alternatief beskik nie.

Die Concorde se passasierskajuit

Met die veranderde ekonomiese situasie ná die oliekrisis van 1973 en as gevolg van 'n ongeluk met die Russiese supersoniese straler Tupolev TU-144 het baie lugdienste hulle supersoniese planne egter begin heroorweeg, en uiteindelik is alle bestellings weens die hoë bedryfskoste van supersoniese vlugte gekanselleer. Net Air France en British Airways was verplig om Concorde-vliegtuie in gebruik te neem.

Belangrike prestasies van Concorde:

2 Maart 1969 Die eerste toetsvlug van die prototipe 001 vind in Toulouse plaas
1 Oktober 1969 Mach 1 word vir die eerste keer oorskry
4 November 1970 Die Concorde bereik 'n snelheid van Mach 2 en vlieg 53 minute lank teen hierdie spoed
21 Januarie 1976 Die eerste twee kommersiële roetes word tegelykertyd deur twee Concordes bedien (*)

(*) ParysDakarRio de Janeiro en LondenBahrain

Teen die einde van die sewentigerjare het ook Singapore Airlines en Braniff International in samewerking met British Airways twee lugvaartroetes met Concorde-vliegtuie bedien. Die bou van Concorde-masjiene is egter in 1979 gestaak, nadat twee prototipes, twee toetsmodelle en sestien vliegtuie vir kommersiële gebruik vervaardig is.

Aanvanklik is ook roetes na Rio de Janeiro en Singapoer met Concorde-vliegtuie bedien, tog het die reikwydte van die supersoniese straler met sowat 6 000 kilometer te klein vir die meeste oorsese bestemmings gebly en tussenlandings noodsaaklik gemaak. In baie gevalle is ook geen landingsregte vir Concorde-vliegtuie verkry nie, aangesien die geraas van sy enjins met 119,5 dB dié van gewone stralers duidelik oorskry het. Naas geskeduleerde internasionale vlugte is nogtans 'n groot aantal huurvlugte na oorsese bestemmings aangebied. By die Paryse ramp in 2000 het sowat 100 Duitse toeriste gesterf wat vir 'n vakansiehuurvlug vertrek het.

Supersoniese vlugte met Concorde het beperk gebly tot die luukse-mark van Transatlantiese roetes, en die verbindings tussen Parys en Londen en New York, wat uitsluitlik aangebied is, was tot by die ramp van die jaar 2000 selfs winsgewend.

Die Concorde-passasiersdiens is in Oktober 2004 gestaak. Diensvliegtuie is in museums regoor die wêreld geplaas om hierdie merkwaardige vliegtuig te bewaar.

Lys van bestemmings wat deur die Concorde bedien is[wysig]

(AF) verwys na Air France-vlugte (soos in 1998)

Verenigde Koninkryk

Aberdeen
Belfast
Birmingham
Boscombe Down
Bournemouth
Brize Norton
Cardiff
Coltishall
Derby (AF)
East Midlands
Edinburg
Exeter

Fairford
Farnborough
Filton
Finningley
Gatwick
Glasgow
Hatfield
Heathrow
Humberside
Kinloss
Leeds
Leuchars

Liverpool
Luton
Macrihanish
Manchester
Manston
Mildenhall
Newcastle
Prestwick
St Mawgan
Stansted
Teeside
Yeovilton

Afrika

Abidjan
Agadir (AF)
Antananarivo (AF)
Aswan
Bamako (AF)
Bujumbura (AF)
Kaïro
Kaapstad
Cartagena (AF)
Casablanca
Conakry (AF)
Dakar

Djerba (AF)
Douala (AF)
Djiboeti (AF)
Harare
Johannesburg
Kigali (AF)
Kinshasa (AF)
Kilimanjaro
Lagos (AF)
Lomé (AF)
Libreville (AF)
Lusaka (AF)
Luxor

Marrakesh
Mauritius (AF)
Moroni (AF)
Mombasa
Nairobi
Ouagadougou (AF)
Réunion (AF)
Robertsville (Monrovia)
Seychelle (AF)
Tangier (AF)
Tozeur (AF)
Tunis (AF)
Yamoussoukro (AF)

Amerika

Abbotsford
Acapulco
Albany
Andrews AFB (AF)
Anchorage (AF)
Antigua
Aruba
Asheville
Atlanta
Atlantic City
Austin (Texas)
Baltimore
Bangor
Barbados
Barreirinhas (AF)
Battle Creek
Bermuda
Boston
Brasilia (AF)
Bogota (AF)
Buenos Aires (AF)
Buffalo
Calgary
Caracas
Cayenne (AF)
Charleston
Chicago (AF)
Cincinnati
Cleveland
Colorado Springs
Columbus
Dayton

Denver
Detroit
Edmonton
Fort-de-France (AF)
Fort Lauderdale
Fort Myers
Goose Bay
Grand Cayman
Hampton (AF)
Harrisburg
Hartford/Springfield
Havana (AF)
Honolulu
Houston Ellington
Houston Intnl
Iguassu (AF)
Indianapolis
Jackson
Jacksonville
Kailua-Kona
Kansas City
Kingston
Las Vegas
Lexington
Lima
Little Rock
Llanbedr
Lubbock
Mexikostad
Miami
Midland-Odessa

Moncton (AF)
Montego Bay
Montevideo (AF)
Montreal *
Nashville
Nassau
Newburg Stewart
New Orleans
Newport
New York
Oakland
Oklahoma City
Omaha
Ontario (USA)
Orlando
Oshkosh
Ottawa
Papeete (AF)
Philadelphia
Phoenix
Pittsburgh
Pointe-à-Pitre (AF)
Port-au-Prince (AF)
Portland
Port of Spain
Providence
Puerto Rico
Quebecstad (AF)
Raleigh
Recife (AF)
Regina (AF)
Saint-Martin (AF)

Oseanië

Auckland
Brisbane
Christchurch
Darwin (AF)

Paaseiland (AF)
Fiji
Hao (AF)
Jakarta (AF)

Learmonth
Mururoa (AF)
Nouméa (AF)
Perth
Sydney

Europa en Middel-Ooste

Århus (AF)
Ålborg (AF)
Abu Dhabi (AF)
Albacete (AF)
Amman
Amsterdam
Ancona
Ankara (AF)
Aqaba
Athene
Badajoz (AF)
Baikonoer (AF)
Bahrain
Barcelona
Basel
Bastia (AF)
Beauvais (AF)
Beiroet (AF)
Bergen
Berlyn
Biarritz (AF)
Billund
Bologna
Bordeaux
Bratislava
Brest (AF)
Brussel
Budapest
Cambrai (AF)
Charleroi (AF)
Châteauroux
Clermont-Ferrand (AF)

Dijon (AF)
Dhahran
Doebai (AF)
Dublin
Epinal (AF)
Faro
Frankfurt am Main (AF)

Genève
Graz
Grenada
Grenoble (AF)
Göteborg (AF)
Hamburg (AF)
Hannover
Haifa (AF)
Helsinki
Ibiza (AF)
Istanboel
Ivalo (AF)
Jeddah
Kangerlussuaq (Sondrestrom)
Keflavik
Keulen
Klagenfurt (AF)
Kish (AF)
Kopenhagen
Kuwait
Lajes (AF)
Lanzarote (AF)
Larnaca
Las Palmas (AF)
Leipzig
Liège (AF)
Lille (AF)
Linz
Lissabon
Luxemburg
Lyon (AF)
Madrid
Málaga
Malta (AF)
Marseille (AF)
Metz (AF)
Milaan Linate
Milaan Malpensa
Montpellier (AF)
Moskou
Mulhouse (AF)
München

Munster
Muscat (AF)
Nantes (AF)
Nice
Novossibirsk (AF)
Neurenberg (AF)
Oporto
Oslo
Oostende (AF)
Patina
Parys-Charles de Gaulle
Parys Orly
Parys Le Bourget
Pescara
Pisa
Poitiers
Praag
Reims (AF)
Riyadh
Rome-Fiumicino
Rovaniemi
Sana’a (AF)
Santiago de Compostela (AF)
St Petersburg
Salzburg
Sevilla
Stavanger
Stockholm
Straatsburg
Tarbes (AF)
Tenerife
Tel Aviv
Toulouse
Tours
Turyn
Turku (AF)
Västerås
Valladolid (AF)
Venisië
Vichy (AF)
Warskou
Wene

Asië

Bali
Bangkok
Bangui (AF)
Beijing
Bombay
Calcutta
Chiang Mai (AF)
Colombo

Dacca (AF)
Delhi
Denpasar (AF)
Djakarta
Guam
Hong Kong
Islamabad (AF)
Kathmandu (AF)

Kuala Lumpur
Madras
Nagasaki (AF)
Ōsaka/Kansai (AF)
Singapoer
Tasjkent
Teheran (AF)
Tianjin (AF)
Tokio (AF)

Lughawens waarna vlugte kon uitwyk

Atlantic City
Bangor
Boston
Cardiff
Gander
Gatwick

Halifax, Nova Scotia
Lajes
Montreal
Newark
Shannon
Windsor Locks

Verwysings[wysig]

  1. John Burke: An illustrated History of England. Nuwe uitgawe. Londen: Collins 1985, bl. 357

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Concorde (kategorie)